جوان آنلاین: پس از ۲۳ سال اشغالگری، سرانجام پرچمهای امریکا از پایگاههای نظامی عراق پایین کشیده شد و آخرین کاروان تجهیزات نظامی این کشور خاک عراق را ترک کرد؛ اقدامی که اگرچه پایان کامل حضور امریکا در عراق نیست، اما در سایه تشدید تقابل تهران و واشینگتن نشانهای معنادار از تغییر معادلات امنیتی منطقه به شمار میرود. قرار است مأموریت نظامی امریکا از این پس عمدتاً از خاک اردن دنبال شود و تنها بخشی از نیروها برای حفاظت از مراکز دیپلماتیک و همکاریهای اطلاعاتی با بغداد در عراق باقی بمانند.
به گزارش «جوان»، درحالی که امریکا طی سالهای اخیر با بهانههای مختلف تلاش داشت جای پای خود را در عراق محکمتر کرده و به جنگافروزیهای خود ادامه دهد، تحولات منطقه و افزایش فشارهای داخلی از سوی افکار عمومی و جریانهای سیاسی عراق، سرانجام این کشور را به خروج از عراق سوق داد. قاسم الاعرجی، مشاور امنیت ملی عراق روز چهارشنبه با اشاره به پایان مهلت ۳۰ سپتامبر برای خروج امریکاییها گفت: «امروز با پایان دادن به مأموریت ائتلاف بینالمللی به نقطه عطف مهمی میرسیم به گونهای که حاکمیت را تثبیت کرده و در خدمت منافع ملی و آرمانهای مردم عراق باشد». علی الزیدی، نخستوزیر عراق هم بهطور رسمی پایان مأموریت ائتلاف بینالمللی برای مقابله با داعش را اعلام و از کشورهای دوست مشارکتکننده در این ائتلاف قدردانی کرد.
طبق گزارش آسوشیتدپرس، علاوهبر نیروهای نظامی، تجهیزات نظامی از جمله سامانههای پدافند هوایی نیز از عراق تخلیه خواهند شد. یک مقام دفاعی امریکا اعلام کرد که ارتش پیش از فرارسیدن مهلت تعیین شده، تجهیزات و نیروهایی را از اربیل از طریق هوایی منتقل کرده است. یک مقام امریکایی گفت که در مجموع حدود هزار و ۵۰۰ نیروی امریکایی و عضو ائتلاف بینالمللی در عراق حضور داشتند که به اردن منتقل خواهند شد، جایی که مقر مأموریت جاری برای مقابله با نیروهای داعش است.
تغییر موازنه برای ایران
هرچند خروج امریکاییها بر اساس توافق امنیتی ۲۰۲۴ انجام شد، اما پایان مأموریت در این برهه که تنشها در خاورمیانه به اوج خود رسیده، دستاورد بزرگی برای ایران و متحدانش به شمار میرود. چنانکه رویترز نیز با اشاره به اینکه خروج امریکا یک پیروزی نمادین و فرصتی ژئوپلیتیکی برای ایران و متحدانش در عراق به شمار میرود، نوشت که پایان حضور نظامی امریکا، یکی از موانع پیش روی نفوذ تهران در عراق را از میان برمیدارد. رویترز به نقل از فرمانده یکی از گروههای مقاومت عراق خروج امریکا را «پیروزی تاریخی» و شکست پروژه امریکا توصیف کرده است.
واشینگتنپست نیز از «تغییر توازن قدرت به نفع ایران» صحبت کرده است. توبی داج، کارشناس عراق در مدرسه اقتصاد لندن در گفتوگو با فایننشالتایمز گفت که کاهش حضور نظامی امریکا ممکن است رهبران کرد را به سمت نوعی توافق یا سازش بیشتر با تهران سوق دهد.
از طرفی، از آنجا که احتمال دور جدید درگیری بین تهران و واشینگتن وجود، لذا با خروج از عراق، امریکا دیگر مانند گذشته امکان استفاده از پایگاهها و زیرساختهای نظامی خود برای اعمال فشار بر ایران و گروههای حشدالشعبی را نخواهد داشت. این تحول میتواند دست تهران را برای گسترش همکاریهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی با بغداد بازتر کند و در معادلات منطقهای، فضای بیشتری در اختیار ایران قرار دهد. امریکا طی سالهای اخیر با مداخله در امور داخلی عراق و اعمال فشار بر دولت این کشور، تلاش داشت گروههای مقاومت را تضعیف کند. از این رو، با خروج نیروهای امریکایی، این گروهها میتوانند با محدودیت کمتری به فعالیت خود ادامه دهند و از این منظر، زمینه برای تقویت ثبات و امنیت در عراق نیز فراهمتر خواهد شد، چرا که از دید بسیاری از عراقیها، حضور و مداخلات امریکا طی دو دهه گذشته یکی از عوامل اصلی بیثباتی و بحرانهای امنیتی در این کشور بوده است.
ادامه حضور با سازوکارهای جدید
با وجود خروج نیروهای امریکایی، به نظر میرسد واشینگتن با سازوکارهای جدید در پی تداوم حضور و نفوذ خود در عراق است. از این رو، وزارت جنگ امریکا (پنتاگون) دیروز اعلام کرد که واشینگتن و شرکای آن در ائتلاف بینالمللی، عملیات در عراق را به پایان رساندهاند. پنتاگون تأکید کرد که توانمندیهای اطلاعاتی، شناسایی و نظارتی و سایر قابلیتهای خود را در منطقه حفظ خواهد کرد، قابلیتهایی که در صورت نیاز میتوان از آنها در داخل عراق استفاده کرد. همچنین، شماری از نیروهای تفنگداران دریایی برای حفاظت از نمایندگیهای دیپلماتیک امریکا در عراق باقی خواهند ماند. پنتاگون افزود انتظار میرود نیروهای امنیتی عراق مسئولیت تلاشهای مستمر برای تأمین امنیت این کشور و مهار بقایای گروه داعش را برعهده بگیرند. یک مقام امریکایی به وال استریت ژورنال گفت: «واشینگتن اهمیت جلوگیری از حملات شبهنظامیان حامی ایران را برای دولت بغداد روشن کرده است.»
خود مقامات عراقی هم تأیید کردهاند که این خروج به معنای پایان کار نیست. الاعرجی در این مورد تأکید کرد: پایان این مأموریت به معنی پایان مشارکت دوجانبه با ائتلاف مذکور نیست. همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی بر اساس احترام متقابل ادامه خواهد داشت. الزیدی هم تأکید کرد: «پایان مأموریت ائتلاف بینالمللی بهمعنای پایان نبرد ما با تروریسم نیست، بلکه انتقال عراق به مرحلهای است که در آن مسئولیت کامل امنیت و ثبات خود را برعهده میگیرد و مأموریت ائتلاف بینالمللی با تسلط نیروهای امنیتی بر اوضاع پایان یافت.»
با وجود تبلیغات فراوان نمیتوان چندان به خروج کامل امریکاییها از عراق امیدوار بود، چرا که امریکا پیش از این نیز در سال ۲۰۱۱ نیروهای خود را از عراق خارج کرد، اما پس از حمله داعش در ژوئن ۲۰۱۴ بار دیگر به این کشور بازگشت. اظهارات مقامات واشینگتن و بغداد نیز نشان میدهد که راه بازگشت در صورتی که شرایط ایجاب کند منتفی نیست.
با این اوصاف، به نظر میرسد امریکا در قالبی متفاوت و با شمار محدودی از نیروها همچنان حضور خود در عراق را حفظ کند، بهویژه در شرایطی که تنشها میان واشینگتن و تهران افزایش یافته و احتمال دور تازهای از درگیریها وجود دارد. بر این اساس، چندان باورپذیر نیست که امریکا بهطور کامل از موقعیت راهبردی خود در نزدیکی مرزهای ایران عقبنشینی کند.
