منوچهر متکی وزیر امور خارجه پنج شنبه بنا به دعوت موسی کوسا، همتای لیبیایی خود سفر دو روزه خود را به این کشور آغاز کرد. این سفر از سه بعد دوجانبه، منطقهای و بینالمللی قابلتأمل و بررسی است. از بعد دو جانبه، این سفر در مقطعی صورت گرفت که روابط دو کشور پس از فرازونشیبهای فراوان فرآیند روبهگسترشی را در ماههای اخیر طی کرده است و بنابراین تصور میشود که با سفر آقای متکی این روند شتاب به خود گیرد، بخصوص آنکه به موازات بهبود روابط سیاسی دو کشور، کمیسیون مشترک اقتصادی میان دو کشور نیز فعالتر شده که در چارچوب این کمیسیون برای توسعه روابط و همکاریها میان بخشهای خصوصی دو کشور نیز تلاش میشود.
از بعد منطقهای نیز ایران و لیبی برای پیشبرد اهداف و سیاستهای منطقهای خود به یکدیگر نیاز دارند و میتوانند در تحقق اهداف خود به یکدیگر کمک کنند. از جمله عوامل و متغیرهایی که در این عرصه در روابط دو کشور تأثیرگذار است میتوان به مواضع و دیدگاه مشترک دو کشور در مقابله با فاجعه انسانی موجود در غزه و لزوم کمکرسانی به مردم تحت محاصره غزه، در اولویت قرار گرفتن توسعه روابط و همکاریها با کشورهای اسلامی و غیرمتعهد در دستور کار دولت نهم، رقابت دیرینه لیبی با عربستان بر سر رهبری جهان عرب اشاره کرد. عهده دار شدن ریاست دورهای اتحادیه آفریقا از سوی لیبی و احراز ریاست آتی اتحادیه عرب از سوی لیبی از دیگر متغیرهای تأثیرگذار بر توجه کشورمان به لیبی در دور جدید تحرکات و رایزنیهای سیاسیاش در منطقه بوده است.
اما از بعد بینالمللی میتوان گفت که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران و لیبی زمینههای همکاری بیشتری در ابعاد بینالمللی پیدا کردند و همسویی مواضع و دیدگاههای دو کشور درحدی بوده است که روابط و همکاریهای دو کشور در این عرصه حتی در مواقعی که روابط دو جانبه دو کشور با تنشهایی همراه بوده است، تداوم داشته است. قرار گرفتن دو کشور در تشکلات سیاسی چون جنبش غیر متعهد، گروه 77، جنوب ـ جنوب زمینههای چنین همسویی را فراهم میکرد. در سالهای اخیر همسویی و مواضع مشترک دو کشور در قبال موضوعاتی چون اصلاح ساختار سازمانملل و نهادهای وابسته به آن همچون شورای امنیت و یا نهادهای مالی و اقتصادی مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی تبلور یافته است که پس از تسری بحران مالی و اقتصادی آمریکا به دیگر کشورهای جهان بیش از دیگر نهادها در کانون توجهات مربوط به اصلاح ساختار این سازمان قرار گرفته است. البته برخی از موضوعات ومسائل مانند بحران فلسطین با وجود اینکه گستره منطقهای دارد، اما در برخی مواقع ابعاد بینالمللی پیدا میکند و با توجه به اینکه لیبی تا پایان سال 2009 میلادی به مدت دو سال عضو غیر دائم شورای امنیت بود و اینک نیز ریاست یکساله مجمع عمومی سازمان ملل را بر عهده دارد، لذا در این عرصهها نیز در سالهای اخیر روابط و همکاریهای دو کشور جلوهگر بوده است.
در مجموع با در نظر گرفتن عوامل و متغیرهای تأثیرگذار در هر سه عرصه دوجانبه، منطقهای و بینالمللی در توسعه روابط و همکاریهای دو کشور و با توجه به اینکه سفر متکی به لیبی درمقطعی صورت گرفت که منطقه با دورجدید تحرکات ورایزنیها از جانب هر دو محور سازش و مقاومت مواجه بوده است لذا اهمیت و نتایج این سفر را میتوان فراتر از ابعاد دو جانبه ارزیابی کرد که درتغییر بیش از پیش موازانه به نفع محور مقاومت نیزموثر خواهد بود.
