جوان آنلاین: یک کارشناس اقتصادی با انتقاد از سازوکار فعلی خلق پول در کشور، بازطراحی نظام پولی و ایجاد «رینگ دوم پرداخت» را راهکاری برای مهار آثار تورمی خلق پول بانکی و هدایت مستقیم منابع به سمت مردم و تولید دانست و اظهار کرد: در این الگو، بانک مرکزی میتواند منابع مالی را بهصورت مستقیم و هدفمند در حسابهای مستقل شهروندان و شرکتها تخصیص دهد تا پول خلقشده به جای ورود به فعالیتهای سفتهبازانه و بازار داراییها، به مصرف، تولید، اشتغال و پروژههای اولویتدار اختصاص یابد که با حذف امکان خلق چندبرابری پول در شبکه بانکی، شفافیت تخصیص منابع را افزایش داده و زمینه پیوند میان خلق پول، رشد اقتصادی و رفاه عمومی را فراهم میکند و در نهایت به اصلاح ساختار پولی کشور منجر شود.
امیرحسین اقبالی، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با «جوان» در رابطه با لزوم بازطراحی در سازوکار خلق پول در کشور خاطرنشان کرد: بحث خلق پول در اقتصاد، سالهاست یکی از مهمترین و در عین حال مناقشهبرانگیزترین موضوعات سیاستگذاری اقتصادی است. تجربه چند دهه گذشته نشان داده که واگذاری بیضابطه قدرت خلق پول به شبکه بانکی، بهویژه در بخشی از بانکهای خصوصی، تعادل پولی کشور را بر هم زده و به جای آنکه منابع مالی در خدمت تولید و رفاه عمومی قرار گیرد، در مسیرهای غیرمولد، سفتهبازانه و تورمزا انباشته شده است. از همین رو، بازطراحی در سازوکار خلق پول و طراحی یک مسیر جدید، دیگر یک انتخاب نظری نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ ثبات اقتصاد ملی و بازگرداندن منافع پول به مردم است.
وی در ادامه افزود: در نظام فعلی بانکی و خلق پول کشور، بخش مهمی از پول در فرآیند اعتباردهی بانکها و بر پایه ضریب فزاینده پولی خلق میشود. این سازوکار، اگرچه در ظاهر ابزاری برای تأمین مالی اقتصاد است، اما در عمل در غیاب نظارت مؤثر بانک مرکزی و نظام غلط پولی مبتنی بر نظام بانکی ذخیره جزیی به موتور رشد نقدینگی، تورم و بیعدالتی اقتصادی تبدیل شده است. بانکهایی که باید واسطهگر منابع باشند، در بسیاری موارد خود به بازیگران اصلی خلق پول بیضابطه بدل شدهاند، بهگونهای که هر واحد پایه پولی میتواند چندین برابر در شبکه بانکی گسترش یابد و اثرات آن در نهایت به شکل گرانی داراییها، فشار معیشتی و کاهش قدرت خرید به جامعه منتقل شود. این همان نقطهای است که ضرورت بازطراحی بنیادین نظام پرداخت و خلق پول را برجسته میکند.
اقبالی با اشاره به اهمیت اجرای رینگ دوم پرداخت در جهت خلق پول به نفع بازسازی کشور، رشد اقتصادی و همچنین رفاه ایرانیها گفت: رینگ دوم پرداخت، ایدهای برای ایجاد یک نظام ثانویه و مجزا در کنار رینگ اول یا همان شبکه بانکی موجود است؛ نظامی که در آن هر شرکت ایرانی و هر شهروند با کد ملی مشخص، نزد بانک مرکزی دارای حسابی مستقل باشد و پرداختهای حمایتی، توسعهای و هدفمند از آن مسیر انجام شود. در این چارچوب، بانک مرکزی به جای آنکه صرفاً از طریق تزریق پایه پولی به بانکها و امید به اثرگذاری غیرمستقیم عمل کند، میتواند منابع را مستقیم و شفاف در حسابهای رینگ دوم تخصیص دهد. تفاوت اصلی این سازوکار با نظام فعلی در آن است که پول خلقشده در این رینگ، مستقیماً و با اثر یکبهیک در اقتصاد ظاهر میشود و امکان خلق پول چندبرابری آن در شبکه بانکی از بین میرود.
این کارشناس اقتصادی در ادامه اظهار کرد: یکی از مهمترین امتیازهای رینگ دوم پرداخت، جلوگیری از تبدیل هر واحد پول پرقدرت به چندین واحد پول بانکی در رینگ اول است. در نظام فعلی، پایه پولی میتواند از مسیر اعتباردهی شبکه بانکی تا چند برابر گسترش یابد و همین مسئله به دلیل عدم وجود نظارت بر نحوه هزینهکرد هر واحد خلق پول شبکه بانکی و ورود در زمین بازی سوداگری و موازی با تولید، کنترل تورم را دشوار و پرهزینه میکند، اما در رینگ دوم، چون منابع بهصورت مستقیم و هدفمند تخصیص مییابند، اثر پولی آن شفاف، قابل رصد و قابل مدیریت خواهد بود. به بیان دیگر، دولت و بانک مرکزی به جای خلق پول غیرمستقیم و پرریسک، از ابزاری استفاده میکنند که هم قدرت مداخله سیاستی را حفظ میکند و هم از رشد انفجاری نقدینگی جلوگیری میکند. این ویژگی، رینگ دوم را به ابزاری راهبردی برای بازسازی اعتماد عمومی به سیاست پولی تبدیل میکند.
وی با اشاره به ویژگی منحصربهفرد رینگ دوم پرداخت در پیوند مستقیم خلق پول با تولید در کشور خاطرنشان کرد: یکی از ضعفهای بزرگ اقتصاد ایران، فاصله زیاد میان خلق پول و تولید واقعی است. پولی که در نظام بانکی خلق میشود، الزاماً به سمت تولید نمیرود و اغلب در داراییهای غیرمولد، دلالی و فعالیتهای کوتاهمدت رسوب میکند. رینگ دوم پرداخت میتواند این گسست را تا حد زیادی ترمیم کند، زیرا امکان هدایت مستقیم منابع به مردم، تولیدکنندگان، کسبوکارهای کوچک، طرحهای اشتغالزا و پروژههای اولویتدار ملی را فراهم میسازد. در چنین مدلی، هر واحد منابع مالی باید به یک هدف مشخص و قابل سنجش گره بخورد، یعنی پول نه در مسیر انباشت و واسطهگری، بلکه در خدمت تولید ارزش و افزایش رفاه عمومی قرار گیرد.
اقبالی افزود: اگر قرار است اقتصاد ایران از تله تورم، بیثباتی و خلق پول بیضابطه فاصله بگیرد، باید شجاعت عبور از الگوی ناکارآمد فعلی را داشت. رینگ دوم پرداخت، پاسخی نوآورانه به یکی از ریشهایترین مشکلات نظام پولی کشور است که در آن شاهد جدا کردن حمایت مالی از تولید و مردم از سازوکار تورمزای خلق پول در شبکه بانکی هستیم. این مدل میتواند همزمان سه هدف کنترل اثرات مخرب ضریب فزاینده، هدایت مستقیم منابع به مردم و تولیدکنندگان و افزایش شفافیت و عدالت در سازوکار خلق پول را محقق کند.
