هفتم مهر، روز آتشنشانی و ایمنی، تنها یک مناسبت در تقویم نیست، یادآور روزهایی است که آتشنشانان برای نجات جان دیگران، خود به دل حادثه زدهاند و گاه دیگر بازنگشتهاند. این روز به یاد آتشنشانانی نامگذاری شدهاست که هفتم مهر ۱۳۵۹، هنگام خاموش کردن آتش پالایشگاه آبادان، در جریان بمباران دشمن به شهادت رسیدند، اما نام آنان در سالهای پس از آن با فهرست بلندبالایی از آتشنشانان جانباخته در حوادث مختلف گره خورد. پلاسکو یکی از تلخترین نمونههاست، حادثهای که در ۳۰ دی ۱۳۹۵ به شهادت ۱۶ آتشنشان انجامید و بار دیگر نشان داد فاصله میان «نجات دیگران» و «قربانی شدن برای دیگران» گاهی تنها چند لحظه است. امروز از آتشنشانان تجلیل میکنیم، از فداکاریهایشان میگوییم و به احترام شهدای این عرصه سر تعظیم فرود میآوریم، اما ادای احترام واقعی فقط با برگزاری مراسم و اهدای لوح تقدیر تمام نمیشود. آتشنشانی پیش از آنکه یک سازمان عملیاتی باشد، خط مقدم ایمنی شهر است و هر کاستی در این سازمان، مستقیماً با جان شهروندان و آتشنشانان ارتباط دارد.
مسئولان شهری طی سالهای اخیر بارها از نوسازی تجهیزات، توسعه ایستگاهها، آموزش تخصصی و بهبود زمان رسیدن به محل حادثه سخن گفتهاند. در تهران نیز موضوعاتی مانند کمبود نیروی انسانی، فرسودگی بخشی از تجهیزات، ضرورت نوسازی ناوگان و وجود ساختمانهای ناایمن همچنان در زمره مطالبات مطرحشده قرار دارد. گزارشهای مسئولان از شناسایی هزاران ساختمان پرخطر در پایتخت، اهمیت پیشگیری را بیش از پیش آشکار میکند.
از سوی دیگر، گزارشهای منتشرشده از شهرهای مختلف کشور نشان میدهد مسئله تجهیزات و نیروی انسانی فقط دغدغه تهران نیست. وقتی در برخی شهرها کمبود خودرو، ایستگاه، نیروی تخصصی یا تجهیزات امدادی مطرح میشود، دیگر نمیتوان ایمنی را صرفاً یک مسئله محلی دانست. ایمنی شهروندان، یک مسئولیت ملی است.
آتشنشانی شاید تنها سازمانی باشد که شهروندان در سختترین لحظه زندگی، با شنیدن صدای آژیرش به آمدنش امید میبندند. بنابراین طبیعی است که انتظار داشته باشیم این نیرو نیز در همان لحظه، به بهترین تجهیزات، آموزش، نیروی انسانی و زیرساخت ارتباطی دسترسی داشته باشد. هفتم مهر میتواند روز تجلیل از قهرمانان آتشنشان باشد، اما مهمتر از آن، باید روزی برای شنیدن مطالبات آنان باشد. بهترین تقدیر از آتشنشان، آن است که پیش از وقوع حادثه، ابزار نجات را در اختیارش بگذاریم، نه اینکه پس از حادثه، برایش مراسم بزرگداشت برگزار کنیم.
مسئولیت ما در قبال آتشنشانان نباید به لحظه وقوع حادثه محدود شود. همانطور که آنها در سختترین لحظات، بدون توجه به خطر، برای نجات جان مردم وارد میدان میشوند، مدیریت شهری و دستگاههای مسئول نیز باید پیش از حادثه به فکر ایمنی آنان باشند؛ از تأمین لباس و تجهیزات استاندارد و خودروهای مناسب گرفته تا افزایش نیروی انسانی، آموزشهای تخصصی و ایمنسازی ساختمانهای پرخطر. هر ریالی که امروز برای پیشگیری، نوسازی و ارتقای توان آتشنشانی هزینه میشود، میتواند فردا از خسارتهای جانی و مالی سنگین جلوگیری کند. آتشنشان نباید برای انجام مأموریت نجات، نگران کمبود تجهیزات باشد؛ او باید دغدغهاش فقط نجات انسانها باشد.
