جوان آنلاین: هنوز مهر از راه نرسیده، اما بعضی مدارس خود را برای روزهایی آماده میکنند که شاید کلاسها تشکیل نشود. تجربه سالهای گذشته، جایی میان آلودگی هوا، سرمای شدید، بحران انرژی و تصمیمهای ناگهانی برای تعطیلی مدارس، خاطرهای ساخته که حالا مدیران و معلمان نمیخواهند دوباره تکرار شود، کلاسهایی که تشکیل نشدند، برنامههایی که عقب افتادند و درسهایی که باید در فرصت کوتاهتری جبران میشدند.
در مقابل، اما وزیر آموزش و پرورش وعده پایان تعطیلی بیضابطه مدارس را دادهاست؛ وعدهای که اگر محقق شود، هم نگرانی مدارس برای فرصت کوتاه آموزش به بچهها را برطرف میکند و هم دانشآموزان با آرامش بیشتری دروس را یاد میگیرند.
مهر فشرده برای روزهای تعطیل
در میان فضای نگرانی تعطیلات گاهوبیگاه کلاسهای درس، بسیاری از مدارس اعلام کردهاند که از همان روزهای ابتدایی مهر، سرعت تدریس را بیشتر میکنند. یکی از این مدارس که یک مدرسه دولتی ابتدایی است، در کانال اطلاعرسانی خود خطاب به خانوادهها نوشته: «طبق مصوبه شورای آموزگاران و شورای مدرسه، در کلاسهای حضوری ماه مهر با سرعت بیشتری تدریس انجام میشود، که در صورت تعطیلات احتمالی اعم از آلودگی هوا، بحران انرژی و غیره، دچار مشکل نشویم.»
تصمیمی که از یکسو نشان میدهد مدرسه میخواهد خود را در برابر روزهای پیشبینینشده آماده نگه دارد و از سوی دیگر، پرسش مهمی درباره ظرفیت یادگیری دانشآموزان پیش میکشد، چراکه سرعت بیشتر در تدریس الزاماً به معنای یادگیری بیشتر نیست. کودک ابتدایی قرار نیست صرفاً تعداد بیشتری از صفحات کتاب را پشت سر بگذارد، آنچه در کلاس اتفاق میافتد باید فرصت فهمیدن، تمرین کردن، پرسیدن و تثبیت آموختهها را هم برای او باقی بگذارد. پرواضح است که اگر آمادگی برای تعطیلیهای احتمالی، به معنای فشرده کردن آموزش و عبور شتابزده از مفاهیم باشد، میتواند صورت مسئله را عوض کند. قرار است آسیب ناشی از تعطیلی جبران شود، اما اگر این جبران با فشار بیش از ظرفیت دانشآموز همراه باشد، بخشی از مسئله ممکن است از جایی دیگر سر برآورد.
تعطیلی مدارس در مسیر یک سازوکار تازه
در مقابل این نگرانی ظاهراً آموزش و پرورش قصد دارد با سازوکار سالهای گذشته در زمینه تعطیلی مدارس فاصله بگیرد. روز گذشته علیرضا کاظمی، وزیر آموزشوپرورش، در جلسه شورای عالی آموزشوپرورش از تغییر سازوکار تصمیمگیری درباره تعطیلی مدارس خبر داده است؛ تغییری که در صورت اجرای آن، میتواند شیوه مواجهه مدارس با آلودگی هوا، سرما، گرما، بیماریهای واگیر و دیگر بحرانها را دگرگون کند.
کاظمی درباره تصمیم دولت در این زمینه گفت: «در دولت تصویب شده که مرجعیت تصمیمگیری درباره تعطیلی مدارس در حوزه آموزشوپرورش قرار گیرد و شاخصهای مشخصی برای این تصمیمگیری تعیین شود.» او در توضیح این رویکرد، به تجربه دیگر کشورها اشاره کرد: «در بسیاری از کشورهای جهان، در مواجهه با آلودگی هوا، سرما، گرما، بیماریهای واگیر و بحرانها، به جای تعطیلی کامل مدارس، تلاش میشود با مدیریت شرایط، آموزش استمرار پیدا کند.»
همین بخش از سخنان وزیر میتواند تصویری متفاوت از سال تحصیلی پیش رو ترسیم کند، تصویری که در آن تعطیلی مدرسه قرار نیست نخستین و تنها راه مواجهه با یک بحران باشد. با این حال، جزئیات سازوکار جدید، شاخصهایی که قرار است مبنای تصمیم قرار بگیرند و چگونگی استمرار آموزش در شرایط بحرانی، موضوعاتی هستند که در اظهارات مطرحشده جزئیات بیشتری درباره آنها ارائه نشدهاست. در نتیجه، مدرسهای که از حالا سرعت تدریس را بالا میبرد تا خود را برای تعطیلیهای احتمالی آماده کند، هنوز نمیداند این تعطیلیها در سال تحصیلی جدید دقیقاً با چه سازوکاری مدیریت خواهند شد. از طرف دیگر، وزیر آموزشوپرورش میگوید مرجعیت تصمیمگیری قرار است به خود آموزشوپرورش سپرده شود و شاخصهای مشخصی برای آن تعیین شود.
میان این دو تصویر، یک دغدغه مشترک وجود دارد، اینکه آموزش نباید قربانی شرایطی شود که خارج از اختیار مدرسه و دانشآموز است.
تجربه امتحانات نهایی در شرایط جنگی نیز در سخنان وزیر به عنوان نمونهای از تلاش برای استمرار آموزش مطرح شدهاست. کاظمی با اشاره به برگزاری امتحانات پایههای یازدهم و دوازدهم گفت این آزمونها طی ۲۳ روز در حدود ۶ هزار حوزه امتحانی سراسر کشور برگزار شدند. به گفته او، تصمیمگیری درباره برگزاری امتحانات در برخی مناطق در شرایط جنگی به شکل روزانه انجام میشد و وزارت آموزشوپرورش تلاش کرد روند امتحانات بدون وقفه ادامه پیدا کند.
این تجربه از نگاه وزارت آموزشوپرورش میتواند پشتوانهای برای حرکت به سمت مدیریت بحران به جای تعطیلی کامل باشد، همان رویکردی که حالا وزیر از تصویب آن در دولت سخن میگوید.
آنچه نباید در جبران تعطیلیها گم شود.
اما مدرسه با عدد و مصوبه به تنهایی اداره نمیشود. در یک سوی ماجرا، مدیر مدرسهای قرار دارد که باید تقویم آموزشی را اجرا کند، معلمی که باید محتوای درسی را به دانشآموز منتقل کند و خانوادهای که انتظار دارد فرزندش آموزش باکیفیتی دریافت کند. در سوی دیگر نیز دانشآموزی ایستاده که ظرفیت یادگیریاش محدود است و نمیتوان زمان آموزش را بینهایت فشرده کرد.
برای همین، آماده بودن مدارس برای شرایط غیرمنتظره، با شتاب دادن به آموزش تفاوت دارد. اولی میتواند بخشی از مدیریت مدرسه باشد، دومی اگر بدون توجه به سن و توانایی دانشآموز انجام شود، ممکن است کیفیت یادگیری را تحت فشار قرار دهد.
اکنون آموزشوپرورش خود را برای سال تحصیلی جدید آماده میکند، سالی که قرار است در بیش از ۱۲۳ هزار مدرسه و برای بیش از ۱۶ میلیون دانشآموز آغاز شود. وزارتخانه از رصد لحظهای وضعیت استانها، تعیین نماینده معین برای هر استان و استفاده از ظرفیت معلمان موجود و بازنشستگان برای جبران کمبود نیروی انسانی خبر دادهاست.
در این میان، مدرسهای که برای روزهای تعطیل احتمالی از همین حالا برنامهریزی کرده، تنها یک نمونه از نگرانی گستردهتری است که سالها تعطیلیهای مقطعی در نظام آموزشی ایجاد کردهاست. با این تفاوت که امسال قرار است سازوکار تصمیمگیری درباره تعطیلی مدارس تغییر کند.
اگر این سازوکار بتواند میان سلامت دانشآموزان، شرایط اضطراری و حق آنها برای دریافت آموزش مستمر تعادل برقرار کند، شاید دیگر لازم نباشد مدرسه برای جبران هر تعطیلی، از نخستین روزهای مهر سرعت کلاس را بالا ببرد. بیتردید آموزش، مسابقهای برای تمام کردن زودتر کتاب نیست، مسیری است که در آن رسیدن به مقصد، بدون از دست دادن دانشآموز در میانه راه اهمیت دارد.
