جوان آنلاین: واشینگتن و بغداد در یکی از مهمترین توافقات خود از زمان اشغال عراق در سال ۲۰۰۳، دیروز بر سر سه محور به توافق رسیدند: خروج کامل نیروهای امریکایی تا پایان سپتامبر ۲۰۲۶، انحصار کامل سلاح در اختیار دولت عراق و گسترش بیسابقه حضور شرکتهای امریکایی در اقتصاد و انرژی این کشور؛ توافقی که نشان میدهد امریکا، همزمان با پایان حضور نظامی، در حال طراحی شکل تازهای از نفوذ در عراق است.
به گزارش «جوان»، دیدار سهشنبه شب علی الزیدی، نخستوزیر عراق، با دونالد ترامپ در کاخ سفید، بیش از آنکه یک ملاقات تشریفاتی باشد، به ترسیم نقشه راه جدید روابط بغداد و واشینگتن انجامید؛ نقشهای که پایان حضور نظامی امریکا را با آغاز مرحلهای تازه از نفوذ اقتصادی، امنیتی و سیاسی این کشور در عراق گره میزند. ترامپ پس از این دیدار اعلام کرد که تمامی نیروهای امریکایی تا ۳۰سپتامبر ۲۰۲۶ خاک عراق را ترک خواهند کرد و به این ترتیب، پرونده ۲۳ سال حضور نظامی امریکا که از حمله سال ۲۰۰۳ آغاز شده بود، بسته میشود. اما همزمان، هر دو طرف تأکید کردند که همکاریهای اقتصادی، انرژی و سرمایهگذاری نه تنها کاهش نخواهد یافت، بلکه وارد مرحلهای گستردهتر خواهد شد. البته همه اینها منوط به خلع سلاح گروههای مقاومت عراق از طرف دولت بغداد شده است که دولت عراق دیروز اولین سیگنال مثبت آن را صادر کرد و حزبالله را در گروههای تروریستی قرار داد. ترامپ در آغاز دیدار، با لحنی کمسابقه از نخستوزیر عراق تمجید کرد و گفت میان او و الزیدی «هماهنگی فوقالعادهای» وجود دارد. رئیسجمهور امریکا با اشاره به پیشینه اقتصادی هر دو گفت که پیش از ورود به سیاست، هر دو، یعنی او و الزیدی، تاجر بودهاند و همین موضوع زبان مشترکی میان آنها ایجاد کرده است. او حتی پا را فراتر گذاشت و گفت: «این مرد رهبر بزرگی در خاورمیانه خواهد شد و نفوذ او فراتر از عراق گسترش مییابد.» ترامپ همچنین تأکید کرد که از ابتدا حمایت از الزیدی را تصمیمی درست میدانسته و خطاب به خبرنگاران گفت: «یادتان باشد؛ میدانستم چه کار میکنم.»
در مقابل، الزیدی نیز تلاش کرد پیام روشنی به واشینگتن ارسال کند. او امریکا را «بزرگترین شریک راهبردی عراق» خواند و گفت هدف اصلی سفرش آغاز فصل تازهای از همکاریهای اقتصادی با ایالات متحده است. نخستوزیر عراق گفت که پس از پایان مأموریت نیروهای امریکایی، «دیگر هیچ توجیهی برای وجود گروههای مسلح خارج از چارچوب دولت باقی نخواهد ماند» و از این پس، حمل سلاح صرفاً در اختیار دولت خواهد بود. او تأکید کرد این موضوع «یک تصمیم است، نه یک انتخاب» و بغداد برای تثبیت انحصار سلاح در اختیار دولت مصمم است.
یا ایران یا امریکا!
همین بخش از اظهارات الزیدی، با استقبال آشکار واشینگتن روبهرو شد. پیت هگست، وزیر دفاع امریکا، در دیدار جداگانه با نخستوزیر عراق اعلام کرد که همکاریهای دفاعی و اقتصادی آینده، منوط به تثبیت حاکمیت دولت عراق و خلع سلاح گروههای مسلح نزدیک به ایران خواهد بود. او با ادعای اینکه این گروهها طی ماههای گذشته صدها حمله علیه نیروهای امریکایی انجام دادهاند، گفت بغداد باید میان گسترش روابط با واشینگتن و ادامه فعالیت این گروهها، یکی را انتخاب کند. همزمان، کاخ سفید نیز اعلام کرد از برنامه دولت عراق برای محدود کردن سلاح به نهادهای رسمی حمایت کامل میکند. در یک سیگنال قابلتوجه از طرف دولت عراق که میتواند واکنشهای گستردهای در بغداد برانگیزد، وزارت امور خارجه عراق در پی درخواست وزارت خزانهداری ایالات متحده، بخشنامهای صادر کرده که حزبالله لبنان را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار میدهد.
در کنار پرونده امنیتی، اقتصاد مهمترین محور مذاکرات دو طرف بود. ترامپ اعلام کرد شرکتهای امریکایی «به گونهای بیسابقه» وارد پروژههای عراق خواهند شد و بخش مهمی از سرمایهگذاریهای آینده این کشور را بر عهده خواهند گرفت. الزیدی نیز تأکید کرد که اولویت سرمایهگذاری در بخشهای نفت، انرژی، زیرساخت و فناوری به شرکتهای امریکایی داده خواهد شد. نخستین گام عملی این سیاست، امضای قرارداد بزرگ شرکت شورون برای احداث خط لوله انتقال نفت جنوب عراق از مسیر ترکیه و سوریه عنوان شده است؛ پروژهای که قرار است مسیرهای صادرات نفت عراق را متنوعتر کند و حضور شرکتهای امریکایی را در صنعت انرژی این کشور تثبیت نماید.
همزمان با این تحولات، منابع عراقی از اقدامات گسترده دولت الزیدی برای بازآرایی ساختار داخلی نیز خبر میدهند. بازداشت مقامهای ارشد در پروندههای بزرگ فساد، اعمال تحریمهای بانکی علیه برخی شبکههای مرتبط با حزبالله لبنان و همکاری نزدیکتر بغداد با وزارت خزانهداری امریکا در حوزه مقابله با تأمین مالی گروههای مسلح، از جمله اقداماتی است که همزمان با سفر نخستوزیر عراق به واشینگتن برجسته شد. این تحولات، از نگاه بسیاری از تحلیلگران عراقی و غربی، بخشی از سیگنال بغداد برای نشان دادن عزم خود در اجرای تعهداتی است که در گفتوگوهای واشینگتن مورد توافق قرار گرفته است.
الزیدی دنبال حفظ موازنه
دیروز قبل از پایان سفر الزیدی به عراق، منابع گفتند که او قرار است بلافاصله بعد از این سفر به تهران بیاید، چیزی که نشان میدهد الزیدی در مقام نخستوزیر تلاش دارد موازنهای را در مناسبات با ایران را حفظ کند. در حاشیه دیدار ترامپ با الزیدی، نیز نکات قابلتوجهی مطرح شد. هنگامی که از الزیدی درباره اظهارات گذشته ترامپ درباره ترور سردار قاسم سلیمانی سؤال شد، او از پاسخ مستقیم خودداری کرد و گفت: «آن زمان در سیاست نبودم؛ بیایید درباره آینده صحبت کنیم.» این پاسخ، بازتاب گستردهای در رسانههای امریکایی و عربی یافت. ترامپ نیز در پایان نشست خبری، کوشید با لحنی صمیمانه از نخستوزیر عراق برای صرف ناهار دعوت کند و حتی با شوخی، او را «جوان، خوشتیپ و خوشهیکل» توصیف کرد؛ فضایی که بسیاری از رسانهها آن را نشانه رابطه شخصی نزدیک میان دو رهبر ارزیابی کردند.
اگرچه خروج آخرین سرباز امریکایی از عراق، از نظر نمادین به پایان یک دوره نظامی تعبیر میشود، اما مجموعه تفاهمهای اعلامشده نشان میدهد امریکا همزمان در حال انتقال مرکز ثقل حضور خود از پادگانها به میدان اقتصاد، انرژی و ساختارهای امنیتی عراق است.
