جواد ارشادی
دو ساعت ملاقات علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی با حسنی مبارک رئیسجمهور 81 ساله مصر که با سفر فوری و اعلام نشده وی به خلیج فارس همراه شد، بحثهای مهمی درباره آینده مناسبات تهران- قاهره به وجود آورده است.
ایران و مصر روابط دوستانه عمیق و فصول مشترک زیادی با هم دارند و این واقعیتی است که لاریجانی در دیدار با رئیسجمهور مصر بر آن تأکید کرد. موضع متفاوت دو کشور در قبال مسأله انورسادات رئیسجمهور پیشین مصر که در سال 1981، سه سال پس از امضای موافقتنامه کمپدیوید با رژیم صهیونیستی و متعاقب آن سرکوب گروههای معترض داخلی توسط وی، به دست خالد اسلامبولی کشته شد، از موارد تنشزا در روابط دو کشور بوده که این روابط را با فراز و نشیبهایی همراه کرده است. هر چند در سال های اخیر تمایلات و تلاشهای متقابل برای کاهش تنش در روابط فیمابین وجود داشته اما هر بار این تلاشها با موانعی روبهرو شده است.
مصریها موضوع نامگذاری یکی از خیابانهای تهران به نام خالد اسلامبولی را عامل تنش در روابط میدانند اما ایرانیها روایت متفاوتی دارند و میگویند که آمریکا و رژیم صهیونیستی در راه تحکیم روابط تهران- قاهره مانع تراشی میکنند.
با وجود فراز و فرود کم سابقه مناسبات تهران- قاهره، شاید سفر علی لاریجانی رئیس مجلس میتواند قفلهای صفت و سخت مناسبات ایران و مصر را در شرایط جدید منطقه و تنشهای فزآیندهای که بین تهران و ریاض پدید آمده، دگرگون کند.
چرا مصر؟
مصر و عربستان سعودی هر دو از مدعیان رهبری جهان عرب هستند اما نقاط و فصول مشترک ایران و مصر در پرتو شرایط تازه منطقهای زمینه مساعدتری را برای همکاری متقابل فراهم کرده است. مردم مصر اشتراکات دیرینه عمیقی با ایرانیان دارند. مصر کشوری است که مردم آن به حب اهل بیت عصمت و طهارت و دوستی با شیعیان معروفند، در حالی که شیعیان در عربستان سعودی همواره با محدودیت و سرکوب وهابیهایی روبهرو هستند که شیعیان را تکفیر میکنند. در دیگر مسائل منطقهای نیز مصر نسبت به عربستان اصطکاک کمتری با ایران داشته است. در عراق حمایت عربستان سعودی از بازگشت بعثیها و پشتیبانی از گروههای سلفی تندرو به دامنه اختلافات افزوده است، اما تهران و قاهره لااقل چین سابقه تند و تیزی به خصوص در مورد عراق با یکدیگر نداشتهاند. اظهارات اخیر هوشیار زیباری وزیر خارجه عراق در پی دیدار نوری المالکی رئیسجمهور این کشور با حسنی مبارک مؤید این موضوع است. زیباری تصریح کرد که مبارک در این دیدار به مالکی اطمینان داده است که همواره حامی دولت عراق خواهد بود و برای هرگونه کمکی به این دولت در راه ثبات و آبادسازی عراق آماده است. زیباری در عین حال تأکید کرد: مصر میتواند نقش مؤثری برای موازنه قدرت در عراق ایفا کند؛ امری که به باور آگاهان به نوعی چراغ سبز دولت شیعی عراق برای نقشآفرینی مصر در تحولات عراق و ایجاد صلح و ثبات در آن است.
در لبنان نیز دخالتهای عربستان سعودی و حمایتهای مالی هنگفت از گروههای مخالف مقاومت در جریان انتخابات پارلمانی گذشته روند واگرایی را تشدید کرد.
حملات خونبار سعودیها علیه شیعیان یمن بیش از هر زمان دیگری به بیاعتمادی تهران به ریاض دامن زده است. با وجود اعلام مکرر عدم دخالت ایران در درگیریهای یمن، مقامات و رسانههای عربستان بارها انگشت اتهام را به سوی ایران نشانه رفتند.
از اینها گذشته مصر در آستانه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری قرار دارد. این موضوع با تحولاتی در در جامعه و سیاستمداران مصری همراه شده است. حضور چهرههایی چون محمد البرادعی دبیرکل اسبق آژانس بینالملل انرژی هستهای و زمزمههای اصلاحاتی در قانون اساسی مصر نمیتواند برای ایران که نه فقط اشتراکات وسیعی با مصریها دارد بلکه طرفین تمایلات مشترک هم دارند، برخلاف ریاض که به شدت از تبدیل ایران به یک بازیگر هستهای نگران است، کم اهمیت قلمداد شود.
مصری ها که در حرکت به سمت هستهای شدن سابقهای تاریخی هم دارند، خیلی هم بدشان نمیآید که حرکت ایران به سمت هستهای شدن راه را برای آنها هم باز کنند. از این رو سفر لاریجانی از این منظر نیز حائز اهمیت ویژهای است.
شهری به نام انورسادات
از سوی دیگر و در پی خیز دیپلماتیک ایران برای تحکیم روابط با جهان عرب، رژیم صهیونیستی تلاش میکند شکافهای موجود بین ایران و مصر را مدیریت کند تا طبق روال گذشته در روند تفاهم و درک متقابل تهران و قاهره مانعتراشی کند.
روز گذشته رژیم صهیونیستی در اقدامی ناگهانی نام شهر حیفا در سرزمینهای اشغالی را به «انورسادات» تغییر داد. اسراییل با این اقدام تلاش میکند که ضمن خطرناک جلوه دادن ایران برای مصر،تل آویو را دوست صمیمی و قابل اعتمادتری برای قاهره نشان دهد.
در همین حال اویگدور لیبرمن وزیر خارجه رژیم صهیونیستی در دیدار با عمر سلیمان وزیر اطلاعات مصر در اظهاراتی تحریکآمیز خطر ایران را برای مصر و کشورها عربی بیش از خطر اسراییل دانست. وی ایران را متهم به ترویج الگوی حزبالله در مصر کرد و افزود: ایران در حال حاضر بزرگترین خطر خاورمیانه است؛ اظهاراتی که ضرورت هوشیاری مصر و کشورهای عربی را در برابر تحریکات صهیونیستها، ایجاد و مدیریت شکاف بین اعراب و ایرانیان ایجاب میکند.
