«جوان» کارکردها و چالش‌های نشریات دانشجویی را بررسی می‌کند

بستری برای پرورش روزنامه‌نگار

امین موسیوند - نشریات دانشجویی یکی از ابزارهای نوین برای انتقال و تبادل‌اندیشه دانشجویان در فضایی آرام، عقلانی و منطقی است. نشریه دانشجویی کانون تضارب آرا و افکار دانشجویان جوان و پلی به سوی حقیقت و دانش است. دانشجویان در تعاملی معطوف به هدف افکار خود را بر لوحی سفید جاری می‌کنند و در این مسیر از سیاهی قلم بهره می‌جویند. این چشم کاغذی برای آنان پنجره‌ای را رو به بوستان علم و سیاست و فرهنگ می‌گشاید. دانشجویان در این کرانه آواز، فردا را تمرین می‌کنند تا شاید کوله‌ای برگیرند و استوار به دنیای واقعی و آوردگاه عینی قدم گذارند. امروز کمتر دانشگاهی در کشور وجود دارد که در آن شاهد تکاپوی دانشجویان پرتلاش در لابه‌لای برگ‌هایی کاغذی، به نام «نشریه دانشجویی» نباشیم. بنا بر آمار رسمی خانه نشریات دانشجویی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اکنون 3هزار و 212 نشریه دانشجویی فعال و نیمه‌فعال در دانشگاه‌ها منتشر می‌شود. شاید از مناظر گوناگون بتوان به تماشای این جریده دانشجویی نشست و رد پای زیبایی‌های دوران پاک جوانی را در آن یافت اما به راستی یک نشریه دانشجویی چه کارکردهایی می‌تواند داشته باشد؟ مشکلات و چالش‌های فرا‌روی این نشریات چیست؟ قوانین و آیین‌نامه‌های موجود تا چه‌اندازه متضمن رشد و پویایی نشریات دانشجویی است؟ و پیام آرمانی یک نشریه دانشجویی چیست؟ در این گزارش تلاش شده است تا شاید به برخی از این پرسش‌ها پاسخ داده شود. کارکردهای نشریات دانشجویینشریه دانشجویی همچون هر سازه اجتماعی دیگر می‌تواند کارکردهای گوناگونی داشته باشد که در دو نوع کلان قابل تقسیم است: الف- کارکردهای آشکار: 1-‌اندیشه ورزی: نشریه در حقیقت کانونی است برای‌اندیشه و تقریر‌ اندیشه. نشریه در دانشگاه‌ها بستری فرهنگی را به‌وجود می‌آورد تا دانشجویان مجال ‌اندیشه‌ورزی در موضوعات مهم دانشگاهی و اجتماعی را بیابند. 2- آرمانگرایی: نشریه دانشجویی مرکزی است برای آرمانگرایی. دانشجویان در این مرکز آرمان‌ها، اهداف و ارزش‌های خود را مورد کنکاش قرار داده و پرورش می‌دهند؛ با هم به بحث و گفت‌وگو می‌نشینند و در مورد مسائل مشترک و مورد علاقه سخن می‌گویند و در نهایت افکار خود را به رشته تحریر درآورده و منتشر می‌کنند و در معرض نقد و نظر مخاطبان خود قرار می‌دهند. 3- نقد و انتقاد: یکی از وجوه مشترک نشریات دانشجویی نقد و انتقاد است. دانشجویان عموماً و دانشجویان روزنامه‌نگار خصوصا، آنچه را که بر اساس معیارهای خود نمی‌پسندند از تیغ نقد سازنده می‌گذرانند و البته گهگاه پیشنهاداتی برای اصلاح امور ارائه می‌دهند. 4- اعلام مواضع: نشریات دانشجویی ابزاری قدرتمند برای انتقال و انتشار مواضع و افکار فعالان، گروه‌ها و تشکل‌های دانشجویی هستند. برگزیدن این قالب برای انتقال پیام نشان از دانایی دانشجویان دارد. 5- اطلاع رسانی: نشریات دانشجویی ابزاری مناسب برای اطلاع‌رسانی در خصوص اخبار و اتفاقات مختلف علمی، فرهنگی، سیاسی و. . . هستند. از این طریق می‌توان گروه مخاطب را در جریان آخرین اخبار حوزه‌های متنوع قرار داد. ب- کارکردهای پنهان: 1- کسب مهارت: فعالیت یک دانشجو در نشریه دانشجویی در کنار تحصیل در هر رشته درسی، به تدریج او را با مختصات کار روزنامه‌نگاری آشنا و تا حدی متخصص می‌کند که با حضور در نشریات کشوری این روند آموزش و کسب مهارت قابل تکمیل می‌باشد. به تحقیق می‌توان گفت در دنیای امروز تخصص در حوزه روزنامه‌نگاری و خبرنگاری، عامل موفقیت انسان در هر شغل و جایگاهی است. گرچه اکنون علوم ارتباطات خود به یک رشته علمی با گرایش‌های گوناگون در دانشگاه‌ها تبدیل شده است. 2- پرورش متخصصین روزنامه‌نگار: امروز گرچه روزنامه‌نگاری در کشور ما تا حدود زیادی تخصصی شده است اما همچنان یک خلأ اساسی در سپهر روزنامه‌نگاری ایران وجود دارد و آن کمبود متخصصین روزنامه‌نگار است. هر روزنامه‌نگار آنگاه موفق است که علاوه بر تخصص در رشته روزنامه‌نگاری در حوزه کاری خود نیز متخصص باشد؛ به طور مثال یک روزنامه‌نگار پزشک بهتر می‌تواند حوزه بهداشت و درمان را مورد کنکاش قرار دهد. با توجه به تنوع رشته‌های دانشگاهی، نشریات دانشجویی بهترین بستر برای تربیت متخصصین روزنامه‌نگار است. این مهم باید مورد توجه مسؤولان امر و برنامه‌‌ریزان عرصه فرهنگ و رسانه کشور قرار گیرد. 3- آشنایی با لوازم کار جمعی: در نشریه دانشجویی تعدادی از دانشجویان گردهم می‌آیند تا برای آرمانی مشترک کاری مشترک را سامان دهند. در این فرآیند دانشجویان با لوازم و مقتضیات کار جمعی آشنا می‌شوند و تمرینی پنهان را برای آغاز فردا زمزمه می‌کنند. 4- تشکیل هسته‌ای دوستانه: در فرآیند کار نشریات دانشجویی، هسته‌ای دوستانه و جمعی هم جهت سامان می‌یابد که می‌تواند در طول دوران تحصیل و حتی پس از فراغت از تحصیل، تعاملات خود را حفظ کرده و در عرصه جامعه همکاری‌ها و یاریگری‌های اجتماعی خود را استمرار بخشد. 5- کشف استعدادها: حضور در نشریه دانشجویی می‌تواند پرتوی بر زوایای تاریک شخصیت و استعدادهای مغفول دانشجویان افکند تا آینده خود را درخشان‌تر رقم بزنند. مشکلات و چالش‌های نشریات دانشجویی بطور خلاصه می‌توان به موارد زیر به عنوان اهم مشکلات و چالش‌های نشریات دانشجویی اشاره کرد: - سیال بودن دست‌اندرکاران و مدیران آن- عدم ثبات و استمرار فعالیت آن در سال‌های متمادی- کمبود بودجه و امکانات مربوط به طراحی، صفحه بندی و چاپ- خلاءهای قانونی و ناکارآمدی آیین‌نامه‌ها: به تحقیق اکثر دانشجویان دست‌اندرکار نشریات دانشجویی از قوانین و آیین‌نامه‌های موجود برای راه‌اندازی و استمرار کار این نشریات به خصوص در بعد حمایتی ناراضی هستند و معتقدند که بسیاری از این آیین‌نامه‌ها با فضای کار دانشجویی فاصله دارد و ناکارآمد است. - طی مراحل طولانی برای دریافت مجوز- ناآشنایی دانشجویان با قوانین، مقررات و آیین‌نامه‌های موجود- عدم محتوای قوی فکری و تحلیلی- عدم جذابیت‌های لازم شکلی و مختصات ژورنالیستی- کمی مخاطب و پایین بودن ضریب تأثیرگذاری- سوء استفاده برخی عناصر معاند و بعضاً بیرونی- عدم شناخت مسؤولان امور فرهنگی وزارتخانه‌های علوم و بهداشت و دانشگاه‌ها از کارکردهای نشریات دانشجویی و در نتیجه عدم اهتمام جدی و حمایت مؤثر و به موقع .- عدم توجه به نشریات دانشجویی غیرمکتوب. پیام آرمانی نشریه دانشجویی امروز دغدغه‌های دانشجویی در مسائل معرفتی بسیار گسترده است و مسائل فکری، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی زیادی در پیش روی جوانان دانشجو است. چالش‌های فراوان فکری که عبور از آنها می‌تواند متضمن آینده‌ای شکوفا و پویا برای نسل جوان انقلاب اسلامی باشد. این عبور اگر به سلامت صورت گیرد استقلال و پیشرفت کشور را تأمین خواهد کرد. به راستی یک نشریه دانشجویی در این زمینه چه رسالتی را بر دوش دارد و «پیام آرمانی» نشریه دانشجویی چیست؟ این موضوعی است که در شماره‌های آینده بدان خواهیم پرداخت.