جوان آنلاین: اعمال دوباره محاصره دریایی علیه ایران، آخرین میخی بود که واشینگتن بر تابوت تفاهم اسلامآباد کوبید. از تهدیدهای پیاپی دونالد ترامپ و اعلام پایان عملی تفاهم گرفته تا تعرضهای مکرر نظامی به خاک ایران، به مقامهای ایرانی ثابت کرد که امریکا مسیر تقابل را جایگزین اجرای تعهدات خود کرده است. معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، دیروز با تأکید بر اینکه واشینگتن همه تعهدات خود ذیل تفاهم اسلامآباد را کنار گذاشته و آن را عملاً متلاشی کرده، گفت که دیگر چیزی به نام تفاهم وجود ندارد و ایران هم از آن خارج شده است.
امریکا که از همان روز اول به تفاهم اسلامآباد پایبندی نشان نداده بود، سهشنبه شب با اجرای محاصره دریایی، نشان داد که تمایلی برای اجرای تفاهمنامه ندارد. فرماندهی مرکزی ارتش امریکا (سنتکام) بامداد چهارشنبه در بیانیهای اعلام کرد: «فرماندهی مرکزی امریکا دور دیگری از حملات علیه ایران را در ساعت ۱۰ شب به وقت شرق امریکا، تکمیل کرد و دهها هدف نظامی را در نزدیکی تنگه هرمز و مناطق ساحلی ایران هدف قرار داد.» ارتش تروریستی امریکا اضافه کرد: «هواپیماهای جنگنده، پهپادها و کشتیهای نیروی دریایی امریکا در طول موج هفتساعته، مهمات دقیقی را علیه سایتهای موشکی و پهپادی، قابلیتهای دریایی و سیستمهای دفاع ساحلی ایران شلیک کردند تا توانایی ایران در تهدید کشتیهای تجاری و خدمه غیرنظامی را بیشتر تضعیف کنند.» در این بیانیه آمده است: «این حملات در همان روزی انجام شد که نیروهای امریکایی محاصره دریایی علیه کشتیهایی را که به بنادر و مناطق ساحلی ایران یا از آنها عبور میکنند، از سر گرفتند. این محاصره از ساعت ۴ بعدازظهر امروز [دیروز]به وقت شرق امریکا به اجرا درآمد. نیروهای امریکا هوشیار، مرگبار و آماده اجرای عملیاتهای دستوری فرمانده کل قوا هستند.»
بیمعنایی صحبت از حقوق بینالملل در زمان جنگ
کاظم غریبآبادی سهشنبه شب در گفتوگویی تلویزیونی در تشریح موضع جمهوری اسلامی ایران در برابر اقدامات امریکاییها با اعلام اینکه امریکا نمیخواهد ایران حاکمیت مؤثر بر تنگه هرمز داشته باشد، تأکید کرد: «ما این حاکمیت را اعمال میکنیم با هر هزینهای که باشد. آنچه در موضوع تنگه هرمز اتخاذ کردیم، دقیقاً مطابق با مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد و حقوق حاکمیتی ما بود.» وی افزود: «اینجا امریکا تمامی تعهداتش را تحت این یادداشت تفاهم نقض کرد. نقض شاید شایسته نباشد برای اقدامی که امریکا انجام داد. با اعلام امشب از سوی امریکا درباره خاتمه رفع محاصره دریایی ایران، یعنی امریکا تمام تعهداتش را تحت تفاهم اسلامآباد کنار گذاشته و به نوعی این یادداشت تفاهم را متلاشی کرده است.» این دیپلمات ارشد ایرانی همچنین گفت که در سفر اخیر عراقچی به مسقط با عمانیها گفتوگو شد و افزود: «ما در آنجا با امریکا مذاکرهای نداشتیم. بعد از یادداشت تفاهم اسلامآباد ما تا الان هیچ مذاکرهای را در چارچوب این یادداشت تفاهم انجام ندادهایم.» این دیپلمات ارشد ایرانی همچنین خاطرنشان کرد: «در زمان جنگ صحبت از حقوق بینالملل وجاهتی ندارد. ما الان درگیر جنگ هستیم. تنگه هرمز میتواند توسط متجاوزان برای به مخاطره افتادن امنیت ملی ما و کمک و تسهیل برخی عملیات نظامی علیه ما مورد سوءاستفاده قرار بگیرد. اگر فقط سمت آبهای سرزمینی خود را کنترل کنیم و اگر سمت دیگر را کنترل نکنیم امنیت ملی ما از همان جا مورد تعرض قرار میگیرد.»
لزوم واکنش چندبرابری در مقابل امریکا
غریبآبادی در بخش دیگری از این گفتوگو بیان کرد: «ما ناقض بند ۵ یادداشت تفاهم نبودیم. امریکا صدها هدف نظامی و غیرنظامی و زیرساختی ما را مورد هدف قرار داده و نزدیک ۲۰ نفر شهید و نزدیک ۲۰۰ نفر مجروح دادیم. به خاطر اینکه برای دو سه شناور در مسیر جنوبی حادثه ایجاد شد.» معاون حقوقی و بینالملل وزارت خارجه ایران همچنین عنوان کرد: «وقتی امریکا اقدام به حملات نظامی علیه ایران میکند و... پاسخ ما باید چه میبود؟ این اقدامات وحشیانه امریکا باید درسی برای ما باشد که نوع پاسخها و واکنشهای خود را تنظیم کنیم. چرا متناسب؟ واکنش ما نسبت به امریکا باید چندبرابر باشد.» معاون وزیر خارجه همچنین خاطرنشان کرد: «برداشت من این است که اگر خود دوستان عمانی تنها تصمیمگیرنده بودند، ما به تفاهم میرسیدیم. به هر دلیلی تحت فشارها امکانپذیر نشد. تنگه هرمز بعد از جنگ ۴۰ روزه بخشی از امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران است.» غریبآبادی یادآور شد: «ما تقاضای مذاکره با امریکا نخواهیم داد. اگر امریکا فکر میکند حلقه اقداماتش را علیه ما تنگتر کند، اقدامات نظامی و محاصره اقتصادی و ما تقاضا میکنیم و برگردیم و مذاکره کنیم، اشتباه میکند. اگر فکر میکند ما یک مقدار سر تنگه هرمز را گشادتر میکنیم این را هم اشتباه میکند.»
ایران دیگر تعهدی ندارد
عصر دیروز هم کاظم غریبآبادی در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوانگفت: «امریکا با اقدامی که امشب اعلام کرد در خاتمه رفع محاصره دریایی علیه جمهوری اسلامی ایران، تمامی تعهدات خودش را در رابطه با یادداشت تفاهم اسلامآباد زیر پا گذاشت. البته مهمتر از این اقدامات تهاجمی و همچنین ناقضانه یادداشت تفاهم که امریکا انجام داده، شروع اقدامات تجاوز نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران است و حتی اگر امریکا بقیه تعهداتش را تحت یادداشت تفاهم انجام میداد و فقط همین عملیاتهای نظامی را از سر میگرفت، این، نقض اساسی یادداشت تفاهم محسوب میشد و در واقع زیرساخت و چارچوب اساسی یادداشت تفاهم را متلاشی میکرد، یعنی در واقع الان ما در وضعیتی هستیم که امریکا تمامی تعهدات خودش را زیر پا گذاشته، اقدامات نظامی و تجاوزکارانه خودش را علیه جمهوری اسلامی ایران از سر گرفته و البته با پاسخ قاطع نیروهای مسلح غیور ما مواجه شده و پاسخ قاطع دریافت کرده. در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران، هیچ تعهدی را احساس نمیکند، چون یادداشت تفاهمی وجود ندارد که بخواهیم درباره آن صحبت کنیم. امریکا تمام اقدامات لازم را برای متلاشی کردن یادداشت تفاهم صورت داده و هیچ کشوری نباید از جمهوری اسلامی ایران انتظار داشته باشد که صحبت از انجام یا اجرای تعهدات ایران تحت این یادداشت تفاهم بکند.» در واکنش به تجاوزات امریکا، منابع محلی بامداد چهارشنبه از حملات پهپادی و موشکی ایران به پایگاهها و منافع امریکا و نیز برخورد پهپادهای ایرانی به محل پنهان شدن نظامیان امریکایی در بحرین خبر دادند. در اردن نیز بامداد چهارشنبه، پایگاههای محل استقرار نظامیان امریکایی هدف قرار گرفتند. دیروز، کویت نیز هدف ایران بود و در پی حمله موشکی ایران، آتشسوزی بزرگی در یک مرکز حیاتی در کویت رخ داد و یک پهپاد ایرانی به صورت مستقیم به تأسیسات امریکایی در بندر «عبدالله» در کویت اصابت کرد.
نفت ۲۰۰ دلاری
در چنین شرایطی که ترامپ نیز پیوسته بر باز بودن تنگه پافشاری میکند، روز چهارشنبه و ساعاتی پس از آنکه ایالات متحده محاصره دریایی ایران را از سر گرفت و در پی افزایش حملات به کشتیها، بلومبرگ اعلام کرد که شماری از شناورها با پذیرش خطر، از تنگه هرمز عبور کردند که بخش عمده آنها با تجارت ایران مرتبط بودند. طبق دادههای ردیابی کشتیها، یک نفتکش غولپیکر حامل نفت ایران که تحت تحریمهای امریکا قرار دارد، به سمت دریای عمان حرکت کرد و اندکی پس از خروج از تنگه متوقف شد. جدیدترین پایش ماهوارهای کپلر هم نشان میدهد که روز سهشنبه ۲۱ کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند که از این تعداد هیچ کشتی از مسیر تحت حمایت امریکا موسوم به کریدور عمانی عبور نکرده است. بر اساس دادههای این شرکت، مجموع حوادث تأییدشده در دریای عمان هم به ۵۶ حادثه و شمار جانباختگان دریانورد به ۱۷ نفر رسیده است. سیانان در گزارشی به این نکته اشاره کرد که رسانههای امریکایی معتقدند ایران خود را برای بازگشت محاصره دریایی امریکا از طریق تقویت ناوگانی از نفتکشها و کشتیها آماده کرده است. بر اساس این گزارش، اقدامات ایران در تنگه هرمز از طریق یک سری کشتیهایی که برای کاهش پیامدهای تحریمهای امریکا بر صادرات نفت این کشور استفاده میشود افزایش پیدا کرده است. ضمن اینکه شناسایی کشتیهایی که ایران از آنها در تنگه هرمز استفاده میکند به دلیل خاموش کردن سامانههای ردیابی یا استفاده از پرچمهای دیگر سخت است. ایمن عمر، کارشناس امور اقتصادی تأکید دارد که تنگه هرمز در دسته آبراههای حیاتی قرار میگیرد که معادلی در نظام بینالملل برای آن وجود ندارد. وی در مورد پیامدهای بسته شدن تنگه هرمز بر قیمت انرژی در کوتاهمدت و بلندمدت گفت: «در صورت بسته شدن تنگه هرمز برای مدت طولانیتر شاهد افزایش قیمت نفت به بیش از ۲۰۰ دلار خواهیم بود.»
نمای نزدیک
امریکا تفاهم را پاره کرد، ایران خارج شد
آنچه دیروز با اعلام خروج رسمی ایران از تفاهم اسلامآباد رخ داد، ناشی از فرسایش تدریجی ولی پرسرعت آن بود. تفاهمی که قرار بود آتشبس را به لبنان ببرد، ولی این اتفاق نیفتاد. تفاهمی که قرار بود منجر به یک برنامه جامع برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران شود و تأمین مالی حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار را تضمین نماید، ولی هیچ چشماندازی، حتی برای آزادسازی بخشی از داراییهای ایران، پیش رو نگذاشت. تفاهمی که طبق آن، وزارت خزانهداری امریکا معافیتهایی برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها و تمامی خدمات مرتبط از جمله خدمات بانکی، بیمه، حملونقل و موارد مشابه صادر کرد، ولی رفع این معافیتها هیچ منفعت ملموسی نصیب ایران نکرد. از همه مهمتر، قرار بود مدیریت عبورومرور در تنگه هرمز به ایران و عمان واگذار شود، اما در عمل، امریکا تلاش کرد قواعدی متفاوت از متن توافق را بر آبراه تحمیل کند. خروج رسمی ایران از تفاهم، نه نقطه آغاز بحران، بلکه آخرین حلقه زنجیرهای بود که از ابتدا ترکهای آن در تهران رصد شد. در متن تفاهم، قرار بود امنیت و مدیریت تردد کشتیها در چارچوب ترتیبات مورد توافق ایران و عمان سامان پیدا کند، ولی امریکا همزمان با افزایش حضور نظامی خود، تلاش کرد با اسکورت نفتکشها و هدایت آنها در کریدوری خارج از ترتیبات مورد توافق، عملاً یک رژیم عبور نظامی مستقل ایجاد کند؛ اقدامی که از نگاه تهران، نه صرفاً حمایت از کشتیرانی، بلکه بازتعریف یکجانبه قواعد توافق بود. امریکاییها گفتهاند که ایران با حمله به نفتکشها در سمت کریدور عمانی، توافق را نقض کرده و آنها با حمله به ایران پاسخ دادند، در حالی که تهران معتقد است امریکا روند نقض توافق را از همان ابتدا شروع کرده است. واکنشهای ایران نه آغاز نقض توافق، بلکه پاسخی به روندی بود که از سوی طرف مقابل شروع شد. در ادامه، حملات هوایی امریکا و تهدیدهای مکرر ترامپ، فاصله میان دو طرف را بیش از پیش افزایش داد و تهران را به این نتیجه رساند که اساساً از تفاهم چیزی باقی نمانده که به آن پایبند بماند. اعلام رسمی خروج ایران از تفاهم، بیش از آنکه اقدامی ناگهانی باشد، اعلام پایان توافقی بود که از نگاه تهران، پیشتر از سوی واشینگتن از درون تهی شده بود. بیانیه دیروز فقط اعلام رسمی مرگی بود که پیشتر رخ داده بود.
