جوان آنلاین: عرضه ارز ارزان یکی از سیاستهای قدیمی بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز است و در این روش قدیمی، سیاستگذار با تعیین یک نرخ مشخص و پایینتر از قیمت بازار، حجم معینی از ارز را عرضه میکرد و هدف اصلی، کاهش مستقیم قیمت دلار بود. چنین سیاستی اگرچه میتوانست در کوتاه مدت قیمت را پایین بیاورد، اما در صورت تداوم فشار تقاضا به افزایش مجدد نرخ ارز و کاهش ذخایر بانک مرکزی منجر میشد. به همین دلیل، اثرگذاری آن سیاست به توانایی بانک مرکزی برای تأمین مستمر ارز وابستگی زیادی داشت. هرچه فاصله نرخ رسمی و بازار بیشتر بود، انگیزه تقاضا برای دریافت ارز ارزان نیز افزایش پیدا میکرد و بخشی از منابع ارزی به جای آنکه برای تنظیم بازار مورد استفاده قرار گیرد، در قالب رانت میان دریافت کنندگان توزیع میشد. اما در سازوکار جدید، بانک مرکزی شکاف بین قیمت دلار عرضه شده با قیمت ارز آزاد را کاهش داده است. بررسی قیمتهای اعلامشده در شعب ارزی بانکها و صرافیها در روزهای سه شنبه و چهارشنبه نشان میدهد، اسکناس دلار در محدوده ۱۹۵هزارتومان و نزدیک به سطوح معاملاتی بازار عرضه شده است.
عرضه جدید چگونه بازار را آرام کرد؟
مانور ارزی بانک مرکزی توانست قیمت دلار را از ارقام بالاتر از ۲۰۰هزارتومان پایین بکشد و در نهایت نرخ دلار در پایان هفته در محدوده ۱۹۳هزارتومان معامله شد. کارشناسان تأکید دارند، عرضه ارز با قیمتهای غیریارانهای به نوعی میتواند مداخله بازارمحور برای برقراری تعادل میان عرضه و تقاضا باشد.
یکی دیگر از نکات مهم عرضه اخیر بانک مرکزی نبود تقاضا برای دلارهای عرضه شده بود. گزارشها نشان میدهد همزمان با عرضه ۵۰۰میلیوندلار اسکناس ارز به شبکه بانکی، طی سه روز نخست فقط ۲۰میلیون دلار از این منابع ازسوی متقاضیان خریداری شد؛ موضوعی که نشان میدهد، ظرفیت عرضه به مراتب بالاتر (۲۵ برابر) از تقاضای فعلی بازار اسکناس است و دست کم در این بخش، کمبود عرضه ارز نمیتواند عامل افزایش قیمت تلقی شود.
منابع ارزی مدیریت بازار ارز از کجا تأمین میشود؟
یکی از مهمترین ابهامات درباره عرضه اخیر، منبع تأمین ۵۰۰میلیون دلار است. برخی برداشتها، این اقدام را به معنای برداشت مستقیم از ذخایر ارزی استراتژیک بانک مرکزی و کاهش پشتوانه ارزی کشور تعبیر کردهاند. با این حال، توضیحات مقامهای بانک مرکزی تصویر متفاوتی ارائه میکند.
مهدی دارابی، دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی پیشتر اعلام کرده بود، اصلاح سیاستهای ارزی از دی ماه سال گذشته به تقویت ذخایر اسکناس و حواله بانک مرکزی منجر شده و عرضه ارز برای مدیریت بازار در روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت.
این اظهارات نشان میدهد عرضه ۵۰۰ میلیون دلاری را نباید سقف منابع ارزی قابل استفاده بانک مرکزی برای مدیریت بازار دانست، بلکه این رقم مرحله نخست برنامه عرضه اسکناس از مسیر شبکه بانکی است و در صورت شکلگیری تقاضای بیشتر، امکان تداوم و افزایش عرضه نیز وجود دارد.
از این منظر، دادههای معاملات روزهای نخست پیام مهمی برای بازار ارز دارد: در شرایط فعلی، ظرفیت عرضه اسکناس در شبکه رسمی بانکی به مراتب بالاتر از تقاضای موجود است. به همین دلیل، نمیتوان افزایش قیمت ارز را صرفاً با استناد به کمبود عرضه اسکناس در شبکه رسمی توجیه کرد.
در واقع، اگر نیاز روزانه اسکناس در محدوده ۷ تا ۹میلیوندلار برآورد شود و بانک مرکزی تنها در مرحله نخست ظرفیت عرضه ۵۰۰میلیوندلار را فراهم کرده باشد، از نظر کمی منابع ارزی برای پاسخگویی به تقاضای اسکناس وجود دارد. خرید تنها ۲۰میلیوندلار از این ظرفیت در سه روز نخست نیز این فاصله میان عرضه بالقوه و تقاضای بالفعل را تأیید میکند.
بر این اساس، تداوم عرضه ارز از مسیر رسمی و قیمتگذاری آن در شبکه بانکی میتواند نقش مهمی در مدیریت انتظارات بازار داشته باشد. به ویژه آنکه در صورت کاهش نرخ در بازار آزاد، نرخ فروش اسکناس در شبکه بانکی نیز میتواند متناسب با سازوکار نرخ توافقی تعدیل شود.
سیگنال مثبت به تقاضای احتیاطی
عرضه اخیر را باید بخشی از فرایند مدیریت ذخایر اسکناس دانست؛ ذخایری که بخشی از آن طی ماههای گذشته از بازار داخلی جمعآوری شده است. بانک مرکزی اکنون در شرایطی که تقاضای احتیاطی افزایش یافته، بخشی از این منابع را برای پاسخ به نیاز اسکناس بازار به شبکه بانکی اختصاص داده است.
در همین ارتباط، علیرضا عباسی، کارشناس بازار ارز اظهار کرد: بازار ارز تابع عرضه و تقاضاست و فارغ از سیاستگذاری بانک مرکزی، در نهایت درآمدهای ارزی و مصارف ارزی در محدودیتهای بینالمللی، نقش مهمی در کشف قیمت بازار دارد. حال که در برابر شرایط تحمیل شده به کشور درحال مقاومت هستیم ضروری است تا اقتصاد کشور را به سمتی هدایت کنیم که کمترین هیجان، اضطراب و موج هیجانی به بازار منتقل شود.
عباسی درخصوص سازوکار اخیر بازارساز برای عرضه ارز که در قالب آن به هر فرد بالای ۱۸سالهزاردلار تخصیص یابد گفت: این سازوکار میتواند به کاهش التهابات بازار ارز کمک کرده و پیام مثبتی را برساند که بانک مرکزی همچنان توانایی کنترل بازار ارز را در دست داشته و از قدرت تأمین نیازهای جامعه برخوردار است.
او یادآور شد: درست است که اقتصاد دستوری در بلندمدت تبعات خاص خود را در اقتصاد کلان برجا میگذارند، اما سیاستهای کنترلی در شرایط خاص و مواقع بحران میتوانند برای کوتاهمدت در دستور کار قرار گیرند. طبیعی است در بلند مدت و در شرایط عادی بازار مکانیسم خاص خود را داشته و قواعد مرتبط با عرضه و تقاضا منجر به ایجاد ثبات خواهد شد و علاوه بر تعیین شرایط بازار، اقتصاد را پیشبینی پذیر میکند، اما اکنون کنترل مقطعی امری ضروری محسوب میشود. در مجموع، بررسی دادههای عرضه و معاملات اسکناس ارز نشان میدهد، در مقطع فعلی، مسئله اصلی بازار اسکناس، کمبود منابع ارزی نیست؛ بلکه میزان تقاضای واقعی و رفتار متقاضیان است. ظرفیت ۵۰۰میلیوندلاری ایجاد شده در برابر خرید حدود ۲۰میلیوندلار طی سه روز نخست، نشان میدهد حداقل در بخش اسکناس، عرضه از تقاضای فعلی پیشی گرفته است؛ بنابراین، از این ناحیه نمیتوان انتظار داشت کمبود عرضه به تنهایی محرک افزایش قیمت ارز باشد.
