جوان آنلاین: براساس آمار ارائهشده از شرکت ملی پالایش و پخش، در بازه یکهفتهای پس از اجرای طرح اصلاح تدریجی نرخ سوم بنزین و تغییر نرخ سوم به ۱۰ هزار تومان، میانگین مصرف CNG در کشور نسبت به نیمه نخست شهریور و مردادماه به میزان تقریبی ۲ میلیون مترمکعب در روز معادل ۱۱درصد افزایش یافته است. این افزایش مصرف CNG و به تبع آن کاهش مصرف بنزین نشان از تأثیر مثبت اعمال نرخ سوم برای رفع ناترازی بنزین و کاهش اتکا به واردات دارد.
افزایش مصرف بنزین در سالهای اخیر و فاصله گرفتن تقاضا از ظرفیت تولید داخلی، بار دیگر ضرورت استفاده از ظرفیتهای جایگزین در سبد سوخت کشور را برجسته کرده است. یکی از مهمترین این ظرفیتها، شبکه گسترده عرضه CNG و ناوگان چندمیلیونی خودروهای دوگانهسوز است؛ ظرفیتی که بهرغم سرمایهگذاریهای انجامشده در سالهای گذشته، امروز بخش قابل توجهی از آن بلااستفاده مانده و میتواند در کوتاهمدت بخشی از ناترازی بنزین را کاهش دهد. بررسی وضعیت فعلی صنعت CNG نشان میدهد ظرفیت فعال جایگاهی کشور حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز است، اما میزان مصرف واقعی به حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیون مترمکعب رسیده است. به عبارت دیگر، نزدیک به ۷۰ تا ۷۵ درصد ظرفیت ایجادشده در این بخش خالی مانده، در حالی که همین ظرفیت میتواند بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین جدید، در خدمت مدیریت مصرف بنزین قرار گیرد. در سالهای گذشته توسعه CNG بهعنوان یکی از راهکارهای اصلی کاهش وابستگی حملونقل به بنزین دنبال شد و میلیونها خودرو به سامانه دوگانهسوز مجهز شدند.
اکنون حدود ۵/۴ میلیون خودروی سیانجیسوز در کشور وجود دارد، اما بخشی از این ناوگان عملاً از سوخت گاز استفاده نمیکند. آمارها نشان میدهد مصرف CNG که در سال ۱۴۰۱ حدود ۲۲میلیون مترمکعب در روز بود، اکنون به حدود ۱۶ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. افتی که نشان میدهد بین ۷۰۰ هزار تا یک میلیون خودرو از مدار مصرف CNG خارج شدهاند یا سهم استفاده آنها از این سوخت بهشدت کاهش یافته است. یکی از دلایل اصلی کاهش اقبال به CNG، پایین بودن قیمت بنزین نسبت به هزینهها و دردسرهای استفاده از گاز عنوان میشود. تا زمانی که اختلاف قیمت، صرفه اقتصادی محسوسی برای مصرفکننده ایجاد نکند، انگیزه بازگشت خودروهای دوگانهسوز به جایگاههای CNG کاهش مییابد. در کنار این موضوع، مسائلی مانند ریجکت شدن مخازن، هزینه بازبینی و تعویض مخزن، کمبود مشوقهای پایدار و نگرانی برخی رانندگان نسبت به زمان سوختگیری نیز در کاهش تقاضا نقش داشته است.
برآوردهای فعالان این صنعت نشان میدهد اگر تنها ۵تا ۶ میلیون مترمکعب از مصرف ازدسترفته CNG به سبد سوخت بازگردد، معادل همین میزان از مصرف روزانه بنزین کاسته خواهد شد. از آنجا که هر مترمکعب CNG تقریباً میتواند جایگزین یک لیتر بنزین در مصرف حملونقل شود، بازگشت ۶ میلیون مترمکعب CNG به چرخه مصرف به معنای جبران روزانه حدود ۶ میلیون لیتر کسری بنزین است، رقمی که در مقیاس مدیریت سوخت کشور قابل توجه است. اهمیت این عدد زمانی بیشتر میشود که بدانیم کشور برای پوشش تقاضای بنزین در دورههای اوج مصرف، ناچار به استفاده از ابزارهای مختلف مدیریت عرضه، واردات یا کاهش مصرف میشود. در چنین شرایطی، فعالسازی ظرفیت خالی CNG میتواند فشار بر شبکه تأمین بنزین را کاهش دهد و بخشی از نیاز مصرفی خودروهای شهری، عمومی، تاکسیها، وانتها و خودروهای باری سبک را پوشش دهد.
CNG زمانی رشد کرد که فاصله اقتصادی واقعی افزایش یافت
تجربه یک دهه گذشته نشان میدهد، هرگاه قیمت بنزین افزایش یافته، سهم CNG نیز بالا رفته است. به عنوان مثال، سهم جایگزینی بنزین با CNG در خودروهای سبک از حدود ۲/۱۸ درصد در ۱۳۹۲ به ۷/۱۸ درصد در ۱۳۹۳ رسید، اما در سال ۱۳۹۴، پس از تکنرخی شدن بنزین هزار تومانی و افزایش مزیت نسبی CNG، این سهم به حدود ۲/۲۰ درصد رسید. پس از آن با ثابت ماندن قیمتهای اسمی و کاهش تدریجی ارزش واقعی صرفهجویی، سهم جایگزینی تا سال ۱۳۹۸ به حدود ۲/۱۷ درصد کاهش یافت. همچنین، آبان ۱۳۹۸ بار دیگر یک تغییر مهم ایجاد شد؛ بنزین سهمیهای به هزار و ۵۰۰ و بنزین آزاد به ۳ هزار تومان رسید و سهمیه خودروی شخصی دوگانهسوز نیز ۳۰ لیتر تعیین شد. شواهد استانی نیز واکنش سریع CNG را نشان میدهد؛ برای نمونه در فارس پس از اجرای طرح، مصرف CNG حدود ۱۵ درصد افزایش یافت. بنابراین میتوان نتیجه گرفت، راننده فقط قیمت CNG را نمیبیند، مقدار پولی را میبیند که با انتخاب CNG به جای بنزین صرفهجویی میکند.
نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی معادله اقتصادی CNG را تغییر میدهد
افزایش نرخ سوم بنزین تا ۱۰ هزار تومان، فاصله اقتصادی بنزین و CNG را به سطحی میرساند که میتواند رفتار خودروهای دوگانهسوز پرمصرف را بهطور جدی تغییر دهد. در عین حال، کشور بیش از ۲۰ میلیون مترمکعب ظرفیت اسمی بلااستفاده CNG دارد و پیشتر نیز مصرف ۲۴ تا ۲۵ میلیون مترمکعب در روز را تجربه کرده است. بنابراین در شرایطی که چند میلیون لیتر کاهش روزانه بنزین برای بازگشت به تراز داخلی اهمیت دارد، احیای CNG یکی از معدود ابزارهایی است که میتواند در کوتاهمدت و با استفاده از زیرساخت موجود اثر چندمیلیونلیتری ایجاد کند. اما CNG را نباید به یک شعار «سوخت ارزان» تقلیل داد. سیاست مؤثر باید مزیت قیمت را با جایگاه قابل اتکا، تبدیل استاندارد، تمرکز بر خودروهای پرتردد و تضمین عرضه گاز ترکیب کند. در نتیجه، نرخ سوم ۱۰هزار تومان باید بهعنوان فرصتی برای تغییر سوخت از بنزین به CNG طراحی شود. در غیر این صورت بخشی از افزایش هزینه خانوار و راننده به کاهش رفاه تبدیل میشود، بدون آنکه تمام ظرفیت موجود برای کاهش مصرف بنزین فعال شده باشد.
کاهش مصرف بنزین و رشد CNG
طبق تجربه سالهای گذشته با گران شدن نرخ سوم بنزین، بار دیگر مصرف CNG رشد کرده است. به گزارش روابطعمومی شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل این شرکت در خصوص تغییرات رخداده در رفتار مصرفکنندگان سوخت پس از افزایش نرخ سوم میگوید: در بازه یک هفتهای پس از اجرای طرح اصلاح تدریجی نرخ سوم بنزین و تغییر نرخ سوم به ۱۰ هزار تومان، میانگین مصرف CNG در کشور نسبت به نیمه نخست شهریور و مردادماه به میزان تقریبی ۲میلیون مترمکعب در روز معادل ۱۱ درصد افزایش یافته است. وی میافزاید: این افزایش مصرف CNG و به تبع آن کاهش مصرف بنزین نشان از تأثیر مثبت اعمال نرخ سوم برای رفع ناترازی بنزین و کاهش اتکا به واردات دارد. عظیمیفر همچنین تأکید میکند: طرح تبدیل رایگان ناوگان پرپیمایش سکوهای اینترنتی حمل بار و مسافر به CNG سوز در اولویت این شرکت قرار دارد و در حال انجام است. همچنین احسان جان محمدی، رئیس هیئت مدیره انجمن جایگاههای CNG هم معتقد است: در مدت اعلام نرخ سوم بنزین و افزایش قیمت بنزین کارت جایگاهها میزان استقبال از جایگاههای CNG بیشتر شده است، اما رقم دقیق در پایان شهریور اعلام میشود.
