حسین فصیحی
وقوع پیدرپی سوانح اخیر در ناوگان حمل و نقل ریلی و هوایی و بیان دیدگاههای متناقض درباره دلایل این حوادث باعث کاهش اعتماد مردم به ناوگان حمل و نقل گردیده است.
با وجود این، بالا رفتن میزان سوانح هوایی کشور در سالهای اخیر واقعیتی است که پیش روی مردم و مسؤولان قرار گرفته، بهطوری که این سوانح امسال رکوردی بی سابقه از خود بر جای گذاشته است.
با وجود ابهامات بسیار در مورد دو سانحه ریلی و هواپیمایی اخیر موجب گردید تا برپایی نشست روز یکشنبه هفته گذشته وزیر راه و برخی مسؤولان حمل و نقل ریلی و هواپیمایی قادر به اقناع افکار عمومی در رابطه با علل شکلگیری سوانح اخیر نباشند تا جلسه روز فردا پایان یک هفته مهلت وزیر راه برای ارائه گزارش به نمایندگان مردم سرنوشت را تعیین کند. درباره برآیند جلسه پیشین وزیر راه و مسؤولان حمل و نقل با چند نفر از اعضای کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی گفتوگو کردهایم:
* بازی با جان مردم
مهرداد لاهوتی، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی درباره جایگاه مدیریتی سامانه حمل و نقل هوایی با اشاره به حادثه سقوط هواپیما میگوید: درباره حادثهای که برای هواپیمای توپولف در فرودگاه مشهد روی داد وزیر راه با حضور در کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی گزارش داد که این هواپیما از آبادان به مقصد مشهد مقدس پرواز نموده اما به دلیل وضعیت نامساعد جوی موفق به فرود نشده است. هواپیما در فرودگاه اصفهان فرود آمده و با تأخیر دوباره راهی مشهد میشود و در مشهد اجازه فرود نمییابد و درخواست فرود اضطراری میکند.
پرسش من این بود که سن این هواپیما چقدر است؟ مطمئناً یک هواپیمای قدیمی است که سن آن 25-20 سال است یعنی ناوگان ما فرسوده است.
وی خاطرنشان کرد: براساس قانون سن هواپیما و لوکوموتیوهای ما باید به 15 سال میرسید اما میانگین سنی ناوگان هوایی بالای 20 سال و ناوگان ریلی بالای 30 سال است، بنابراین چگونه میتوانیم انتظار داشته باشیم که این حوادث در کشور رخ ندهد.
آنچه در گفتوگو با وزیر راه مطرح گردید این بود که اگر قرار است این هواپیماها با این میانگین سنی با جان مردم بازی کنند به اینها اجازه پرواز داده نشود. فرسودگی شبکه حمل و نقل وجوددارد و برای این هم باید فکر اساسی شود.
* بخش خصوصی
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی درباره نوسازی شبکه هوایی خاطرنشان کرد: حقیقت این است که دولت برای خرید هواپیما بودجهای ندارد و این بستر برای بخش خصوصی باید فراهم شود. وی درباره عملکرد شرکت تابان گفت: این شرکت خصوصی است اما باید در نظر داشت به جای اینکه هواپیمای فرسوده بخرد باید کمکش کرد که هواپیمای نو بخرد. بحثی که مطرح گردید این بود که 20 درصد به صورت ذخیره ارزی کمکشان کنیم و 80 درصد به صورت فاینال حل شود.
خطای مدیریتی
وی درباره علت حادثه که همواره از نقص فنی بهعنوان دلیل اولیه مطرح میشود، گفت: هر چند درباره علت دو حادثه ریلی و هوایی، خطای فردی مطرح شده است اما به نظر من بحث مدیریتی نیز دخیل است و سازمان هواپیمایی مقصر است. آیا آنها میتوانند تشخیص دهند که اگر این هواپیما با این شرایط جوی ننشیند دچار حادثه میشود، با توجه به این که آنها برای نجات جان یک بیمار درخواست فرود اضطراری میکنند میتوانستند اجازه فرود در فرودگاه دیگری بدهند و یا این تأخیر نیم ساعته تصور نمیکنم مشکلی ایجاد میکرد.
* توصیه به وزیر
لاهوتی درباره مدیریت سازمان هواپیمایی بر این باور است که سازمان هواپیمایی یکسری مشکلات مدیریتی در درون خود دارد که جناب وزیر راه باید تلاش کند این مسائل مدیریتی را حل کند.
وی افزود: سازمان هواپیمایی کشور علاوه بر افراد متخصص نیازمند بازسازی مدیریتی است و شاید عدم توجه به این مهم منجر به بحث و جدل میان رئیس هواپیمایی کشور و رئیس شرکت تابان در مجلس شد و در نهایت به کتککاری و زد و خورد میان آنها انجامید. به این صورت که پس از صحبتهای آقای نخجوانی درباره باطل شدن مجوز فعالیت شرکت تابان و پاسخ آقای عبداللـهپور به ایشان، آقای نخجوانی با عصبانیت یک سیلی به ایشان میزند و در ادامه پاسخ آن را به همان شیوه دریافت میکند.
لاهوتی درباره پیامد چنین رفتارهایی خاطرنشان کرد: بروز چنین رفتارهایی باعث گسست سازمان خواهد شد و در همین راستا شایسته است که آقای وزیر را حمایت کنیم. وی درباره نحوه این حمایت گفت: این موضوع باید به صورت شفاف درباره تخصیص بودجه از صندوق ذخیره ارزی یا بخش دیگر بازگو شود. این انتقاد از وزیر راه مطرح گردید که با انتظاری که از ایشان داشتیم بنا بود وضعیت سامانه هواپیمایی را به صورت شفاف برایمان ارائه کند، همچنین پیشنهادات خود را برای بهتر کردن وضعیت موجود ارائه نمایند اما برآیند آن این است که هواپیمایی باید مشکل مدیریتی خودش را حل کند. همه به دنبال این هستند که با همین وضع موجود وضعیت را سپری کنند.
* جلوگیری از ورود هواپیمای روسی
وی افزود: تمامی هواپیماهایی که سقوط کرده است روسی است، بنابراین با وضعیت موجود نباید اجازه داد که این هواپیماها را وارد کشور کنند که این بازمیگردد به مباحث مدیریتی که مطرح شد.
وی با اشاره به سرمایهگذاری های صورت گرفته در این حوزه گفت: در این بخش سرمایهگذاری انجام میشود. بهعنوان مثال هواپیماهای ایران 140 که امتیاز آن را از اوکراین گرفتیم. در حال حاضر در کشور در حال ساخت هواپیما میباشیم و هزینه بسیار سنگینی را برای ساخت هر هواپیما متحمل میشویم. 40 درصد قطعات این هواپیما در حال حاضر در داخل کشور ساخته میشود و 60 درصد دیگر را مونتاژ میکنیم اما هفت هواپیما ساخته شده چرا پرواز نمیکنند؟ جناب وزیر راه بهتر است پاسخگو باشند که اگر این سرمایهگذاری اشتباه بود چرا انجام دادند و بهرغم آن به ساختن ادامه میدهید. هزینه بسیاری صرف میشود، اما یکی از این هفت فروند هواپیما هنگام آزمایش دچار حادثه شده و سقوط کرد.
وی افزود باور من این است که تخصص، منابع و سرمایهگذار برای حل این قضیه در کشور وجود دارد اما باید برای حل موضوع ایجاد اراده کرد. من در کمیسیون این موضوع را مطرح کردم که در حال حاضر که این اراده ضعیف است، ما به کمک آنها بیاییم و در حل این موضوع مصمم شویم.
وی در پاسخ به این پرسش که تا زمان تحقق این موضوع چه باید کرد، گفت: این موضوع نیز در کمیسیون مطرح گردید و بیان شد در مورد هواپیمایی که مطمئن نیستیم اجازه پرواز ندهیم.
* شفاف با مردم
محمدرضا حسیننژاد عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی نیز در پاسخ به علل این دو حادثه ناگوار به خبرنگار «جوان» گفت: تأکید کمیسیون و آقای وزیر این بوده است که در شناسایی عل حادثه و ارائه گزارش به مردم شفاف باشیم. وی تأکید کرد: بهرغم گذشت زمان بسیاری از حادثه هواپیمایی ایروان هنوز گزارش آن توپولف ارائه نگردیده است و همواره در مقام پاسخ بیان کردهاند که قطعه مورد نظر تازه از گمرک آزاد شده و کارشناسان روسی مشغول بررسی قطعه میباشند و بهرغم آن، گزارشهای اولیه نیز کامل نبوده است.
حسیننژاد گفت: علل سقوط هواپیما در مشهد و سانحه قطار توربوترن مشهد- تهران در دستور کار کمیسیون قرار گرفت تا عوامل و دلایل بروز این حوادث بهطور کامل تا فردا به کمیسیون معرفی شود.
اهمیت گزارش
همواره پس از بروز حوادث اینچنینی برای ناوگان حمل و نقل، پس از حادثه مدت زمان بسیاری صرف تهیه و ارسال گزارش به مراجع میگردد. بهرغم آن بروز حوادث بعدی نشان میدهد که گویا ارائه این گزارشها در بروز حوادث تأثیر چندانی ندارند.
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی درباره اهمیت گزارشها برای اعضای کمیسیون بر این باور است که هر حادثهای که رخ میهد اگر عوامل مدیریتی در آن دخیل باشند برای ما مهم است که با آنها به شدت برخورد صورت گیرد. در حادثه حریق هواپیما روشن شود که عوامل انسانی چکاب کامل پیش از پرواز را انجام ندادهاند یا به یکباره سانحه در هوا روی داده است. از اینرو گزارش کامل حائز اهمیت است و خود مردم نیز میخواهند بدانند این اتفاقات از کجا نشأت میگیرد.
آیا بحث کهنگی ناوگان هوایی مدنظر است. برآیند کمیسیون این بود که اگر پرواز انجام نشود بهتر از این است که پرواز با این سوانح صورت گیرد.
وی در ادامه گفت: پیشنهاد کمیسیون به وزیر راه این بود که چه مشکلاتی برای نو کردن ناوگان هوایی کشور وجود دارد و برآیند هزینههای لازم در این راستا مطالبه شد. فرسودگی ناوگان هوایی از دلایلی بود که قدرت طرح آن بیشتر بود و باید به صورت کارشناسی به آن رسیدگی کنیم.
سرانجام سانحه هواپیمایی ایروان
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در پاسخ به پیگیری سانحه هواپیمایی ایروان گفت: ما سؤالمان را پس نگرفتهایم و سؤال ما مراحل قانونی خود را طی کرده است و بهزودی در صحن علنی مجلس مطرح خواهد شد. کمیسیون در این باره کوتاه نیامده است و با برخورد شدید نسبت به شخص وزیر و رئیس سازمان هواپیمایی و کارشناسان جریان را دنبال خواهد کرد.
کوتاهی وزارت راه
وزیر راه و معاونان ایشان خطای انسانی را باعث بروز حادثه قطار توربوترن مشهد- تهران و سانحه هوایی دانستند.
یوناتن بت کلیا، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون عمران با بیان این مطلب به خبرنگار «جوان» گفت: خطای لوکوموتیوران و خطای خلبان در دو حادثه ناگوار از سوی وزیر راه و معاونان ایشان درباره علت وقوع حادثه بیان شده است.
وی گفت: بیش از سه ماه گذشته طی نامه مکتوب از وزیر راه درخواست شده بود که گزارش ناوگان حمل و نقل به کمیسیون عمران ارسال شود تا مشکلات، کمبودهای ناوگان حمل و نقل بررسی و راهکارهای مورد نیاز ارائه گردد که بهزعم آن تاکنون هیچ گزارشی به کمیسیون داده نشده است. در جلسه فردا قرار شد که این مطالبات از سوی وزیر به کمیسیون ارائه شود که در این باره اقدام صورت پذیرد که اتفاقات ناگوار پیش نیاید. عضو کمیسیون عمران در توضیح بیشتر درباره خروج قطار از ریل گفت: لوکوموتیوران این قطار 20 سال است که هدایت قطار را بر عهده دارد اما برای تعمیرات ریلها عوض شده بود و به ایشان اعلام شده بود که در مسیر مورد نظر با سرعت کمتر حرکت کنند اما با کمال تأسف با سرعت 145 کیلومتر حرکت میکرد و چند بار ترمز گرفته اما سرعت کم نشده و در نزدیکی ریل فرعی ترمز شدیدی گرفته و در نزدیک سوزن از ریل خارج و منجر به مرگ هفت نفر میشود.
عدم ارائه گزارش وزیر
عضو کمیسیون عمران مجلس در پاسخ به این سؤال که بهزعم گذشت سه ماه چرا وزیر راه گزارش درخواستی کمیسیون عمران را ارائه نکرده است، گفت: آقای بهبهانی درخواست کردند که گزارش را فردا به کمیسیون ارائه کنند اما درباره دلیل عدم گزارش هیچ بحثی صورت نگرفته است.
وزیر راه: هواپیما میخریم
بروز حوادث ناگوار در ناوگان حمل نقل همواره در جریان است اما باید برای کاهش این حوادث در اندیشه یک راهکار جامع بود. وی در این باره میگوید: ارائه گزارشی از وزارت راه درباره وضعیت ناوگان حمل و نقل یکی از درخواستهای کمیسیون عمران بوده است. بهرغم آن تحریم اقتصادی علیه نظام جمهوری اسلامی سبب شده است که تاکنون شاهد این حوادث ناگوار باشیم ولی این دلایل کامل نیست. وی افزود: آقای وزیر اعلام کردند که مشکلی نداریم و میتوانیم هواپیما بخریم. درهمین راستا از وزیر راه درخواست شد بودجه لازم را اعلام کنند و اکنون در حال بررسی بودجه مورد نیاز هستند.
وی گفت: وزیر راه اعلام کردند که حداقل 50 میلیون دلار برای خرید تعدادی هواپیما نیاز دارند و برای ورود 10 هواپیمای جدید به ناوگان هواپیمایی صحبتهایی صورت گرفته است. تحقق این شرایط به گزارش وزیر راه که فردا ارائه خواهد کرد، وابسته است.
توضیح کمیسیون عمران
وی با اظهار تأسف از وقوع این حوادث ناگوار برای کشور جمهوری اسلامی افزود: کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی برای تحقق تأمین بودجه مورد نیاز که منجر به کاهش این حوادث شود، اعلام آمادگی کرده است.
نگاه مدیریتی
اگر بنا باشد خطای نیروی انسانی را در این دو حادثه دخیل بدانیم بهتر نیست درباره موضع مدیریتی در ناوگان حمل و نقل تحقیق جدیتری صورت گیرد؟
وی در پاسخ به این سؤال میگوید: پیرامون پرسشی که مطرح شد با وزیر راه بحث وگفتوگو صورت پذیرفت چرا که مدیریت در ناوگان حمل و نقل باید خودش را نشان دهد و ضعف و کمبودهایش را ببیند و حرکتی در این راستا صورت دهد. در حوادثی این چنین که درجهان بروز مییابد شاهدیم که بسیاری از مسؤولان و مدیران از سمت خود استعفا میدهند اما در چرخه مدیریتی کشور ما هر کدام بهراحتی تقصیر را به گردن دیگری میاندازد که شایسته است با برنامهریزی با عاملان برخورد شود.
بیاعتمادی مردم به گزارش علت حوادث
به رغم ارائه گزارش حوادث ناگوار یا عدم ارائه بهموقع گزارش - که مورد دوم همواره قوت بیشتری دارد عدم اعتماد عمومی در برخورد با عاملان یا مدیران که در این راستا دستگاه مورد نظرشان کوتاهی کرده است ـ وجود دارد. از نمایندگان ملت در مجلس شورای اسلامی چه انتظاری میرود؟
سید محمدکاظم حجازی، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در پاسخ به این سؤال میگوید: مجلس شورای اسلامی از جایگاه دستگاه نظارتی مکلف است تمام اتفاقاتی که صورت میگیرد را مورد توجه قرار دهد و براساس وظیفه قانونی خود به نیابت از مردم قضاوت لازم را داشته باشد، از این رو پس از وقوع این دو حادثه ناگوار، ظهر روز واقعه وزیر راه، رئیس سازمان هواپیمایی و رئیس مجموعه راهآهن به کمیسیون عمران دعوت شدند و در همین راستا مباحث مورد انتظار نمایندگان مطرح شد. وی افزود: آنچه در پاسخ به سؤالات نمایندگان مطرح شد در مجموع از یک پاسخ واحد برخوردار بود و آن اینکه در هر دو حادثه خطای نیروی انسانی مطرح شد.
وی درباره موضع نمایندگان در برابر این پاسخ گفت: نمایندگان در برابر پاسخهای داده شده قانع نشدند و مقرر شد تا فردا مسؤولان پاسخ وگزارش دقیق را به کمیسیون عمران ارائه کنند و کمیسیون نیز براساس آنچه ضرورت دارد اطلاعرسانی عمومی کند.
ضعف مدیریت
عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی درباره نگاه مدیریتی در این حوزه بر این باور است که اتفاق ممکن است در هر مقطعی پیش بیاید؛ تدبیر مدبرانه در نظارت بر دستگاه خودشان باید بیشتر صورت گیرد. در وقوع حوادثی که اشاره شد نیز بیش از پیش ضرورت دارد که بتوانیم با تدبیر مدیران و بهکارگیری متدهای کافی برای نظارت دستگاه اجرایی در وزارتخانه کمبودهای فنی یا نواقصی که جهت بهروز کردن سیستمها وجود دارد، کاستیها را مرتفع نماییم.
وی از تدابیر مدیریتی به عنوان ابزاری برای فائق آمدن بر تحریمهای اقتصادی یاد کرد و افزود: ما در یک تحریم اقتصادی هستیم و ممکن است برای برخی از اقلام موردنیاز در راه و ترابریمان با موانعی مواجه باشیم اما با هوشمندی مدیران صنوف بالا انتظار میرود این کمبودها را مرتفع سازند تا این نوع اتفاقات که هیچ ارتباطی با حصر اقتصادی و کمبودها ندارد، زمینه عدم بروزشان مهیا شود.
دستگاهها هشدار میگیرند
سید محمدکاظم حجازی در پاسخ به این سؤال که نتیجه گزارش وزیر راه هرچه باشد آیا تضمینی برای کاهش حوادث میتوانید به ملت ارائه کنید، میگوید: قطعاً اگر در پی گزارشهایی که به مجلس میرسد عملکرد دستگاه را با گزارش داده شده تطبیق داده و مواردی که انحراف دارد را رسماً اعلام کنند، دستگاه اجرایی به وظایف خود قویتر عمل خواهد کرد. از همان روز این تذکرات چه در صحن علنی و چه در کمیسیون عمران ابلاغ شد و آنچه که پیام رسمی باشد پس از بررسی دقیق اعلام میشود.
