کم و کیف کنش و واکنش جمهوری اسلامی ایران در نظام بینالملل و، بهویژه در برابر قدرتهای سلطهگر، آمیزهای از هویتگرایی و واقعگرایی است. جمهوری اسلامی در نظام آنارشیک بینالملل هویتگراست، زیرا بر مبنای هویت و ارزشهای اسلامی- ایرانی کنشهای خود را تنظیم میکند و در عین حال، واقعگرا هم است، زیرا به عنوان نظامی پویا قادر به درک مصلحتها و ضرورتها و تأمین بایستههای بقا و کنشگری قدرتمندانه از جمله قوی شدن است. با این حال، برخلاف قدرتهای سلطهگر، قوی شدن را نه برای ظلم و تجاوز به حقوق دیگران، که در راستای دفاع مشروع تعریف کرده است. در همین زمینه، رئیسجمهور در سخنان خود در صحن سازمان ملل به این نکته مهم اشاره کرد که برای ماندن باید قدرتمند بود و این قدرت برای دفاع است و نه تهاجم.
نکته جالب در این میان، با توجه به تصریح رئیسجمهور آن است که جمهوری اسلامی ایران تا به حال در قبال دیگران نه نیات خصمانهای داشته و نه به کشوری حمله کرده است. با این حال، دشمن پیوسته تلاش میکند تکاپوی جمهوری اسلامی برای تقویت بنیه دفاعی خود را بهمنظور توسعهطلبی و به منزله تهدیدی برای همسایگان و تهدید نظم و امنیت بینالملل قلمداد کند. از این نظر، تصریح رئیسجمهور برای تبیین منطق روشن و واقعبینانه نظام ضرورت داشت، بهویژه که با توجه به رخدادهای نظامی اخیر در سطح منطقه و حمله ایران به مقرها و منافع امریکاییها در داخل خاک کشورهای همسایه، این تلاش دشمن برای وارونهنمایی نسبت به تواناییهای دفاعی ایران، تشدید شده است، بدین ترتیب که با بهانه قرار دادن حملات ایران به پایگاههای امریکا در منطقه، هم تلاش میشود ایران تهدیدی برای موجودیت کشورهای منطقه قلمداد شود و هم حتی تلاش میشود تواناییهای دفاع موشکی ایران تهدیدی برای امنیت اروپا تلقی شود. این در حالی است که ماهیت اقدامات ایران علیه پایگاههای امریکا تدافعی است و در پاسخ به جنایتهای امریکا در ترور رهبری، فرماندهان نظامی، مردم عادی و تخریب زیرساختهای ایران انجام شد. به عبارتی، در حالی که ایران در قالب دفاع مشروع به تجاوزهای امریکا پاسخ داده است، طرف امریکایی تلاش میکند با تهدیدنمایی از تواناییهای دفاعی ایران، زمینه ایجاد اجماع علیه ایران را فراهم سازد. مبتنی بر این وضعیت، تصریح رئیسجمهور بر ماهیت دفاعی تواناییهای نظامی ایران و همچنین، تصریح ایشان بر اینکه درصدد صلح هستیم، اما اگر به ما حمله شود، قدرتمندانه پاسخ میدهیم، اقدامی لازم و خنثیکننده این جنگ رسانهای علیه ایران است.
واقعیت آن است که ایران بهعنوان یک کشور متعارف قادر و مجاز به تقویت تواناییهای دفاع متعارف خود است و این تواناییها را نه برای تجاوز به دیگران بلکه برای دفاع از خود تدارک دیده است. اتفاقاً وضعیت آشوبناک منطقه غرب آسیا و ضرورت توجه کشورها به اصل خودیاری (Self- help)، در کنار تجربه دو جنگ تمامعیار در یک سال گذشته و حفظ کارزار نظامی دشمن علیه ایران ایجاب میکند به این مهم بیش از پیش توجه شود. با این حال، تواناییهای ایران تهدیدی برای هیچ طرفی نیست، مگر آنکه از سوی آنها تهدیدی علیه ایران شکل بگیرد یا آنها اقدامی علیه ایران انجام دهند. از این نظر، تواناییهای دفاعی ایران با هدف بازدارندگی ایجاد شده تا تهدیدی علیه ایران شکل نگیرد و عملی نشود، اما آنگاه که تهدیدی علیه ایران عملی شود، ایران بیدرنگ و قدرتمندانه به آنها پاسخ میدهد. بنابراین، سایر کشورهای مرتبط با پرونده ایران باید مراقب کنش و واکنشهای خود در قبال ایران باشند تا با رعایت اصولی، چون حسن همجواری و احترام متقابل از خطوط قرمز ایران عبور نکنند.
