جوان آنلاین: درحالی که کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس امروز قرار است در نشستی مشترک با ایران مسیرهای جدید تردد در تنگه هرمز را بررسی کنند، تهران بار دیگر شروط خود را برای بازگشایی این آبراه راهبردی اعلام کرده است. عراقچی در تازهترین اظهارات خود پیش از نشست عمان تأکید کرد که بازگشایی تنگه هرمز از سوی ایران منوط به بازگشت امریکا به تعهدات خود در چارچوب تفاهمنامه اسلامآباد است. ترامپ نیز دیروز با این ادعا که نشست منطقهای برای واشینگتن اهمیتی ندارد بهصراحت اعلام کرد که امریکا در نهایت از خلیج فارس عقبنشینی خواهد کرد، مگر اینکه هدفش تصاحب نفت منطقه باشد.
به گزارش «جوان»، بسته شدن تنگه هرمز توسط نیروهای مسلح ایران در ماههای اخیر، کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس را به شدت نگران کرده است و از آنجا که این کشورها مسیرهای جایگزینی برای دور زدن این آبراه بینالمللی ندارند، برخلاف میل باطنی خود به ایران متوسل شدهاند تا راهی برای گشایش تنگه و عبور از این وضعیت پیدا کنند.
قرار است امروز (دوشنبه) نشست مشترکی بین اعضای شورای همکاری خلیج فارس با ایران در عمان برگزار شود. سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در گفتوگو با العربیالجدید گفت: «دستورکار نشست عمان، مسیر دریایی جدید در تنگه هرمز است و جزئیات توافق با عمان و نقشههای مرتبط با مسیر جدید را در اختیار کشورهای شرکتکننده قرار خواهیم داد.» بر اساس گزارشها، مسیر جدیدی که عراقچی از آن نام برده است، شامل مسیر میانی یا همان سامانه جداسازی ترافیک دریایی (TSS) میشود. بر اساس این طرح، کشتیهای ورودی به خلیج فارس از آبهای سرزمینی ایران و کشتیهای خروجی از آبهای عمان عبور خواهند کرد. پس از اجرای این راهحل موقت، مذاکرات درباره یک راهحل دائمی آغاز خواهد شد که ممکن است شامل هزینههای خدمات نیز باشد.
شرط بازگشایی تنگه
عراقچی در ادامه اظهارات خود شرط تهران برای تسهیل عبور و مرور کشتیرانی در تنگه هرمز را اعلام و اظهار داشت: «توافق با سلطنت عمان به هیچ وجه به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست. شرط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، بازگشت امریکا به تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد است. ایران معتقد است مسئولیت تأمین امنیت و ثبات منطقه صرفاً برعهده کشورهای منطقه است. عراقچی ابراز امیدواری کرد که این گفتوگوها زمینه را برای رایزنیهای آتی درباره موضوعات مورد اهتمام کشورهای منطقه فراهم کند. پیش از این اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه گفته بود: نشستی که قرار است در عمان برگزار شود، گامی اساسی در جهت تضمین ثبات و امنیت در منطقه خلیج فارس خواهد بود. بقایی در گفتوگو با المیادین گفت: «ایران کشورهای منطقه را هدف قرار نداد بلکه پایگاههای امریکایی را هدف قرار داد که منبع تجاوزها بودند.»
مقامات تهران بارها اعلام کردهاند که در صورت توقف جنگ از سوی واشینگتن و لغو محاصره دریایی، تنگه هرمز نیز بازگشایی خواهد شد، هرچند جمهوری اسلامی ایران برای نحوه مدیریت و تردد کشتیها، سازوکارهای جدیدی را در نظر گرفته که با دوره پیش از جنگ متفاوت است و همین اقدامات حقوقی با مخالفت امریکا مواجه شده است. برگزاری نشست شورای همکاری خلیج فارس نشان میدهد که شیوخ عرب به این جمعبندی رسیدهاند که برخلاف ادعاهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا که از کنترل تنگه هرمز دم میزند، ایران قدرت تصمیمگیر در این تنگه است و برای ادامه روند صادرات و واردات خود از این آبراه، کمافیالسابق باید با تهران به توافق برسند.
کشورهای عربی که به شدت به تنگه هرمز وابستهاند و از بسته شدن این آبراه متحمل خسارتهای اقتصادی سنگینی شدهاند، به این نتیجه رسیدهاند که فشار حداکثری امریکا به تنهایی نمیتواند بحران را بهسرعت حل کند. از این رو، برای یافتن راهی جهت عبور از وضعیت موجود، مستقیماً وارد مذاکره با ایران شدهاند. این کشورها اخیراً نیز تحریمهای روز دی اقتصادی واشینگتن علیه ایران را محکوم کرده بودند، چرا که از دید حاکمان عرب منطقه این اقدامات بیشتر به تشدید تنشها منجر میشود تا اینکه گرهی از مشکلات منطقه باز کند.
با این حال، کشورهای عربی برای بازگشت امنیت به کشتیرانی در هرمز باید واشینگتن را نیز تحت فشار قرار دهند تا از سیاستهای جنگافروزانه خود که منطقه را به سمت بیثباتی سوق داده است عقبنشینی کند، زیرا به اذعان مقامات و تحلیلگران غربی این فشارها نمیتواند ایران را به تسلیم وادار کند و در گذشته نیز این سناریوی تکراری شکست خورده بود.
ترامپ دنبال فرار از منطقه
با اینکه گمانهزنیها بر این مبنا استوار است که برگزاری نشست اعراب با ایران به ابتکار ترامپ انجام میشود، اما او دیروز در واکنش به این نشست منطقهای مدعی شد که این مسئله برای واشینگتن اهمیتی ندارد و این را هم بیان کرد که امریکا در نهایت از خلیج فارس عقبنشینی خواهد کرد مگر اینکه هدفش تصاحب نفت منطقه باشد همانند ونزوئلا. ترامپ بار دیگر با این ادعا که ایران به شدت تمایل به امضای توافق دارد، تأکید کرد که شاید جنگ با ایران قبل از انتخابات کنگره یا بلافاصله بعد از آن به پایان برسد. این اظهارات نشان میدهد که واشینگتن از ادامه تنشها با تهران نگران است و نمیخواهد که برای مدت طولانی این وضعیت را ادامه دهد، زیرا محاصره دریایی و تنگتر کردن دامنه تحریمها هم چندان کارایی نداشته است.
تنگه هرمز همچنان ملتهب
هرچند برخی کشتیها تلاش میکنند با نادیده گرفتن قوانین ایران از تنگه هرمز عبور کنند، اما کنترل این آبراه بهطور کامل در اختیار نیروهای مسلح ایران است و کشتیهای متخلف مجازات میشوند. سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس روز یکشنبه اعلام کرد یک کشتی هنگام عبور از تنگه هرمز با پرتابه ناشناس مورد حمله قرار گرفت. طبق این گزارش، وضعیت خدمه و آسیبهای وارد شده به کشتی و همچنین تأثیرات زیست محیطی آن نامشخص است. از سوی دیگر، گزارشها حاکی از این است که یک کشتی تجاری ایرانی بامداد دیروز در نزدیکی جزیره هنگام و ساحل شیبدراز در جزیره قشم هدف قرار گرفت. در این حمله یک نفر کشته و سه نفر زخمی شدند. باتوجه به وضعیت پرتنش تنگه، هزینههای کشتیرانی نیز افزایش یافته است. بلومبرگ روز یکشنبه در گزارشی اعلام کرد که از شروع جنگ علیه ایران درآمد روزانه سوپر تانکرها از ۲۱۸ هزار دلار به ۷۸۶ هزار دلار رسیده است. با این حال ترامپ دیروز هم همانند سابق مدعی شد که تنگه هرمز در اختیار ارتش امریکا است.
از آنجا که تداوم بسته ماندن تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران، ضربات جبران ناپذیری به اقتصاد جهانی وارد میکند، شواهد و قرائن نشان میدهد که بازیگرانی مانند چین سعی دارند بین تهران و واشینگتن وساطت کنند. برخی منابع نیز در تأیید این خبر معتقدند دیدارهای وزیر خارجه چین با عراقچی در حاشیه نشست بریکس، در کنار ابتکار پنجمادهای شی جینپینگ، رئیسجمهور چین برای کاهش تنشها در منطقه، از جمله نشانههایی است که احتمال میانجیگری پکن را تقویت میکند.
