احمد طالقانی
جوان: روزی روزگاری کنکور همچون دژی سترگ پیش روی جوانان قرار گرفته بود و فتح دروازههای آن طاقت متقاضیان را طاق میکرد. ظرفیتها محدود، متقاضی زیاد و تب مدرکگرایی در اوج، اینها را که کنار هم بگذاریم تازه پرستیژ اجتماعی و مباهات خانوادهها و خلاصه مسائلی از این دست که هیچ کجای دنیا نمیتوان نشانی از آن یافت، شروع میشد.
آن وقت نوبت خانمهای خانه بود که مدرک نورچشمی را همچون پتکی جانسوز بر سر خواهر، زن برادر و جاری و ... میکوفتند! آقا پسرهای پشت کنکوری اما مشکل بزرگ دیگری هم داشتند؛ اجباری، سربازی، خدمت مقدس نظام وظیفه و خلاصه اینکه قضیه کاملاً جدی بود. حال با این تفاصیل تصور کنید چه استرس وحشتناکی به بچههای پشت کنکوری وارد میشد.این روزها اما اوضاع بسیار تغییر یافته، شاید تعبیر زیر و رو شدن بیشتر به کار بیاید!
با پیدا شدن سر و کله دانشگاههای آزاد و غیر انتفاعی، فراگیر و صد البته پیامنور، قیف معروف که روزگاری نماد تفاوت نظام آموزش عالی در ایران و کشورهای دیگر بود، بیشتر به اتوبان چند باندهای شباهت پیدا کرده که هر جوان و بلکه متقاضی از راه ماندهای تخت گاز در آن میتازد و صرف نظر از موقعیت علمی به راحتی پس از چهار سال با یک مدرک خوش آب و رنگ، خانوادهها را به داشتن یک آقا پسر یا دختر خانم دانشگاه رفته سرفراز میکند.
ناگفته نماند که شهد شیرین مدرک زودگذر است. القاب و عناوین مهندس، مدیر و... هم ایضاً، چرا که روی دیگر سکه به زودی تمامقد خودنمایی میکند و آن چیزی نیست جز بازار کار و البته پشت بندش پیوستن به لشکر عظیم بیکاران...
از آن پیام نور تا این پیام نور
یکی از مشکلاتی که دولت برای ارتقای سطح دانش و کیفیت علمی کارکنان خود با آن مواجه است، اشتغال تماموقت پرسنل و عدم امکان حضور فیزیکی آنان در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی است. همین موضوع موجب شکلگیری آموزش از راه دور و غیرحضوری در نظام آموزش عالی کشور شد که این موضوع بعدها با پیدایش تارنمای اینترنت، موضوع آموزش الکترونیکی را نیز در برگرفت.
اما ایده آموزش غیرحضوری که به پیدایش دانشگاه پیام نور منجر شد پس از مدتی با توجه به بستر موجود و خیل عظیم متقاضیان سرفصلهای جدیدی را برای خود تعریف مهیا کرد. خیلیها معتقدند مهمترین سرفصل، بازار بکر و چشمآنداز مسحورکننده درآمدزایی بود. این خیلیها پربیراه هم نمیگفتند چرا که برای اثبات مدعای خود تجربه دانشگاه آزاد را پیش میکشیدند.
احمد ناجی، کارشناس مسائل آموزش عالی و تحلیلگر در رابطه با تکثیر فزون از حد و بیضابطه مراکز آموزش عالی به «جوان» میگوید:موضوع کافی نبودن مراکز آموزش عالی با توجه به خیل متقاضیان موجب شد تا بحث دانشگاههای غیرانتفاعی در دستور کار قرار بگیرد. درآمدزایی این دانشگاهها و بازار سودآور پیشرو موجب شد تا پس از دانشگاههای غیرانتفاعی، دانشگاه جامع و پیام نور و فراگیر پیام نور هم راهاندازی شود.
این کارشناس در ادامه میگوید: صرف درآمدزایی بدون توجه به کیفیت علمی، اسباب متزلزل ساختن نظام علمی و دانشگاهی کشور را فراهم آورد، حتی اگر بگوییم شأن دانشگاه و دانشجو با این موضوع آسیب دید، کلامی خلاف واقع نگفتهایم. ناجی در ادامه با اشاره به حواشی دانشگاه فراگیر پیام نور تصریح میکند که سوءاستفادههایی که برخی سودجویان از ناآگاهی و ضعف مدیران دانشگاه پیام نور صورت دادند، آنچنان بلوایی ایجاد کرد که مسؤولان ناگزیر به توقیف موقت دورههای فراگیر شدند.
دکتر اسماعیل محمدی، کارشناس دیگری است که معتقد است گسترش بیحد و حصر پیامنور ناشی از رقابتهای سیاسی است و نه تنها موجبات تقویت بنیه علمی کشور را فراهم نکرده بلکه به شأن دانشجو و دانشگاهی آسیب جدی وارد آورده است. او به گزارشگر «جوان» میگوید: مقام معظم رهبری چندی پیش نسبت به ترویج و اشاعه بیضابطه علوم انسانی به مسؤولان امر هشدار جدی دادند که اگر بررسی کنیم، میبینیم بیشترین عامل در رواج علوم انسانی جدید که خاستگاهی اسلامی ندارد، دانشگاه پیام نور و آزاد است.
دکتر محمدی اضافه میکند: برای حرف خود دلیل دارم و آن هم اینکه دانشگاههای آزاد و پیام نور با توجه به اینکه رشتههای مهندسی و پزشکی احتیاج به کارگاه و آزمایشگاه دارد در این رشتهها سرمایهگذاری نمیکنند بلکه به سوی علوم انسانی که به این سرمایهگذاریها بینیاز است رو میآورد و به راحتی و بدون کوچکترین هزینهای کسب درآمد میکند.
این کارشناس و استاد دانشگاه خطاب به مسؤولان و تصمیمگیران آموزش عالی پیشنهاد میکند که برای نظارت بر دانشگاه آزاد از اهرمهای قانونی استفاده کنند، چرا که ایجاد و تکثیر دانشگاههای موازی همچون پیام نور که ماهیت متفاوتی دارد، تنها به نهضت علمی کشور لطمه وارد میآورد و سرمایهها را هدر میدهد.
