این دومین بار است که چینیها طی 7 ماه اخیر نشست 1+5 را به بنبست میکشند. چین حاضر نشد نمایندهاش را به نشست 1+5 بفرستد و شنبه شب هم یک دیپلمات پایین رتبه برای شرکت در جلسه نیویورک اعزام کرد.
چرا پکن در مقابل تحریم ایران مقاومت میکند؟ بهتر است یک بار دیگر به اصول چین در برخورد با برنامه هستهای ایران نگاه کنیم.
1 ـ احترام به حق ایران برای دستیابی به فناوری هستهای صلحآمیز براساس دکترین عدم مداخله چینی
2 ـ تداوم و بقای رژیم کنترل تسلیحات هستهای
3 ـ حفظ مناسبات با ایران در حوزه انرژی و اقتصاد
4 ـ تقویت روابط با آمریکا
5 ـ تقویت جایگاه بینالمللی چین
چین برای عمل به بندهای مختلف این پنج اصل مجبور است بین مناسبات استراتژیک با ایران و آمریکا نوعی توازن برقرار کند. چشمبادامیها در این باره که رژیم کنترل تسلیحات هستهای در خاورمیانه ثبات و تداوم داشته باشد با طرف آمریکایی اشتراک نظر دارند ولی چند چیز مانع این میشود که پابهپای آمریکا به سمت تحریم ایران حرکت کنند.
اول اینکه پکن برخلاف طرز تلقی آمریکا، هنوز به شواهدی دست پیدا نکرده که نشان دهد برنامه هستهای ایران سمت و سوی نظامی دارد. یک دلیل این است که چینیها زیر بمباران اطلاعات دستگاههای اطلاعاتی اسراییل و دولتهای اروپایی مثل فرانسه، آلمان و انگلیس نیستند. اگر اطلاعات پکن نشان دهد که ایران به دنبال برنامه هستهای نظامی است، هیچ دلیلی نمیبیند که مثل شرکای آمریکایی خود را به آب و آتش بزند. این طرز تلقی که هستهای شدن ایران یک تهدید جهانی است در چین خریدار ندارد و حتی در داخل آمریکا هم مخالفانی جدی دارد. زبیگنیو برژینسکی مشاور امنیت ملی اسبق کاخ سفید طی مصاحبهای گفت که حتی اگر ایران به سلاح اتمی هم دست پیدا کند، دنیا به آخر نخواهد رسید.
دلیل دوم مخالفت چین با تحریم، پیوندهای سفت و قرص با ایران است. چینیها در این حال که بزرگترین شریک اقتصادی آمریکا هستند، بزرگترین رقیب اقتصادی آن هم هستند، رقیبی که طی سالهای آتی به بزرگترین وارد کننده نفت ایران تبدیل خواهد شد. همین حالا، چین 58 درصد نفت خام مورد نیازش را از خاورمیانه وارد میکند و این رقم احتمالاً در سال 2015 به 70 درصد خواهد رسید. دراین بین ایران به عنوان سومین تأمین کننده نفت چین، 15 درصد واردات نفت این کشور را تشکیل میدهد، ضمن اینکه بخش قابل توجهی از گاز شرکتهای غولپیکر چینی هم از ایران تأمین میشود. وقتی بازار بزرگ، رو به گسترش و سهلالوصول ایران را هم به متغیرهای بالا اضافه کنیم،درک رویکرد چینیها چندان دشوار نخواهد بود. جدای از این، چشم بادامیهای چینی که سودای تبدیل شدن به قدرت جهانی طی چند دهه آینده را در سر دارند، هیچ دلیلی نمیبینند که در داخل زمینی بازی کنند که آمریکا برای آنها تعریف میکند.
در نهایت اینکه، به نظر میرسد یک اصل یا ستاره را هم باید به پنج اصل حاکم بر طرز تلقی چین از برنامه هستهای ایران اضافه کرد: «حفظ وضع موجود در ایران».
مقامهای آمریکایی طی هفتههای اخیر از تحریمهای هوشمند علیه ایران صحبت میکنند، تحریمهایی که نه فقط قصد دارد علیه مقامهای درگیر برنامههای هستهایران سختگیری کند، بله میخواهد موازنه ساختارهای سیاسی فعلی را هم به سود مخالفان جمهوری اسلامی ایران تغییر دهد. این متغیر جدیدی است که تحت تأثیر تحولات داخل ایران، اخیراً به متغیرهای سیاست خارجی آمریکا اضافه شدهاست و چینیها ک خیلی خوب آن را درک میکنند.
اینکه پکن در نشست قبلی 1+5 حاضر نشد و نمایندهاش را به نشست شنبه شب اعزام نکرد، نشان میدهد چینیها حاضر نیستند وارد بازی پیچیدهای شوند که کاخ سفید برایشان تدارک دیده است. چین این را هم خوب درک میکند که منظور آمریکا از تحریم هوشمند ایران، محو کردن چین و شرکتهای غولپیکرش از بازارهای ایران است.
منابع آمریکایی طی هفتههای اخیر پشت سر هم میگویند که تحریم اقتصادی ایران در واقع تحریم دسترسی شرکتهای آمریکایی به بازارهای ایران بوده و شرکتهای چینی در سایه آن بازارهای ایران را تسخیر کردهاند. حالا کاخ سفید میگوید تحریمهای هوشمند این موازنه را به هم خواهد ریخت و تحریمها طوری طراحی خواهد شد که شرکتهای چینی قادر نباشند آنها را دور بزنند.
