صغری خیلفرهنگ - سالها از جنگ تحمیلی گذشته و یادگاران دوران دفاع اندک اندک ما را تنها میگذارند، بعضی خاطراتشان را برای ما گذاشتهاند و برخی خاطراتشان را هم با خود میبرند... از آن خاطرات مانده، از اسناد به جا مانده از جنگ، از تصاویر و قابهای دوستداشتنیاش، باید که جایی محافظت شود، یکی از این جاها که اتفاقاً در مرور تاریخ برای نسلهای آینده بسیار به کار میآید، کتابخانههاست. کتابخانهها مخزن تاریخ هستند و وقتی کتابخانهای قرار است به طور تخصصی به جبهه و جنگ و ایثار و شهادت و در یک کلام به دفاع مقدس بپردازد، همین گفتن از آن کتابخانه و نوشتن از دنیایی که درون آن میگذرد، کمک به ترویج و اشاعه فرهنگ پایداری است. کتابخانه تخصصی دفاع مقدس، واقع در خیابان شهید بهشتی تهران، سوژه گزارش این شماره ماست: خانم ملکزادگان هم که کتابدار است ما را در تهیه این گزارش یاری کرد.
کتابخانه تخصصی دفاع مقدس در سال 1379 توسط بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس، با حضور سردار غلامعلی رشید افتتاح شد. این کتابخانه در سال 1368 تنها شامل یک اتاق بود که با هدف گردآوری، حفظ و انتشار آثار موجود، در سالهای جنگ بنیان شده بود که تا امروز دامنه فعالیتها و وسعت کتابخانه، گسترش پیدا کرده و در حال حاضر منطبق با استانداردهای کتابخانهای در خدمت تمامی مراجعان و مشتاقان در عرصه حفظ و انتشار ارزشهای دفاع مقدس و سالهای پرالتهاب جنگ است. به گفته یکی از کتابداران تعداد قابل ملاحظهای از کتابها از سال 1369 به بعد بوده و تکنسخهای هستند.
منابع موجود در کتابخانه:
1-کتب اعم از کتب فارسی بالغ بر 8000 عنوان، کتب لاتین بالغ بر 2000 عنوان و کتب عربی بالغ بر 1000 عنوان که از هر کتاب 3 نسخه در کتابخانه وجود دارد.
2-پایان نامهها 100 عنوان به همراه 600 عنوان جزوات.
3-لوحهای فشرده (DVD, CD) 400 حلقه.
4-نشریات و به ویژه روزنامهها، نقشهها و ترجمه روزنامههای انگلیسی.
موضوعات منابع و مدارک موجود در کتابخانه:
1- ادبیات داستانی دفاع مقدس شامل بزرگسالان و کودک و نوجوان.
2-خاطرات فرماندهان و رزمندگان و آزادگان دفاع مقدس.
3- تاریخ نظامی و عملیاتهای جنگ تحمیلی
4- زندگینامه شهدای جنگ تحمیلی و انقلاب اسلامی.
5-شعر دفاع مقدس و انقلاب اسلامی و اشعار حماسی و مذهبی.
6 -آثار عربی و لاتین مرتبط با دفاع مقدس.
7 -رمانهای جنگی و تاریخی مربوط به جنگهای گذشته جهان.
8 -آلبومهای عکس دفاع مقدس و انقلاب اسلامی.
9- نرم افزارهای چندرسانهای مرتبط با دفاع مقدس.
10 - منابع مذهبی راجع به جهاد و حقوق و احکام جنگ در اسلام.
11-تاریخ معاصر ایران و مسائل مهم و استراتژیکی منطقه و خاورمیانه.
12- جنگهای مهم دنیا و جنگهای صدر اسلام
90 درصد این منابع توسط کتابخانه خریداری و بقیه از طریق سازمانهای مرتبط هدیه میشود. کتابخانه تخصصی دفاع مقدس حدود 30 استان کشور را تجهیز میکند یعنی به هر 30 استان، سه نسخه از آثار و مکتب ارسال میشود.
کتابخانه تخصصی دفاع مقدس دارای ویژگیها و محاسن خاص خود است، از آن جمله میتوان به شرایط عضویت آسان این کتابخانه نسبت به دیگر کتابخانهها و حتی کتابخانههای همسطح خود اشاره کرد. شرایط عضویت در این کتابخانه برخواسته از ارزشی است که مسؤولان مربوط به مراجعان در ترویج فرهنگ پایداری و دفاع مقدس قائلند و آن توجه به وضعیت مالی مراجعان است زیرا بیشتر مراجعهکنندگان دانشجویان و اقشار تحصیلکرده هستند که تنها با یک قطعه عکس، تکمیل فرم کامپیوتری مشخصات فردی و داشتن معرفینامه معتبر از مراکز دولتی یا دانشگاهی و در صورتی که فرد جزو هیچ یک از این مراکز نباشد، فقط با گرفتن شمارههای تماس از وی، ثبتنام به عمل میآید. این حق عضویت یکساله است، در هر بار مراجعه اعضا میتوانند چهار کتاب از کتابخانه به مدت 10 روز امانت بگیرند و در صورت وجود مشکلاتی از قبیل کمبود زمان و طولانی بودن مسیر، اعضا میتوانند این مدت را توسط تلفن تمدید کنند که حتی در صورت عدم تحویل در زمان تعیین شده جریمه نقدی را شامل نمیشود و حتی میتوانند از سایت www.dsrc.ir استفاده کنند.
وجود اطلسها برای مراجعهکنندگان خاص و حتی امانت به اعضای معمولی به مدت محدود، کپی CDها با هزینه بسیار کم و کپی رایگان از کتب از دیگر ویژگیهای این کتابخانه است. افراد غیر عضو میتوانند ضمن استفاده از منابع مرجع در محل کتابخانه با سپردن مدرک معتبر از امانت کتب به صورت محدود استفاده کنند.
از بارزترین ویژگی دیگر این کتابخانه دیدگاههای مثبت کارمندان این کتابخانه است. کارشناسان کتابداری، مسؤولیت این کتابخانه را برعهده دارند، آنها اطلاعرسانی را وظیفه خود میدانند که هر فرد در هر زمان، نیاز به کتاب داشت، در اختیار او قرار میدهند، ولی خود را نگهدارنده صرف کتب نمیدانند، سیاست آنها درهای باز به روی مراجعان و نگاهشان اشاعه فرهنگ کتابخوانی و اطلاعرسانی دقیق در این عرصه است، آنها کتابخانه را کانون اطلاعرسانی میدانند، نه اینکه صرفاً کانون حفاظت و نگهداری از کتب باشد.
کارمندان فعال در این کتابخانه، پا را از وظایف محوله خود فراتر گذارده و حتی در صورت نیاز اطلاعات لازم و کافی را از طریق تماسهای تلفنی به اعضا میدهند. تعداد اعضای این کتابخانه 500 نفر بوده که 50 درصد این افراد جزو اعضای فعال بوده و در ارتباط مستمر و دائم با کتابخانه هستند.
پشتیبانی سایت ساجد و سایت پایداری که از منابع کتابخانه تخصصی برای محتوای سایتشان و حتی اطلاعات کتابشناختی استفاده میکنند، از دیگر امتیازات این کتابخانه است. کتابخانه تخصصی دفاع مقدس دارای نرمافزار جامع اطلاعرسانی مأوا است که از آمادهسازی کتب تا فهرستنویسی و میز امانت و بازیابی و اطلاعات کتابشناختی و فهرست مندرجات و چکیده منابع و بانکهای اطلاعاتی مختلف را پوشش میدهد و به صورت هوشمند پاسخگوی مراجعان است.
از خدمات ارزنده میز امانت کتابخانه تخصصی دفاع مقدس، انجام اسکن نقشهها و عملیاتها برای مراجعهکنندگان است چون یکسری از منابع مرجع بوده و خروج آنها از کتابخانه به علل زیر مشکل است.
1-تعداد منابع محدود است 2- در صورت جابهجایی و محل آنها، منابع خراب میشود 3- استفاده از آن برای مراجعان موردی بوده و به همین دلایل منابع به بیرون کتابخانه داده نمیشود و در صورت نیاز مراجعهکنندگان به تعدادی از آنها روگرفتی تهیه و در اختیارشان قرار میگیرد.
از دیگر ویژگیهای کتابخانه این است که به عنوان یک سازمان حمایتی در نشر ارزشهای دفاع مقدس ایفای نقش میکند. آنچه از جنگ و دفاع مقدس باقی مانده است، حفظ و نگهداری و سپس آنها را انتشار داده و در اختیار علاقهمندان قرار دهد.
یکی از اقدامات ارزشمندی که کتابخانه دفاع مقدس در راستای تحقق آن فعالیت میکند، برداشتن گامهای اولیه و مطالعاتی به سمت کتابخانه دیجیتال است که در سال 1388 بخش مطالعاتی این پروژه طی شده و به خواست خداوند در سال 1389 به مرحله اجرا درخواهد آمد که کتابخانهای کاملاً مکانیزه و سیستماتیک که تحت وب برای استفاده پژوهشگران بدون محدودیت زمان و مکان، ایجاد خواهد کرد.
کار در این کتابخانه هم به دلیل تخصصی و نظامی بودن آن تا حدی موضوع و بحث درمورد تاریخ جنگ و دفاع است و هم به دلیل ارزش بالای معنوی کار و اشاعه فرهنگ پایداری با کتابخانههای عمومی فرق اساسی دارد. مراجعان این کتابخانه مختص جای خاصی نیستند، اعضا از شهرستانهایی چون کرج، ورامین، شهریار، قم و شهرهای مختلف به کتابخانه مراجعه میکنند، حتی در صورتی که پایاننامه مراجعان در مورد جنگ باشد، توسط مرکز اسناد حمایت مالی و راهنمایی خواهند شد.
از توانایی میز امانت باید گفت به دلیل اینکه مراجعان از عنوان کتاب اطلاع دقیق چندانی ندارند، بیشتر آنها مراجعان موضوعی هستند، مثلاً در مورد مسائل مربوط به شیمیایی یا از این قبیل موارد و این به قدرت میز امانت و کتابشناسی ویژه آنها درباره موضوعات برمیگردد که اعضا را راهنمایی و کتب مورد نیاز را در اختیارشان قرار میدهند.
در اینجا باید به اقدام بنیاد حفظ آثار اشاره کرد که در اکثر رشتهها در دانشگاهها، دروس آشنایی با دفاع مقدس را الزامی کردند تا دانشجو برای شناخت بیشتر تاریخ و جغرافیای کشورش و موضوعاتی از این دست به کتابخانه مراجعه کند.
سرهنگ فرامرزی، برای ترویج فرهنگ کتابخانه، افرادی که نخبه هستند و ایدههای جدیدی دارند را دعوت به همکاری کرده و از آنها قدردانی میکند.
نمونههای کتب موجود در کتابخانه:
1-کتابشناسی دفاع مقدس که بیش از 2000 عنوان کتاب در مورد دفاع مقدس را خلاصهنویسی کرده که این کار توسط قسمت ادبیات توسط خانم فیروزه برومند انجام گرفته است.
2-آلبومهای دفاع مقدس؛ آلبومهایی که شش جلد از آنها در دوران جنگ چاپ شده است که جلدهای قبلی در بازار نیست، ولی از جلد شش به بعد خود بنیاد هر چند سال یکبار آن را چاپ میکند که از آنها میتوان به زنان در جنگ، خرمشهر در جنگ و خروش لاجوردی اشاره کرد.
ساعت کار کتابخانه تخصصی بنیاد، در روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت 8 صبح الی 4 بعدازظهر و پنجشنبهها از ساعت 8 الی 12 برای عموم آزاد است.
