جوان آنلاین:اتصال ریلی چین به اروپا از مسیر ایران وارد مرحله مدلسازی شده؛ طرحی که قرار است ظرفیت شبکه، گلوگاههای ریلی، پایانههای مرزی، ناوگان و زمانبندی حرکت قطارها را بررسی کند تا مشخص شود ایران چگونه میتواند سهم بیشتری از جریان بار میان شرق آسیا و اروپا را جذب کند.
راهگذر ریلی چین به اروپا بهعنوان یکی از مهمترین محورهای حملونقل بینالمللی، در سالهای اخیر نقش فزایندهای در تجارت جهانی و توسعه زنجیرههای تأمین ایفا کرده است. افزایش حجم مبادلات تجاری، تحولات ژئوپلیتیکی و ضرورت بهرهگیری از مسیرهای متنوع و پایدار حملونقل، اهمیت توسعه این راهگذر و افزایش رقابتپذیری آن را بیش از پیش نمایان ساخته است. در این میان، موقعیت راهبردی کشورمان، ظرفیت ارزشمندی برای ایفای نقش مؤثر در این راهگذر و افزایش سهم کشور از بازار ترانزیت بینالمللی فراهم کرده است.
با وجود این ظرفیت، تحقق جایگاه مطلوب ایران در راهگذرهای بینالمللی مستلزم رفع چالشهای موجود در حوزههای مختلف از جمله بهرهبرداری و مدیریت شبکه ریلی، برنامهریزی و زمانبندی حرکت قطارها، مدیریت ظرفیت، توسعه پایانههای مرزی، پیشبینی تقاضا، سیاستگذاری و قیمتگذاری ترانزیت، دیجیتالیسازی فرایندها و بهکارگیری روشهای نوین تصمیمگیری و بهینهسازی است. پاسخ به این چالشها نیازمند انجام پژوهشهای کاربردی و ارائه راهکارهای علمی متناسب با نیازهای صنعت حملونقل ریلی کشور است.
راهآهن به دنبال افزایش سهم ایران از ترانزیت چین
در همین راستا، فراخوان حمایت از طرحهای پژوهشی مسئلهمحور در حوزه راهگذرهای اتصال چین به اروپا با محوریت ایران منتشر شد. این فراخوان با هدف حمایت از طرحهای پژوهشی مسئلهمحور در حوزه راهگذرهای اتصال چین به اروپا با محوریت ایران و بر اساس نیازهای پژوهشی شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران تدوین شده است.
در این مطالعات، یکی از محورهای اصلی، شناسایی و شبیهسازی گلوگاههای شبکه ریلی و بررسی ظرفیت مسیرهاست. زمانبندی حرکت قطارهای باری و تخصیص بهینه ناوگان نیز مورد بررسی قرار میگیرد تا امکان استفاده مؤثرتر از ظرفیت موجود شبکه فراهم شود. پایانههای مرزی نیز بخش مهم دیگری از این طرح هستند. عملکرد این پایانهها میتواند مستقیماً بر زمان توقف قطارها و در نتیجه رقابتپذیری مسیر ریلی اثر بگذارد. بر همین اساس، شبیهسازی عملکرد پایانههای مرزی و بررسی فرایندهای جابهجایی کانتینرها در دستور کار مطالعات قرار گرفته است. از سوی دیگر، برای آنکه مسیر ریلی ایران صرفاً یک مسیر عبوری نباشد و بتواند بار بیشتری از تجارت چین و اروپا را جذب کند، پیشبینی تقاضای ترانزیت نیز در این پروژه دیده شده است. استفاده از روشهای آماری و هوش مصنوعی برای برآورد تقاضا میتواند تصویری از میزان بار قابل جذب توسط مسیر ایران ارائه کند.
رقابت ریل با دریا نیز یکی از محورهای این مطالعه است. در این بخش قرار است تعامل و رقابت میان حملونقل ریلی و دریایی در مسیر چین به اروپا بررسی شود، موضوعی که در انتخاب مسیر حمل بار، زمان سفر و هزینه نهایی نقش دارد. همچنین امکانسنجی حملونقل ترکیبی ریلی- جادهای در بخشهایی از مسیر چین تا مرزهای قرقیزستان و تاجیکستان بررسی خواهد شد. این موضوع نشان میدهد هدف پروژه صرفاً مطالعه خطوط ریلی داخل ایران نیست و زنجیره کامل حمل بار تا رسیدن به شبکه ایران مورد توجه قرار گرفته است. در نهایت، قرار است خروجی مطالعات به نقشه راه اجرایی برای استفاده از ظرفیت مسیر چین- ایران-اروپا تبدیل شود، مسیری که تحقق آن بیش از احداث صرف زیرساخت، به افزایش ظرفیت عملیاتی شبکه، کاهش توقف در مرزها، مدیریت ناوگان، بهبود زمان سیر و رقابتپذیری خدمات ریلی وابسته است.
فرصتی برای تبدیل ایران به هاب ترانزیتی منطقه
مسیر چین- ایران- اروپا فرصتی مهم برای ایران به منظور تبدیل شدن به هاب ترانزیتی منطقه است. قرار گرفتن ایران در کریدور ترانزیتی بین شرق آسیا و بازارهای غرب آسیا و اروپا، باعث جذب سرمایهگذاریهای جدید و توسعه زیرساختهای لجستیکی داخلی خواهد شد.
توسعه این مسیرها همچنین میتواند به رونق بنادر خشکی و دریایی ایران کمک کند و ظرفیت صادرات و واردات کشور را افزایش دهد، اما مزایای راهآهن محدود به جنبههای اقتصادی نیست. ایجاد مسیری سریع و امنتر برای حمل کالا، به کاهش انتشار گازهای گلخانهای نیز کمک میکند، چون حملونقل ریلی نسبت به حملونقل دریایی و هوایی ردپای کربنی کمتری دارد و از این نظر هم با اهداف توسعه پایدار مطابقت دارد.
تقویت سرمایهگذاری با تکمیل زیرساختهای حمل و نقل
در همین ارتباط، یکی از نمایندگان مجلس گفت: فعالسازی و توسعه کریدورهای ریلی و زمینی میتواند وابستگی ایران به یک مسیر دریایی را کاهش داده و عمق راهبردی اقتصاد کشور را افزایش دهد، به گونهای که اختلال در یک مسیر مشخص بهتنهایی نتواند کل تجارت خارجی ایران را با بحران مواجه کند.
حمیدرضا عزیزیفارسانی در گفتوگویی با اشاره به اینکه تحولات منطقه و افزایش اهمیت مسیرهای تجاری بار دیگر نقش حملونقل و لجستیک را در اقتصاد ایران پررنگ کرده است، گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازسازی و توسعه شبکه حملونقل، کاهش هزینههای لجستیکی، جذب سرمایهگذاری و بازنگری در نقشه راه ترانزیتی کشور هستیم. تحقق این اهداف نیز بدون شکلگیری همگرایی میان دولت و بخش خصوصی امکانپذیر نیست.
او با بیان اینکه اقتصاد ایران نباید تنها به یک مسیر دریایی وابسته باشد، تصریح کرد: کشور باید مسیرهای تجارت کالا را تا حد امکان متنوع کند. ایران با برخورداری از مرز زمینی با چند کشور و قرارگرفتن در مرکز اتصال مسیرهای شرق و غرب و شمال و جنوب، ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه تجارت از طریق کریدورهای ریلی و جادهای دارد و میتواند بخش مهمی از واردات و صادرات خود را از این مسیرها انجام دهد.
عزیزیفارسانی گفت: مسیرهای زمینی اکنون به خط مقدم اقتصاد کشور تبدیل شدهاند. فعالسازی و توسعه این کریدورها میتواند وابستگی ایران به یک مسیر دریایی آسیبپذیر را کاهش دهد و عمق راهبردی اقتصاد کشور را افزایش دهد؛ بهگونهای که اختلال در یک مسیر مشخص بهتنهایی نتواند کل تجارت خارجی ایران را با بحران مواجه کند.
عضو کمیسیون انرژی مجلس با تأکید بر ضرورت توسعه همکاریهای منطقهای اظهار کرد: توسعه کریدورهای ریلی و جادهای با کشورهای همسایه، علاوه بر کاهش آسیبپذیری تجارت خارجی، ایران را بیش از گذشته در متن مبادلات اقتصادی منطقه و جهان قرار میدهد. از سوی دیگر، تکمیل زیرساختهای حملونقل میتواند زمینه حضور و سرمایهگذاری قدرتهای اقتصادی مانند چین، هند و روسیه را در پروژههای زیربنایی کشور فراهم کند و فرصتی برای تبدیل ایران به هاب ترانزیتی منطقه باشد.
