فردا سال 2009 به پایان میرسد، یعنی اولین روز سال میلادی 2010 و آخرین روز مهلت یا به معنای بهتر ضرب الاجلی که آمریکا برای مبادله سوخت هستهای جمهوری اسلامی ایران با میانجیگری سازمان ملل متحد انتخاب کرده است.
باراک اوباما پس از آنکه پشت میز ریاست جمهوری آمریکا نشست بر خلاف چهره هجومی و نظامی جرج بوش، ژستی دیپلماتیک از خود به نمایش گذاشت تا مقامات جمهوری اسلامی ایران و همچنین برخی از کشورهایی که با سیاستهای آمریکا مخالفت میکردند را در منگنه قرار دهد. از این رو در اردیبهشت ماه سال جاری اعلام کرد که تا پایان سال جاری میلادی معلوم خواهد شد که مذاکرات اتمی با ایران نتیجه بخش خواهد بود یا خیر؟
این صحبت اوباما معنایش این است که فردا آخرین روز مهلت ایران برای پاسخگویی به تصمیمات خودخواسته آمریکا و غرب است. این در حالی است که مقامات اجرایی و هستهای ایران هم مهلت انتخاب شده و هم نوع غربی تبادل سوخت هستهای را رد کرده و پیشنهاد دادهاند که حاضرند سوخت هستهای را به شکل مرحلهای و در داخل خاک ایران یعنی در جزیره آزاد کیش معاوضه کنند.
با توجه به اینکه چنین راه حلی به مزاج کاخ سفید خوش نیامد کارشناسان منتظر فردای پایان مهلت اعلام شده آمریکا هستند. واشنگتن راههایی مثل مذاکره بیشتر، حمله نظامی، تمدید ضرب الاجل و تحریم را مضمضه میکند. برخی از شواهد از ادامه راه دیپلماتیک و همچنین تمدید ضرب الاجل حکایت دارد زیرا حمله نظامی با توجه به نفوذ و احترام ایران در منطقه، چه به صورت مستقیم و چه با همکاری کردن اسراییل نمیتواند پاسخگو باشد و بیش از همه به یک بی خردی سیاسی نزدیک است. از طرف دیگرآمریکا در افغانستان و عراق نه فقط نیازمند کمکهای جمهوری اسلامی ایران است بلکه در بحث فلسطین و لبنان و همچنین برخی دیگر از کشورهای منطقه نسبت به ایران به شدت احساس نیاز میکند.
تحریم هدفمند گزینه اصلی
برخی از سفرها و تحرکات دیپلماتیک نشان میدهد که آمریکا هنوز گزینه مذاکره و ادامه روند دیپلماتیک را فراموش نکرده است. سفر علی لاریجانی، رئیس مجلس جمهوری اسلامی به مصر و دیدار با مقامات بلندپایه مصر به ویژه حسنی مبارک، رئیسجمهور این کشور و سفر جان کری، سناتور آمریکا به ایران از جمله آنهاست.
با وجود این به نظر میآید واشنگتن بیش از همه بر سر موضوع تحریم دست گذاشته است تا بتواند با حمایت متحدان خود فشارهای سیاسی – اقتصادی را علیه تهران افزایش دهد. اما در این باره با یک تناقض جدید مواجه شده است که ریشه در اغتشاشات پس از انتخابات 22 خرداد دارد. اوباما اگر چه دل به تحریمها سپرده است اما از این مسأله هراس دارد که مبادا موضع گیری شفاف و تحریمهای سنگین علیه ایران به ضربه خوردن اغتشاشات داخلی منجر شود و حتی آنها نتوانند از فضای سایبری استفاده کرده و به تبادل اطلاعات با غرب بپردازند. بنابراین بیش از آنکه به تحریمهای گسترده بیندیشد خواهان استفاده از «تحریمهای هدفدار و گزینشی» است.
به گزارش رویترز، برخی مسؤولان و دیپلماتهای غربی اعلام کردهاند: آمریکا و هم پیمانان این کشور اعمال مجازاتهای متمرکز، گزینشی و هدفمند علیه مقامات ایران را جایگزین مجازاتهای سراسری و همه جانبه می کنند. دلیل این اقدام نگرانی از آسیب رسیدن به «جنبش مخالفان» در ایران توصیف شده است.
براساس این گزارش، کابینه باراک اوباما از روند چالش انگیزی ایران در زمینه برنامه هستهای خود به شدت عصبی شده و به دنبال تهیه فهرستی از مجازاتهایی است که سازمان ملل متحد یا آمریکا به همراه همپیمانان خود می توانند آنها را اعمال کنند.
مسؤولان آمریکایی و همراهان آنها در کنگره آمریکا و دیپلماتهای غربی گفتهاند پیش از اغتشاشات ایران، کابینه آمریکا به شدت به دنبال برنامه اعمال مجازات گسترده و همه جانبه علیه بخش نفت و گاز ایران برای بی ثباتی اقتصاد این کشور بوده است.
مسؤولان آمریکایی نیز گفتهاند: مجازاتهای گزینشی و متمرکز که کاخ سفید در حال بررسی آن است شامل گسترش محدودیتهای سفر و محدودیتهای دیگری علیه افراد و شرکتهایی است که دارای ارتباط قوی با سران ایران و سپاه پاسداران هستند. از نظر برخی کشورهای اروپایی مجازاتهایی که بخشهای مالی و بیمه را در ایران مورد هدف قرار میدهد، در اولویت است.
مقامات صهیونیستی نیز به شدت از تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران استقبال کردهاند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم با توجه به اغتشاشات داخلی تأکید کرد: الان زمان تشدید تحریمها علیه ایران است. اگر در حال حاضر تحریمها زیاد نشود، زمان از دست میرود. زیرا در این شرایط تشدید تحریمها علیه ایران کارساز خواهد بود.
روسیه و چین، مخالف تحریم
آمریکا و متحدانش در حالی در حمایت از اغتشاش گران داخلی به دنبال تحریمهای هدفمند علیه مقامات سیاسی و اجرایی ایران هستند که روسیه و چین به عنوان دو عضو دارنده حق وتو در شورای امنیت ملی سازمان ملل با آن مخالف هستند.
به گزارش نووستی، اندری نسترینکو، سخنگوی رسمی وزارت امور خارجه روسیه گفت: به نظر ما، تجربه استفاده از رژیم اعمال تحریمها در قبال ایران در سه قطعنامه از پنج قطعنامه شورای امنیت در خصوص ایران نشان داده است که تنها اعمال تحریمها نمیتواند مشکل را حل کند. لازم است به دنبال منابع دیگری برای دستیابی به پیشرفت در روند مذاکرات پیرامون این مسأله بود.
نسترینکو گفت: «ما بر این عقیده هستیم که طرح پیشنهادی از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره خارج کردن اورانیوم درصد پایین غنی شده ایران و غنی سازی مجدد آن تا غنای بالاتر در خارج از کشور میتوانست نخستین گام برای برقراری اعتماد نسبت به اهداف صرفاً صلحآمیز برنامه هستهای ایران شود و جو لازم اعتماد برای آغاز گفتوگوها در این باره را بوجود آورد. »
سخنگوی وزارت خارجه روسیه با یادآوری این نکته که هنوز پاسخ رسمی از طرف ایران در این رابطه دریافت نشده است، تأکید کرد که مقامات مسکو به تلاش خود چه در سطح دوجانبه و چه در چارچوب گروه «1+5» ادامه خواهد داد تا مقامات ایران را متقاعد سازد تا این فرصت استثنایی برای آغاز گفتوگوها را از دست ندهد.
خبرگزاری فرانسه نیز نوشت: جیانگ یو، سخنگوی وزارت امور خارجه چین با اشاره به ضربالاجل پایان دسامبر برای برنامه هستهای ایران و تلاش غرب برای تحریم ایران به خبرنگاران اعلام کرد: تمامی احزاب باید تلاشهای دیپلماتیکی را تقویت کنند و به مسیر صحیح مذاکرات بپیوندند.
با توجه به اینکه چین از اول ژانویه 2010 میلادی (یازدهم دی) به مدت یک ماه ریاست دورهای شورای امنیت سازمان ملل متحد را بر عهده میگیرد، میتواند نقش زیادی در این باره داشته باشد. اما به نظر میرسد آمریکا علاقه دارد تا بهمن ماه صبر کند، زیرا در این ماه ریاست ادواری شورای امنیت به فرانسه (یکی از سرسخت ترین متحدان آمریکا و نیز یکی از کشورهای جدی مخالف برنامه هستهای ایران) واگذار خواهد شد.
