انرژی و نحوه مصرف منابع به عنوان یکی از مهمترین دغدغهها و چالشهای پیشروی بشر هیچگاه از نظر کارشناسان دور نیست بهگونهای که هر ساله هزینههای فراوانی جهت یافتن سوختهای جدید و پاکیزه صرف میشود. یکی از این راهها که به تازگی از سوی دانشمندان مورد توجه قرار گرفته استفاده از سوختهای طبیعی است. سوختهایی که تا حد زیادی با محیط زیست منطبق بوده و کمترین میزان آلودگی را به همراه میآورند. یکی از این گیاهان «جاتروفا» نام دارد که هم اکنون توسط روغن آن خودروها و هواپیماهای بسیاری به پرواز در آمدهاند تا شاید به توسط آن کمکم زنجیر قدرت نفت پاره شود و سوختی جدید جایگزین شاه راههای جنجال آفرین نفتی شود.
ایران برای اینکه در این مقوله پای خود را روی پدال پیشرفت بیشتر فشار بدهد اقدام به کاشت گیاه جاتروفا به طور پایلوت در 500 متر مربع از اراضی استان هرمزگان کرده است. این گیاه قابلیت تکثیر در آب و هوای گرم و مرطوب را دارد که این استان از این لحاظ بسیار مناسب است.
دکتر پیمان یوسفی آذر مدیر کل امور منابع جنگلی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور در این رابطه به خبرنگار اعزامی جوان به بندرعباس گفت: سازمان خوار بار و کشاورزی (فائو)، به دنبال تبادل بذر و گونههای جدید در میان کشورهای عضو است. در همین راستا برای اولین بار، سه هزار بذر جاتروفا از مصر وارد ایران شد.
وی تولید سوختهای زیستی از این گیاه بدون انجام عملیات فرآوری را مزیت اصلی آن دانست و افزود: جاتروفا روغنی سمی بدون مصرف غذایی تولید میکند. این گیاه بسیار مقاوم بوده و در اراضی غیر قابل استفاده برای زراعت کشت میشود. از سوی دیگر آب مورد استفاده برای کشت گیاه هرز آبهایی است که در کشاورزی قابل بهرهبرداری نیست. این در حالی است که در اروپا سوختی به ماشینها تزریق میشود که به جای تولید دیاکسید کربن، متان تولید میکند. این سوخت از تخمیر مواد غذایی به دست آمده و به نحوی تولید آن منجر به تهدید امنیت غذایی جامعه میشود.
یوسفی آذر در ارتباط با امکان مهاجم بودن اینگونه تصریح کرد: گونههایی قابلیت تهاجمی دارند که بذر سبک تولید کنند، در حالی که بذرهای جاتروفا بسیار سنگین بوده و خصوصیت تهاجمی برای آن در هیچ کجای دنیا گزارش نشده است.
وی افزود: جاتروفا در مراکش، عربستان و اردن کشت شده و بر اساس تفاهمنامهای بین هند و مصر به این کشور وارد شده است.
یوسفی آذر با اشاره به تکثیر آسان گیاه، سخت بودن ساقه و ... تصریح کرد: نهال این گونه در 2 الی 3 سال ابتدایی نیاز به آبیاری داشته و پس از طی این دوره نیاز آبی بسیار کمی دارد و برای چرای دام نیز ارجحیتی ندارد.
وی به قدرت پاجوش دهی جاتروفا اشاره کرد و افزود: حداکثر ارتفاع درخت 3 متر، سن دیرزیستی 50 سال و مقاوم به شوری است. هیچ آفت مهمی برای گیاه وجود نداشته و منطقه اصلی پراکنش آن در اطراف خط استواست.
مدیر کل امور منابع جنگلی میزان روغن موجود در بذر جاتروفا را 45-37 درصد اعلام کرد و افزود: درخت در بهار و تابستان بذر تولید کرده و در سالهای پایانی عمر گیاه، تولید بذر کاهش مییابد.
وی روغن حاصل از بذر این گونه را جایگزین مناسبی برای سوخت موتورهای دیزلی، هواپیما و تانکها دانست.
یوسفی آذر به مصارف دیگر روغن حاصل از بذر جاتروفا اشاره کرد و گفت: استفاده به عنوان آفتکش، کاربرد در تولید محصولات آرایشی و بهداشتی، استفاده در درمان بیماریهای پوستی، ضد سرطان، کاربرد در تهیه پادزهر و استفاده از تفاله آن به عنوان غذای دام از دیگر مزایای این گیاه است.
وی تأکید کرد: توسعه جاتروفا و بازاریابی آن فرصتی مناسب برای روستاییان بوده و میتواند سبب کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و تعدیل فقر در جوامع محلی شود.
شایان ذکر است با کاشت چنین گیاهانی در مناطق روستایی میتوان رابطهای متقابل میان ساکنین روستا و جنگل به وجود آورد و آنان را بر این باور رساند که کاشت گونههای جدید گیاهی و حفاظت از جنگل میتواند زندگی آنان را متحول کند که امید است این موضوع در بندرعباس به عنوان یکی از شاه راههای حیاتی اقتصاد ایران خودنمایی کند.
مسؤولان بر این باورند مردم ساکن در مناطق گرمسیر که از بسیاری از امکانات محروم هستند از این طریق بسترهای لازم را برای پیشرفت خود را فراهم میکنند.
