زنجان، استانی با ظرفیتهای متنوع کشاورزی، صنعتی، معدنی، گردشگری و طبیعی، میتواند با فعالسازی توانهای مغفول خود به یکی از کانونهای مؤثر اشتغال و درآمدزایی در شمالغرب کشور تبدیل شود. در میان این ظرفیتها، آبزیپروری جایگاه ویژهای دارد، بخشی که در سالهای اخیر با رشد تولید ماهیان سردابی، توانسته است نام زنجان را در میان استانهای برتر کشور قرار دهد، اما همچنان فاصله قابلتوجهی میان ظرفیت موجود و تولید بالفعل در آن دیده میشود. آمارها نشان میدهد زنجان در سال ۱۴۰۴ با تولید ۲۱هزارو۲۲۸ تن انواع آبزیان، رکورد تازهای ثبت کرده است؛ رقمی که ۲۰هزارو۱۷۵تن آن به ماهیان سردابی، بهویژه قزلآلا، اختصاص دارد و جایگاه استان را از رتبه پنجم به رتبه چهارم کشور ارتقا داده است.
این موفقیت، یک نشانه مهم از توان تولیدی زنجان است، اما همزمان هشداری درباره ضرورت برنامهریزی برای حفظ و گسترش این جایگاه نیز به شمار میرود. در حال حاضر هزارو۴۵۱ واحد آبزیپروری در استان وجود دارد که حدود ۳۹درصد آنها غیرفعالاند. به بیان روشنتر، نزدیک به دو پنجم ظرفیت ایجادشده در این بخش هنوز در مدار تولید قرار ندارد. بازگرداندن این واحدها به چرخه فعالیت، در کنار تأمین سرمایه در گردش، اصلاح زیرساختها، مکانیزاسیون و بهرهگیری از فناوریهای نوین، میتواند تولید آبزیان زنجان را از حدود ۲۱هزار تن فعلی به ۷۰هزار تن افزایش دهد؛ هدفی که در صورت تحقق، آثار آن تنها در آمار تولید ماهی خلاصه نخواهد شد و زنجیرهای از اشتغال، حملونقل، خوراک آبزیان، بستهبندی، سردخانه، فرآوری و تجارت را فعال میکند.
ماهنشان در این میان، نقطه کانونی آبزیپروری زنجان است. بیش از ۶۷درصد ظرفیت این بخش در این شهرستان مستقر شده و حجم تولید آن به اندازهای است که عرضه محصول منطقه میتواند بر بازار آبزیان کشور اثر بگذارد. این مزیت، مسئولیت برنامهریزان استانی را نیز سنگینتر میکند زیرا تولید انبوه بدون تقویت زنجیره ارزش، ممکن است تولیدکننده را در برابر نوسان قیمت، هزینه نهادهها و دشواری فروش آسیبپذیر کند. بنابراین، توسعه آبزیپروری باید از مزرعه فراتر برود و حلقههای تکثیر و تولید بچهماهی، تأمین خوراک استاندارد، خدمات دامپزشکی، صنایع فرآوری، بستهبندی بهداشتی، سردخانه، بازاررسانی و صادرات را به هم پیوند بزند.
ظرفیت زنجان البته محدود به ماهیان سردابی نیست. در سال ۱۴۰۴ بیش از هزارو۵۴تن ماهیان گرمابی نیز در استان تولید شده که در مناطق دارای منابع آبی و شرایط اقلیمی مناسب قابلیت افزایش دارد. تولید ماهیان زینتی، رهاسازی ماهی در منابع آبی طبیعی، تکثیر بچهماهی و توسعه صنایع تبدیلی نیز میتواند به تنوعبخشی درآمد روستایی و کاهش وابستگی بهرهبرداران به یک محصول کمک کند. در نگاه حرفهای، شیلات صرفاً به معنای پرورش ماهی نیست بلکه وظیفه ساماندهی همه زنجیره از مدیریت منابع آب و تأمین نهاده تا نظارت بهداشتی، فرآوری و صادرات را بر عهدهدارد.
مزیت آبزیپروری زمانی بیشتر دیده میشود که در کنار دیگر توانهای زنجان قرار گیرد. این استان در کشاورزی، دامپروری، صنایع غذایی، تولیدات صنعتی، معادن فلزی و غیرفلزی، منابع طبیعی و جاذبههای گردشگری، سرمایههای قابلتوجهی دارد. زنجان میتواند با پیوند دادن تولیدات کشاورزی و دامی با صنایع تبدیلی و با استفاده از جاذبههای طبیعی و تاریخی خود برای توسعه گردشگری روستایی، مسیر پایدارتری برای رشد اقتصادی ترسیم کند. آبزیپروری نیز در چنین نقشهای، بخشی از اقتصاد محلی است که میتواند با گردشگری خوراک، فروش مستقیم محصولات، صنایع بستهبندی و بازارهای منطقهای پیوند بخورد.
