هر چه به روزها و ساعتهای برگزاری کنفرانس بینالمللی لندن درباره افغانستان نزدیکتر میشویم،ایران برای شرکت نکردن در این کنفرانس بینالمللی دلایل و استدلالهای بیشتری پیدا میکند.
طرح اولیه برگزاری این کنفرانس اولینبار در سپتامبر 2009 در نشست مشترک رهبران آلمان، فرانسه و انگلیس مطرح شد و بنا بر این طرح قرار بود که این کنفرانس در شهر کابل برگزار شود ولی اواخر نوامبر 2009 وب سایت اینترنتی سفارت انگلیس در شهر کابل اعلام کرد این کنفرانس در شهر لندن برگزار خواهد شد.
اکنون 3 ماه از زمانی که طرح برگزاری کنفرانس افغانستان در لندن مطرح شد، میگذرد و در شرایطی که مجلس ایران موضوع کاهش سطح مناسبات با لندن را در دستور کار قرار داده، مقامهای سیاسی در تهران روزبهروز دلایل کمتری برای شرکت در کنفرانس لندن میبینند.
یک موضوع مهم که مقامهای ایرانی را برای شرکت در کنفرانس افغانستان بیمیل کرده، برگزاری این کنفرانس در انگلیس است؛ کشوری که ایران طی 7 ماه بعد از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، بیشترین چالش را با آن داشته است. از راهاندازی شبکه خبری بیبیسی در ماههای نزدیک به انتخابات و رویکرد دو پهلوی دولت انگلیس در قبال نتیجه انتخابات ایران و افغانستان تا پناه دادن به مخالفان جمهوری اسلامی، همه و همه دلایلی هستند که باعث شده تهران برای شرکت در کنفرانس لندن اکراه داشته باشد، کنفرانسی که دیوید میلیبند نخستوزیر انگلیس از موفقیتهای احتمالی آن برای تحکیم جایگاهش در مقابل محافظهکاران در انتخابات ماه آوریل استفاده خواهد کرد.
اما آیا این، دلیل خوبی برای شرکت نکردن ایران در کنفرانس افغانستان است؟
یک منبع سیاسی که روند تصمیمگیری درباره شرکت یا عدم شرکت ایران در کنفرانس لندن را از نزدیک دنبال میکند، روز سهشنبه به خبرنگار ما گفت که تصمیم برای شرکت نکردن در کنفرانس لندن قطعی نشده است. به گفته او، دلایل بیمیلی ایران به شرکت نکردن در انتخابات لندن، فراتر از رویکردهای دولت انگلیس به مسائل بعد از انتخابات است، هر چند این رویکردها نیز در بیمیلی مقامهای بلندپایه ایرانی بیاثر نبوده است.
نشستهای محرمانه واشنگتن و امارات
منابع خبری افغانی سههفته قبل، از برگزاری یک نشست محرمانه در واشنگتن خبر دادند که در آن 22 تن از وزرای خارجه سابق کشورهای مختلف شرکت داشتند. به گفته منابع آگاه افغان، در این نشست که روز چهارم تا ششم دسامبر 2006 برگزار شد، علاوه بر حضور مادلین آلبرایت وزیر خارجه آمریکا، شلوموبنایمی وزیر خارجه رژیم صهیونیستی نیز حضور داشته و در آن پیشنویسی از مفاد قابل طرح در کنفرانس لندن تهیه شده است. به فاصله یک ماه بعد، اوایل ماه ژانویه نشست دیگری در ابوظبی برگزار شد که وزرای خارجه پاکستان، اردن، امارات متحد عربی و نمایندگان ویژه کشورهایی مانند عربستان در آن شرکت داشتند. منابع افغان ابتدا برگزاری این نشست را انکار میکردند ولی سپنتا، وزیر خارجه افغانستان چند روز قبل در گفتوگو با منابع خبری افغان، برگزاری این نشست را تأیید کرد و گفت: در نشست امارات متحده عربی، مسأله آشتی مجدد و ادغام مجدد طالبان یکی از محورهای بحث بود.
منابع آگاه در تهران میگویند هر چند دولت انگلیس به طور رسمی از ایران برای شرکت در نشست لندن دعوت کرده، ولی برگزاری نشستهای محرمانه پیدرپی، برای تهران به این معناست که باید وارد بازی در زمینی شود که دستور کار آن در نشستهای محرمانه و بدون رایزنی با ایران تعیین شده است.
مقامهای ایرانی طی هفتههای اخیر دست کم دو بار اعتراض خود را به دستور کارهایی که قرار است در کنفرانس لندن مطرح شود، اعلام کردهاند. رامین مهمانپرست سهشنبه قبل در کنفرانس مطبوعاتی هفتگی گفت: با توجه به کشورهایی که تنها ادعای طرفداری از حقوق بشر را دارند و در امور داخل بسیاری از کشورها، دخالت میکنند، ممکن است روند این اجلاس به روشنی و آن طور که کشورهای همسایه میخواهند، پیش نرود.
پیش از مهمانپرست، منوچهر متکی وزیر خارجه هم طی سخنانی گفته بود که تهران برای شرکت در کنفرانس لندن شروطی دارد که باید به آنها توجه شود.
منابع آگاه در تهران میگویند که تهران بر اعمال تغییراتی در دستور کار کنفرانس لندن تأکید دارد و به خاطر همین هنوز درباره شرکت در این کنفرانس به مقامهای افغان و انگلیس پاسخ مثبت نداده است.
رویکردهایی که تهران بر نمیتابد
یک منبع مطلع کع از نزدیک در جریان دستور کار نشست لندن قرار گرفته گفت که پنج دستور کار برای کنفرانس در نظر گرفته شده که میتوان آنها را به دو حوزه مسائل مربوط به «بازسازی» و «چالشهای امنیتی» تقلیل داد.
اگر چه نحوه کمک کشورهای شرکت کننده و میزان کمک آنها، مانند کنفرانس یک موضوع کلیدی محسوب میشود، ولی مسائل امنیتی در کانون توجهها قرار خواهد گرفت.
در حوزه مسائل امنیتی، دو موضوع بیشتر از سایر موضوعات چالشبرانگیز است. یک موضوع به نحوه برخورد با طالبان بر میگردد که راهحلهای متفاوتی برای آن مطرح شده است. حامد کرزای رئیس جمهور افغانستان از حدود یک سال قبل طرح ارائه مشوقهای اقتصادی به طالبان را برای جذب عناصر این گروه به ساختار قدرت مطرح کرده که آمریکاییها هم با آن موافقند. تمایل کرزای به مذاکره با طالبان تا جایی پیش رفت که حامد کرزای گفته بود اگر آدرس ملاعمر و حکمتیار را داشت، خود به سراغ آنها میرفت.
ریچارد هالبروک هم بارها از استراتژی دولت افغانستان برای مذاکره با طالبان استقبال کرده و گفته است که به طرح جدید مصالحه با طالبان خوشبین است.
با این حال هجوم کمسابقه طالبان به کابل که روز دوشنبه منجر به کشته و زخمی شدن نزدیک به 80 نفر شد، بحثهای زیادی درباره امکان مذاکره با طالبان به وجود آورده است.
در داخل ساختار حکومت در افغانستان، از جمله نمایندگان مجلس تردیدهای جدی درباره کارایی مذاکراه با طالبان وجود دارد و کسانی مانند یونس قانونی، رئیس مجلس چندان با این روند موافق نیستند. جدای از این، مقامهای ایرانی هم بارها گفتهاند، با تقسیمبندی گروههای افراطگرا به «طالبان خوب» و «طالبان بد» موافق نیستند. همچنین، مقامهای آگاه در ایران میگویند اطلاعات زیادی وجود دارد که نشان میدهد آمریکاییها بارها با طالبان مذاکره کردهاند ولی همزمان ایران را به همکاری با طالبان متهم میکنند.
مشکل دوم تهران با کنفرانس لندن به استراتژی آمریکا و انگلیس درباره افغانستان بر میگردد. لندن و واشنگتن با کمی اختلاف نظر هر دو از استراتژی افزایش نیروی نظامی حمایت میکنند ولی تهران با این استراتژی مخالف است.
تهران اساساً نسبت به حضور نیروهای خارجی در افغانستان بدبین است و می گوید که 8 سال حضور در افغانستان چیزی از ناآرامیهای این کشور نکاسته است. از این نقطه نظر دیدگاههای تهران تا حدی با نوع نگاه کشورهایی مانند المانو آلمان و حتی فرانسه نزدیکتر است.
ایران در مقابل استراتژی آمریکا، نوعی استراتژی منطقهای ارائه کرده و منوچهر متکی در نشست سهجانبهای که روز شنبه با همتایان افغان و پاکستانیاش داشت، به صراحت تأکید کرد که حل معضل افغانستان تنها با رویکرد منطقهای امکانپذیر است.
