احمد طالقانی
انجمن روانپزشکان ایران اعلام کرد که مصرف داروهای آرامبخش بهویژه به صورت خودسرانه در کشور افزایش پیدا کرده است. انگار قرار است به قدری آرامبخش استفاده شود که مصداق «آرامبخش مصرف میکنم؛ پس هستم» باشد. شاید هم استفاده خودسرانه از داروهای کدئیندار، به یک پرستیژ و کلاس گذاری بدل شده باشد!
طبق بررسیهای به عمل آمده از سوی معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت، داروهای ضد درد مخدر دار و و به طور ویژه قرص استامینوفن کدئین بیشترین میزان مصرف را در کشور به خود اختصاص داده است.
براین اساس و طبق بررسیهای وزارت بهداشت، استامینوفین کدئین با فروش یک میلیارد و 98 میلیون و 150 هزار و 200 عددی خود، رکورددار بیشترین فروش اقلام دارویی در کشور است و پس از آن داروهایی همچون قرص سرماخوردگی، آموکسیسیلین و دگزامتازون قرار دارند.
به گزارش گروه اجتماعی «جوان» این میزان مصرف هولناک دارو در حالی رخ میدهد که بسیاری از پزشکان متخصص نسبت به پیامدهای ناگوار استفاده خودسرانه و بیرویه این داروها هشدار میدهند.
براین اساس قرص استامینوفن کدئین که عنوان پرفروشترین داروی کشور را با خود یدک میکشد در زمان حاضر به جزء جداناشدنی خانوادههای ایرانی تبدیل شده است. حتی بسیاری از افراد، این قرص را در کیف یا وسایل خود حمل میکنند تا به طور دائم در دسترس باشد، درحالی که مصرف بیضابطه و خودسرانه این دارو، عوارض جبرانناپذیری دارد که کمترین آنها ایجاد وابستگی در فرد استفاده کننده است.
سایر عوارض این قرص عبارت است از خوابآلودگی، گیجی، سرگیجه، تحریکپذیری، اعتیاد، منگی، بیقراری، تهوع، استفراغ، بیاشتهایی، یبوست، فلج تنفسی، تپش قلب، گر گرفتگی، کهیر و ...
با این حال و بهرغم عوارض استامینوفن این دارو به همراه همیشگی بسیاری از ما بدل شده است و در حین بیماری، سردرد، بیحالی، عصبانیت و ... به آن پناه میبریم.
هشدار، هشدار: به مسکنها وابسته نشوید
دکتر سیدحمید خوئی، رئیس انجمن داروسازان ایران با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه و مداوم قرصهای کدئیندار در کشور میگوید: مصرف مداوم این داروها ضمن ایجاد وابستگی و اعتیاد فیزیکی و روانی، ایجاد تحمل میکند به این معنا که اثر ضددرد فرآوردههای کدئیندار در درازمدت موجب کاهش اثرات ضددردی آنها میشود و در نتیجه فرد مصرف کننده برای تسکین آلام خود مجبور میشود میزان مصرف را بالا ببرد که متعاقب آن اثرات سمی بیشتری از دارو در بدن باقی میماند. دکتر پرویز مظاهری، دبیر انجمن روانپزشکان ایران نیز با هشدار نسبت به افزایش مصرف انواع آرامبخشها در جامعه میگوید: برخی پزشکان که متخصص نیستند با تجویز بیرویه آرامبخشها، داروهای خوابآور و مسکنها به دنبال راضی کردن بیماران خود هستند تا با تسکین دردشان آنها را بیمار خود نگه دارند!
وی در ادامه خاطرنشان کرد: مصرف مسکنها گاهی به صورت موقت علائم بیماری را از بین میبرد اما در واقع درمان صورت نمیگیرد و در نتیجه فرد برای کاهش درد به مصرف بیشتر این داروها مبادرت میورزد. و این درحالی است که تحقیقات نشان داده مصرف این داروها بدون تشخیص پزشک، فرد را عادت داده و اعتیادآور است.
داروخانه یا سوپرمارکت؟!
هشدارها در مورد مصرف خودسرانه دارو و به طور ویژه داروهای مسکن به کرات در رسانهها و جراید اعم از نوشتاری، دیداری و شنیداری انعکاس یافته است اما در کمال تأسف، اصلاحی در الگوی مصرف دارویی مردم مشاهده نمیشود.
برخی از کارشناسان با قبول اهمیت مقوله فرهنگسازی برای کاهش مصرف خودسرانه دارو، اما بر بعد نظارتی نیز تأکید میورزند. این گروه از کارشناسان لزوم نظارت جدی بر فعالیت داروخانه را مطرح میکنند و عملکرد داروخانهها بهویژه در ارائه دارو بدون نسخه و تجویز پزشک را اقدامی سودجویانه، غیراخلاقی و همینطور واجد پیگیری قانونی میدانند. این کارشناسان همچنین معتقدند عملکرد برخی داروخانهها علاوه بر زیر سؤال بردن شأن پزشکی و طبابت، سلامت جامعه را به خطر میاندازد.
دکتر حسینعلی شهریاری، نائب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با «جوان»، نظارت ضعیف دانشگاههای علوم پزشکی بر فعالیت داروخانهها را قابل نقد میداند. او میگوید: اصولاً توزیع مواد کدئیندار و حاوی مواد مخدر در داروخانهها بدون نسخه پزشک ممنوع است و این بیتوجهی نیز به ضعف مفرط نظارت معاونتهای غذا و داروی دانشگاههای علوم پزشکی باز میگردد. این موضوع در صورت بیتوجهی البته عواقب ناگواری را در جامعه ایجاد میکند زیرا بیشتر افرادی که به مصرف این فرآوردهها روی میآورند، جوانان و نوجوانان هستند.
زخمهایی که آرام، آرام روح را میخورد!
وجود معضلاتی همچون گرایش به مواد مخدر، روانگردانها و اخیراً هم فرآوردههای کدئیندار و انواع و اقسام مسکنها از وجود حقیقتی خبر میدهد که کتمان ناشدنی است. وقتی بهرغم مبارزات دامنهدار، بسیج رسانهای و فعالیتهای فرهنگی کماکان این معضلات در جامعه به چشم میخورد میتوان و باید این طور نتیجهگیری کرد که دردها و آلامی که به طور روزانه بر چهره مردم و به ویژه اقشار خاصی از جامعه پنجه میکشد، بستر لازم را بر تداوم رفتارهای غلط و پرخطر فراهم میآورد.
دکتر مسعود محمدی، روانشناس به «جوان» میگوید: مخاطب اصلی قرص مسکن و کدئیندار عموماً اقشار جوان و آیندهساز هستند. این افراد به علت مشکلات عدیدهای که در جامعه با آنها مواجهند برای فراموشی و آرامش کاذب به مصرف این فرآوردهها رو میآورند، گروهی دیگر هم به هرحال افراد معتادی هستند که به هر ترتیب امکان تهیه مواد تخدیری را نمییابند، لذا به مصرف داروهای حاوی این ترکیبات رو میآورند.
این کارشناس علوم رفتاری اضافه میکند: این موضوع به هرحال ناشی از مشکلات ریشهداری است که در سطح جامعه وجود دارد؛ آینده مبهم، فقر، بیکاری و ... از جمله عوامل روی آوردن افراد به مواد مخدر و داروهای کدئیندار است که به هر ترتیب باید برای آن چارهای اندیشید.
دکتر شهریاری هم در این رابطه به گزارشگر ما میگوید: نوجوانان و جوانان به دلیل مشکلاتی از جمله بیکاری به مصرف این قرصها رو میآورند. همچنین اقشار محروم و فقیر جامعه نیز به دلیل مشکلات معیشتی و وضع نامناسب اقتصادی برای آرام کردن خود و برخورداری از خواب آرام این قرصها را مصرف میکنند. اما باید اذعان کرد که مصرف قرصهای آرامبخش به دلیل کدئینهایی که در ترکیبات آن وجود دارد و به نوعی مخدر محسوب میشود باعث وابستگی می شود و از این رو کسانی که این قرصها را مصرف میکنند پس از مدتی مجبور میشوند دوز دارویی را افزایش دهند.
این پزشک متخصص در خاتمه خاطرنشان میکند که بهتر است این افراد برای درمان خود به روانپزشک مراجعه کنند، چرا که مصرف خودسرانه قرصهای مسکن، دردی از آنان دوا نمیکند، بلکه ممکن است در کوتاه مدت تنها مشکلات آنها را به تأخیر بیندازد.
