جوان آنلاین: نهادهای اطلاعاتی آمریکا مانند سازمان سیا، دهههاست که روابط خود را با دانشگاهها گسترش دادهاند. این نهادها با استفاده از پول و نفوذ، تلاش کرده اند پژوهشهای دانشگاهی را در جهت منافع خود قرار دهند و تصویری مثبت از نقش خود ارائه کنند؛ روندی که استقلال و آزادی دانشگاهی را تضعیف کرده است.
همزمان با مجموعه ای از عملیات های نظامی آمریکا در یک سال گذشته، نهادهای اطلاعاتی بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته اند. پوشش رسانه ای این عملیات ها اغلب روایت هایی ستایش آمیز از عملکرد سازمان های اطلاعاتی ارائه کرده است؛ از جمله گزارش هایی که نقش حیاتی سازمان سیا در ربودن نیکولاس مادورو را به شکلی شبیه یک فیلم جاسوسی روایت می کنند. این روند بخشی از رویکرد گسترده تر دوران ترامپ است که قدرت آمریکا را به نوعی سرگرمی تبدیل می کند و با استفاده از الگوهای فیلم های اکشن و بازی های ویدئویی، اقدامات نظامی و مداخله گرایانه آمریکا را به ماجراهایی هیجان انگیز تبدیل می کند.
در همین حال، برخی نیروهای سابق دستگاه های اطلاعاتی و انجمن های تخصصی نسبت به سیاسی شدن نهادهای اطلاعاتی در دولت ترامپ هشدار داده و پیامدهای آن را برای امنیت ملی آمریکا خطرناک دانسته اند. به این ترتیب، مجموعه این روایت ها تصویری همدلانه از نهادهای اطلاعاتی ارائه می کند؛ نهادهایی که از یک سو بسیار توانمند و حرفه ای معرفی می شوند و از سوی دیگر، ظاهرا تحت فشار قدرت اجرایی قرار گرفته اند. گزارش های مشابهی درباره عملیات پیجر موساد علیه حزب الله نیز دیده می شود.
شکستن مرز میان دانشگاه و دستگاه امنیتی
برای آنکه نهادهای اطلاعاتی به عنوان حافظان دموکراسی معرفی شوند، ابتدا باید نقش آنها ضروری، موجه و حتی محترم جلوه داده شود. یکی از عوامل مهم در ایجاد این مشروعیت، روابط دیرینه میان دانشگاه ها و دستگاه امنیت ملی آمریکا است. نحوه آموزش و تولید دانش درباره نهادهای اطلاعاتی می تواند در شکل دادن به نگاه عمومی به آنها نقش مهمی داشته باشد.
دانشگاه ها و مراکز پژوهشی برای نهادهای اطلاعاتی تنها منابعی برای دسترسی به متخصصان نیستند؛ آنها مکان هایی هستند که در آنها دانش درباره فعالیت های اطلاعاتی تولید و منتشر می شود. سازمان سیا از زمان تاسیس خود در سال ۱۹۴۷ به تدریج روابط خود را به طیف گسترده تری از مراکز آموزشی گسترش داده است.
این سازمان از طریق برنامه های کارآموزی، بورس های تحصیلی و فرصت های استخدام پس از فارغ التحصیلی، دانشجویان را جذب می کند. در کنار این روش های رسمی، شبکه ای غیررسمی از استادان و پژوهشگران نیز وجود دارد که دانشجویان مستعد را به سیا معرفی می کنند.
هدف اصلی این برنامه ها، افزایش ظرفیت جذب نیروی انسانی و آموزش افرادی متناسب با نیازهای سازمان است.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر، این همکاری ها شکل رسمی تری نیز پیدا کرد. مراکز دانشگاهی موسوم به «مراکز برتری دانشگاهی جامعه اطلاعاتی» بیش از ۸۰ موسسه آموزشی را دربر گرفته اند. آژانس امنیت ملی آمریکا نیز از طریق مراکز ملی برتری دانشگاهی در حوزه امنیت سایبری، دانشگاه هایی را که تخصص آنها با اولویت های این نهاد همخوانی دارد، تایید و حمایت می کند. نتیجه این روند، تنها همکاری نزدیک تر دانشگاه و نهاد اطلاعاتی نیست بلکه به تدریج آموزش عالی را نیز با نیازهای دستگاه امنیت ملی همسو می کند.
شرایط اقتصادی دانشگاه ها نیز این روند را تسهیل کرده است. کاهش بودجه آموزش عالی دولتی و افزایش هزینه های تحصیل و اداره دانشگاه ها، بسیاری از موسسات را به منابع مالی نهادهای اطلاعاتی حساس تر کرده است. برای نمونه، شهریه برنامه تحصیلات تکمیلی تحلیل اطلاعات در دانشگاه جانز هاپکینز دست کم ۶۲ هزار و ۸۸۰ دلار اعلام شده است. در کنار مسائل مالی، احساسات میهن پرستانه نیز به جذب دانشجویان و استادان کمک می کند؛ به گونه ای که همکاری با برنامه های مورد حمایت دستگاه های اطلاعاتی می تواند به عنوان خدمت به کشور معرفی شود.
تولید دانش و شکل دهی به روایت های اطلاعاتی
دومین مسیر نفوذ سیا در دانشگاه ها، مشارکت در تولید دانش است. این سازمان از مدت ها پیش با استادانی همکاری کرده که حاضرند تخصص خود را در اختیار نهاد اطلاعاتی قرار دهند. برخی پژوهشگران نیز به عنوان پژوهشگر مقیم برای یک یا دو سال در سیا فعالیت کرده و سپس به دانشگاه بازگشته اند.
سازمان سیا در مواردی به شکل مخفیانه نیز پژوهش های دانشگاهی را تامین مالی کرده است. یکی از نمونه های مطرح «انجمن تحقیقات بوم شناسی انسانی» بود که در سال ۱۹۵۴ به عنوان پوششی برای سیا ایجاد شد. این نهاد به دانشگاه ها و پژوهشگرانی کمک مالی می کرد که تحقیقات شان در خدمت برنامه بدنام MKUltra قرار داشت؛ برنامه ای که به توسعه روش های اجبار و شکنجه می پرداخت. این تحقیقات بعدها در تدوین «راهنمای Kubark» در سال ۱۹۶۳، یکی از مهم ترین دستورالعمل های بازجویی سیا، مورد استفاده قرار گرفت.
درهم تنیدگی دانشگاه و دستگاه اطلاعاتی
این شبکه شامل کتاب ها، مقالات، مدارک دانشگاهی، استادان و پژوهشگران همسو نیز شده است. رشته «مطالعات اطلاعاتی» به ایجاد چارچوبی دانشگاهی برای این حوزه کمک کرده و به نهادهای اطلاعاتی امکان داده است دانش و تجربیات خود را در قالب ادبیات علمی و آموزشی عرضه کنند. در بخش قابل توجهی از این ادبیات، فعالیت اطلاعاتی عمدتا ابزاری برای حفاظت از کشور و مقابله با تهدیدهای جهانی معرفی می شود و مواردی مانند شکنجه، بازداشت و قتل های فراقضایی بیشتر به عنوان انحرافاتی استثنایی، نه بخشی از ساختار تاریخی این نهادها، توصیف می شوند.
برخی افسران سابق سیا اکنون در دانشگاه هایی مانند بوستون، تگزاس و جانز هاپکینز به عنوان «استاد حرفه ای» فعالیت می کنند. دانشگاه کینگز کالج لندن نیز در قالب استاد مهمان، پژوهشگر مهمان و سخنران سمینار، میزبان برخی نیروهای سابق سیا بوده است. این ارتباط تا آنجا پیش رفته که برخی استادان مطالعات جنگ در این دانشگاه از نشریات سیا برای معرفی برنامه های آموزشی خود استفاده کرده اند.
این شبکه فراآتلانتیکی، قدرت قابل توجهی برای شکل دادن به نحوه آموزش و مطالعه فعالیت های اطلاعاتی دارد و می تواند نسل های آینده فعالان رسانه، سیاستمداران و نیروهای امنیتی را تحت تاثیر قرار دهد. این روند هزینه ای برای استقلال و آزادی دانشگاهی دارد؛ زیرا نهادهای اطلاعاتی می توانند پژوهش ها را به سمت موضوعات مورد نظر خود هدایت کنند و فضای دانشگاه را به تدریج با منطق امنیت ملی هماهنگ سازند.
