قزاقستان از اول ژانویه سال 2010، به عنوان نخستین کشور آسیایی مسلماننشین، ریاست سازمان امنیت و همکاری اروپا (Organization for Security and Co-operation in Europe) را بر عهده گرفت. پیش از این ریاست سازمان امنیت و همکاری اروپا در سال 2009 بر عهده یونان بود. قزاقستان که در ژانویه سال 1992 به عضویت سازمان امنیت و همکاری اروپا درآمد، نخستین کشوری محسوب میشود که از حوزه پساکمونیستی به ریاست این سازمان بزرگ میرسد. تصمیم درباره ریاست قزاقستان در این سازمان، در روزهای 29 و 30 نوامبر سال 2007 و در پانزدهمین نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان امنیت و همکاری اروپا در مادرید، اتخاذ شد.
سازمان امنیت و همکاری اروپا که بزرگترین سازمان بینالمللی درباره مسائل امنیتی محسوب میشود، در زمینه کنترل تولید و فروش اسلحه، حقوق بشر، آزادی مطبوعات و انتخابات دموکراتیک (آزاد و منصفانه) فعالیت میکند. این سازمان در سال ۱۹۷۰ به منظور ایجاد دیالوگ بین شرق و غرب با نام «امنیت و همکاری در اروپا» شکل گرفت و در سال ۱۹۹٤ در اجلاس بوداپست به «سازمان امنیت و همکاری اروپا» تغییر نام داد. در حال حاضر ۵۶ کشور، عضو سازمان امنیت و همکاری اروپا هستند. علاوه بر کشورهای اروپایی، شماری از کشورهای آمریکایی، آسیایی و کشورهای حوزه مدیترانه نیز در این سازمان عضویت دارند.
ریاست قزاقستان، حامیان و منتقدان
قزاقستان در شرایطی به ریاست سازمان امنیت و همکاری اروپا رسیده است که با موافقان و مخالفانی در دستیابی به این منصب مواجه بوده است. بر این اساس قزاقستان برای بدست آوردن این منصب از حمایتهای همهجانبه روسیه برخوردار بوده است. بدیهی است که با توجه به روابط نزدیکی که میان روسیه و قزاقستان وجود دارد، مسکو بهرههای زیادی از ریاست آستانه بر سازمان امنیت و همکاری اروپا خواهد برد. روسها که به آستانه همانند یک شریک منطقهای مینگرند، معتقدند کسب ریاست سازمان امنیت و همکاری اروپا توسط قزاقستان میتواند مزاحمتهای زیادی را برای اروپاییها و به خصوص کشورهای حاضر در شرق اروپا بهوجود آورد. علاوه بر این باید به یادداشت که این برای نخستین بار است یکی از کشورهای اتحاد شوروی سابق به ریاست یک ساله این سازمان دست مییابد.
از سوی دیگر کشورهای غربی بهویژه آمریکا و انگلیس با غیردموکراتیک خواندن سیستم حکومتی در قزاقستان، به انتقاد از برگزیده شدن این کشور به عنوان رئیس سازمان امنیت و همکاری اروپا پرداختهاند. مهمترین نمونه انتقادها به ریاست قزاقستان را میتوان در ابراز نگرانی «یانژ لنارچیچ» مسؤول اداره نهادهای دموکراتیک و حقوقبشر سازمان امنیت و همکاری اروپا در مورد وضع حقوق بشر در قزاقستان مشاهده کرد. وی در نشست وزرای سازمان امنیت و همکاری اروپا که در ماه دسامبر 2009 و هنگام پایان یافتن ریاست یونان برگزار شد، چنین اظهار نظر کرد: «اوضاع حقوق بشر، مطبوعات و رسانهها و دیگر زمینهها در ابعاد انسانی آن در قزاقستان بسیار نگرانکننده است. ریاست سازمان امنیت و همکاری اروپا مسؤولیت بزرگی برای کشوری است که آن را بر عهده میگیرد و البته هیچ کشوری بدون مشکل نیست، ولی امیدواریم کشوری که این مسؤولیت را بر عهده میگیرد، بتواند بهعنوان الگو در میان دیگر کشورها مطرح شود و این مسأله برای قزاقستان بهعنوان ریاست بعدی این سازمان، چالشی جدی است.»
در مجموع به رغم آنکه قزاقستان از طریق سازمان امنیت و همکاری اروپا، عملاً وارد فضای سیستم اروپایی ـ آتلانتیکی شده است، با این حال قزاقها دارای تفاوتها و بعضا تضادهای عمیقی نسبت به اروپاییها هستند. به عنوان نمونه در خصوص دموکراسی، نخبگان سیاسی حاکم بر قزاقستان اعتقاد دارند که «از طریق حفظ ثبات میتوان به دموکراسی رسید» و در مقابل، اعضای غربی سازمان امنیت و همکاری اروپا معتقدند که «از طریق دموکراسی میتوان به ثبات دست یافت.» این تضاد و تفاوت در نگرشهای میان دو طرف را میتوان در سایر مسائل مهم امنیتی و بینالمللی نیز مشاهده کرد.
اولویتهای قزاقستان برای ریاست
اگر چه قرار است قزاقستان به عنوان رئیس سازمان امنیت و همکاری اروپا، اولویتهای خود را در نشست شورای دائمی این سازمان در 14 ژانویه اعلام کند، با این حال به نظر میرسد آنچنان که «نورسلطان نظربایف» رئیسجمهور این کشور اعلام کرده، در دوره ریاست قزاقستان بر سازمان امنیت و همکاری اروپا، مباحث سیاسی، نظامی، اقتصادی، زیستمحیطی و همچنین مسائلی نظیر حسن نیت بین ادیان و نژادها بیش از گذشته پیگیری شوند. همچنین به نظر میرسد که قزاقستان قصد دارد در اواسط سال ۲۰۱۰، اجلاس وزرای امور خارجه عضو سازمان امنیت و همکاری اروپا را تشکیل دهد و زمینه را برای اجلاس سران این سازمان آماده سازد. شایان ذکر است که اجلاس سران کشورهای عضو در سازمان، پس از سال ۱۹۹۹ که در استانبول برگزار شد، تاکنون تشکیل نشده است.
به هر حال ریاست قزاقستان بر سازمان امنیت و همکاری اروپا از آن جهت اهمیت دارد که برای نخستین بار در تاریخ این سازمان، یک کشور آسیایی با جمعیت اکثریت مسلمان و متعلق به حوزه شوروی سابق، عهدهدار منصب ریاست میشود. این امر حاوی بیم و امیدهایی هم برای حامیان قزاقستان و هم برای منتقدان غربی این کشور است.
