هوای پاک، رؤیای دست نیافتنی پایتخت

برنامه جامع کاهش آلودگی هوای تهران آخرین سوسوهای خود را می‌زند و آخرین سالی است که می‌تواند توانایی خود را در حل مشکل آلودگی پایتخت نشان دهد، شاید 29 دی امسال آغاز شمارش معکوس برای نجات هوای تهران و پایتخت‌نشین‌ها باشد. زنگ هوای پاک 4 روز زودتر از روز هوای پاک (29 دی) نواخته شد، زنگی که مثل هر سال در گوش تهران می‌پیچد و داغ دل پایتخت‌نشین‌ها را تازه‌تر می‌کند. از سال 84، 29 دی به عنوان روز هوای پاک نام‌گذاری شد و هر سال برنامه‌های متفاوتی از سوی برخی از سازمان‌ها برگزار شده است اما به راستی چه میزان این برنامه‌ها مؤثر واقع شده است؟ در جا زدن در برنامه‌های رفع آلودگی هوای تهران بر اساس ماده 62 قانون برنامه چهارم توسعه دولت مکلف است در طول برنامه چهارم، آلودگی 8 کلان شهر را کاهش دهد، این در حالی است که تا شروع برنامه پنجم چند ماهی نمانده است و همچنان در زمینه اجرای طرح جامع کاهش آلودگی هوا در جا می‌زنیم. طرح جامع کاهش آلودگی هوای تهران در سال آخر قرار دارد و شمارش معکوس برای مسؤولان آغاز شده است. بازنگری طرح جامع کاهش آلودگی هوا هفته آینده راهی دولت می‌شود حسن اصیلیان، معاون انسانی سازمان محیط زیست در گفت‌وگو با فارس، با اشاره به اینکه طرح جامع کاهش آلودگی هوا در سال پایانی قرار دارد، درباره بازنگری این طرح گفت: بازنگری این طرح آسیب شناسی شده است و به عنوان بسته پیشنهادی به دولت ارائه می‌شود. وی در ادامه گفت: به احتمال زیاد هفته جاری در هیأت دولت مطرح می‌شود تا در هفته هوای پاک شاهد خبرهای خوبی از این حوزه باشیم. فکر نمی‌کنم به استانداردهای هوای پاک برسیم اصیلیان همچنین درباره استانداردهای هوای پاک گفت: استانداردهای هوای پاک ابلاغ شده است و طبق برنامه زمانبندی و جدول استانداردهای هوای پاک باید عمل شود. وی با بیان این ‌جمله که «فکر نمی‌کنم با توجه به شرایط کنونی بتوانیم به استانداردهای جدید برسیم » افزود: اگر آلودگی هوا کنترل نشود، تعداد روزهای ناسالم در سال آینده بیشتر خواهد شد. توپ خروج خودروهای فرسوده همچنان در زمین وزارت کشور است طرح جامع کاهش آلودگی هوا شامل محورهای مختلفی است، دومین محور این طرح به خودروهای فرسوده اختصاص دارد؛ خودروهایی که هر کدامشان 20 برابر یک خودروی استاندارد آلودگی را پخش می‌کنند و باید هر چه سریع‌تر از رده خارج شوند؛ این محور تبدیل به نقطه گریز از مرکز طرح جامع کاهش آلودگی هوا شده است‌. معاون انسانی سازمان محیط زیست که از اجرای این طرح ناراضی است، گفت: ‌‌متأسفانه عملکرد وزارت کشور در زمینه خروج خودروهای فرسوده نیز رضایت‌بخش نبوده است. در حال حاضر هر خودرو فرسوده معادل 20 خودرو استاندارد آلودگی تولید می‌کند و این مسأله ضرورت توجه ویژه به معضل آلودگی هوا را بیش از گذشته نمایان می‌کند. طرح خروج خودروهای فرسوده پیش از این بر عهده سازمان محیط زیست بود، اما به دلیل عملکرد بد این سازمان و عدم موفقیت در هماهنگی بین دستگا‌ه‌ها، این وظیفه خطیر از این سازمان گرفته شد و به وزارت کشور سپرده شد. طفره رفتن‌های وزارت بهداشت برای اعلام آمار ناشی از مرگ و میر آلودگی هوا وزارت بهداشت نیز یکی دیگر از سازمان‌هایی است که در زمینه آلودگی هوا وظایفی را بر عهده دارد. این سازمان همواره می‌تواند با انتشار آمار بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا مسؤولان و مردم را متوجه این معضل کند. هر چند که تا کنون این آمار به دلیل «محرمانه» بودن منتشر نشده است. حیدرزاده، رئیس کمیته هماهنگی مدیریت آلودگی هوای شهر تهران نیز درباره اینکه آمار مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا منتشر نمی‌شود، گفت: انتشار این آمار باعث می‌شود آن گروه از مردم که نسبت به این مسأله بی توجه هستند اهمیت و خطر آن را بیشتر حس کنند. وی در ادامه گفت: اگر همگی به این توافق برسیم که آلودگی هوا در شرایط بحران قرار دارد و باید مدیریت شود، از الزامات آن این است که تصمیم‌گیران و مردم از شرایط موجود آگاه شوند؛ در این صورت میزان مشارکت نیز افزایش می‌یابد. عدم اعتقاد به بحران آلودگی هوا علامت سؤال است حیدرزاده که بیش از 10 سال است در زمینه آلودگی هوا فعالیت می‌کند و در جلسات کمیته کاهش آلودگی هوای استان تهران حضور دارد، با انتقاد از عدم انتشار اطلاعات درباره وضعیت آلودگی هوا، اظهار داشت: در این مدت تاکنون ندیدم وزارت بهداشت آماری را به طور رسمی اعلام کند، اما در شهرداری با توجه به امکانات موجود سعی کردیم آمار و اطلاعات دقیقی را منتشر کنیم. حال این سؤال مطرح می‌شود که چگونه غلامرضا روشنی، معاون پلیس راهور تهران به عنوان یک فرد مسؤول یکی از دلایل افزایش سرطان خون در تهران را، طبق گزارش‌های اعلام شده توسط سازمان بهداشت جهانی، گاز بنزن (بخار ناشی از بنزین ) اعلام می‌کند، اما وزارت بهداشت در این زمینه همچنان سکوت اختیار کرده است. به گفته سرهنگ روشنی گاز بنزن 6 برابر استاندارد آلودگی تولید می‌کند و مردم باید در جریان این مسأله قرار گیرند تا نسبت به خانواده و فرزندانشان احساس مسؤولیت بیشتری کنند. چرا محیط زیست تاکنون خواستار انتشار آمار مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا نشده است؟ داریوش گل‌علیزاده که سرپرستی اداره محیط زیست استان تهران را بر عهده دارد، در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه چرا تاکنون محیط زیست خواستار انتشار آمار مرگ و میر یا بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا توسط وزارت بهداشت، نشده است؟ گفت: شاید به دلیل اینکه انتشار این آمار باعث تشویش اذهان عمومی و ایجاد ترس و دلهره می‌شود، وزارت بهداشت از انجام این اقدام خودداری کرده است. وی در ادامه با بیان اینکه آلودگی هوا به طور مستقیم باعث از دست دادن جان افراد نمی‌شود، گفت: آلودگی هوا، وضعیت بیماری‌هایی مانند قلبی عروقی یا تنفسی را تشدید کرده و به مرور زمان باعث مرگ انسان‌ها می‌شود. گل علیزاده در پاسخ به اینکه آیا قبول دارید در زمینه آموزش و اطلاع‌رسانی ضعیف عمل کرده‌اید، اظهار داشت: در زمینه آموزش آلودگی هوا موفق نبودیم و تنها در زمان بحران‌ها اقدام به تصمیم‌گیری کرده‌ایم. سرپرست محیط زیست استان تهران گفت: ‌‌متأسفانه بودجه‌ای در زمینه آموزش اختصاص داده نشده است، غیر از امسال که از سوی ستاد حوادث غیر مترقبه استان تهران 30 میلیون تومان به آموزش آلودگی هوا اختصاص داده شده است، بودجه دیگری در این زمینه هزینه نشده است. وی با ابراز تأسف از اینکه کارگروه کاهش آلودگی هوای استان تهران بودجه‌ای ثابت ندارد، گفت: این مسأله یکی از معضلات محیط زیست است. این در حالی است که در نظرسنجی که به مناسبت هفته هوای پاک توسط محیط زیست استان تهران در سال گذشته انجام شده از مجموع 3 هزار نفر شرکت کننده، 2 هزار و 642 نفر آموزش و اطلاع رسانی دقیق را بهترین روش برای جلب مشارکت مردم در کاهش آلودگی هوا می‌دانند؛ بنابراین این امر نشان می‌دهد باید بودجه بیشتری برای آگاهی مردم از خطراتی که سلامت‌شان را تهدید می‌کند اختصاص یابد. وزارت بهداشت نیز باید آمار ناشی از مرگ و میر را نشان دهد چرا که مطلع شدن از وضعیت آلودگی هوای شهر حق مردم است؛ حقی مسلم که برای ندادن آن باید هزینه‌ زیادی بپردازیم. سید امیر وحدتی که مدیریت مرکز پایش آلودگی هوای محیط زیست را برعهده دارد، گفت: در سال 87 از نظر شاخص مونوکسید کربن، 168 روز پاک، 124 سالم، 7 روز ناسالم بوده است ولی بسیار ناسالم و خطرناک خوشبختانه نداشته‌ایم. همچنین از نظر شاخص ذرات معلق، 25 روز پاک، 233 روز سالم، 40 روز ناسالم، 1 روز بسیار ناسالم و خطرناک نیز وجود نداشته است. 20 روز ناسالم از نظر مونوکسیدکربن و ذرات معلق در سال جاری وی ادامه داد: همچنین در سال 88 از نظر مونوکسید کربن 114 روز پاک، 182 روز سالم، 3 روز ناسالم، وجود داشته اما بسیار خطرناک نداشته‌ایم. همچنین از نظر ذرات معلق 89 روز پاک، ‌‌191 روز سالم، 17 روز ناسالم، یک روز بسیار ناسالم و 1 روز هم خطرناک وجود داشته است. محمدرضا محمودی مدیر کل ستاد حوادث غیرمترقبه استان تهران همچنین در پاسخ به این پرسش مبنی بر اینکه آیا آماری از میزان مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا را در اختیار دارند، گفت: آماری در این زمینه نداریم اما اورژانس تهران آماری درباره میزان مراجعات بیماران قلبی و تنفسی به کلینیک‌های درمانی دارد. وی افزود: در یکی از جلساتی که بنده حضور داشتم نماینده وزارت بهداشت اعلام کرد که در فصل سرما و زمان‌هایی که آلودگی هوا بیشتر می‌شود، ارتباط نزدیکی بین میزان مراجعات به کیلنیک‌های قلبی و آلودگی هوا وجود دارد. طرح هدفمند کردن زمینه را برای توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی فراهم می‌کند محمودی تأکید‌ کرد: باید مردم را به استفاده از مترو و وسایل حمل و نقل عمومی تشویق کرد، ضمن اینکه باید اعتبارات بیشتری برای توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی اختصاص داده شود. وی در ادامه به طرح هدفمند کردن یارانه‌ها اشاره کرد و اظهار داشت: با اجرای این طرح مردم به سمت استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی حرکت می‌کنند و از طرفی با اجرای این طرح، یارانه‌هایی که دولت قبلا پرداخت می‌کرده را می‌تواند در بخش‌های عمرانی هزینه کند و به این ترتیب باعث توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی شود. وی در ادامه گفت: اختصاص اعتبارات بیشتر برای توسعه حمل و نقل عمومی، تشویق مردم برای استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی، عمل کردن کارخانه‌های خودروساز به تعهداتشان و تولید خودروهایی با آلایندگی کمتر و آموزش مردم می‌تواند مؤثر باشد. امسال در حالی برنامه جامع کاهش آلودگی هوای پایتخت 10 ساله شد که هنوز بسیاری از کارشناسان امور شهری و زیست محیطی وضعیت هوای تهران را بحرانی و نگران کننده می‌دانند و به‌‌رغم برپایی کمیته‌ها، نشست‌ها و سمینارهای متعدد با موضوع آلودگی هوای پایتخت، مردم همواره با این معضل دست و پنجه نرم می‌کنند و امیدوارند مسؤولان در برنامه پنجم توسعه راهکارهای اجرایی‌تری را برای حل مشکل آلودگی هوای تهران لحاظ کنند.