جوان آنلاین: توسعه هوشمندسازی در بخش کشاورزی، ضرورتی راهبردی برای پایداری تولید، افزایش بهرهوری و مدیریت منابع است و سند «هوشمندسازی و تحول صنعتی و کشاورزی» که از سال ۱۳۹۷ در دستور کار وزارتخانههای «جهاد کشاورزی» و «ارتباطات و فناوری اطلاعات» قرار گرفته بود، اکنون پیشنویس آن آماده شده است و معاونت اقتصادی و تنظیم مقررات مرکز ملی فضای مجازی از نخبگان، صاحبنظران و فعالان بخش خصوصی دعوت کرد تا درخصوص پیشنویس این سند اعلام نظر کنند. معاون پیشین سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با تأکید بر ضرورت اجرای این سند معتقد است بخش کشاورزی به نخبگان و فارغالتحصیلان کشاورزی نیاز دارد با دانش روزشان به توسعه کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی کمک کنند. در حقیقت دعوت از نخبگان همان جامعه تحصیلکرده کشاورزی است، اما فراموش نکنیم که دانش روز در کنار تجربیات ارزشمند کشاورزان زبده و سنتی این بخش ارزشمند است و نظرات سازنده فعالان این بخش به اجرای بهتر آن کمک میکند. نکته مهم تسریع در اجرای این سند است تا عقبماندگیهای یک دهه اخیر را جبران کنیم.
هوشمندسازی و تحول صنعتی و کشاورزی، یک تحول واقعی است و فناوری میتواند آب را نجات دهد و غذا را ارزانتر و کشاورزان را از سختیهای سنتی رها کند. بدیهی است که این مهم جز با همکاری دانشآموختگان بخش کشاورزی و کشاورزان زبده و بهاصطلاح سنتی اتفاق نمیافتد. از طرفی کشورمان با چالشهای بحرانی همچون خشکسالی، کاهش منابع آب، افزایش قیمتها و نیاز به تولید غذای بیشتر مواجه است و در این شرایط، کشاورزی سنتی دیگر کافی نیست و هوشمندسازی میتواند نقطه عطفی باشد و با استفاده از دادههای واقعی، مصرف آب تا ۵۰درصد کاهش یابد، از اتلاف کود و سموم جلوگیری شود و با توجه به توسعه هوش مصنوعی، قطعاً آینده کشاورزی کشور بدون بهرهگیری از فناوریهای نوین و ابزارهای هوشمند ممکن نیست و امروز حرکت ما به سمت هوشمندسازی و استفاده از دادهها و سامانههای هوشمند است و این مسیر میتواند هم بهرهوری را افزایش دهد و هم به کاهش هزینهها و مصرف بیرویه آب و نهادهها کمک کند.
هوشمندسازی و تحول صنعتی و کشاورزی سال ۱۳۹۷ با امضای تفاهمنامهای در دستور کار وزارتخانههای «جهاد کشاورزی» و «ارتباطات و فناوری اطلاعات» قرار گرفت و در این سالها ضمن آمادهسازی پیشنویس سند این طرح، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی فعالیتهایی در راستای پیادهسازی این طرح به صورت آزمایشی انجام داده و در این راستا از تجربیات کشاورزان قدیمی و ماهر بخش بهرهمند شده است. به عنوان مثال سال گذشته ۷ هزار هکتار از اراضی کشور تحت پوشش سامانههای آبیاری هوشمند قرار داشت که امسال این رقم به ۱۰هزار هکتار افزایش یافته است. این اقدام موجب کاهش ۱۳درصدی مصرف آب و افزایش ۱۸درصدی بهرهوری شده است.
بررسی پیشنویس سند «هوشمندسازی و تحول صنعتی و کشاورزی»
سیدجواد قریشی، معاون پیشین سازمان «تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی» در گفتوگو با «جوان» در خصوص پیشنویس سند «هوشمندسازی و تحول صنعتی و کشاورزی» میگوید: بعد از هشت سال، پیشنویس این سند آماده شده و اخیراً معاونت اقتصادی و تنظیم مقررات مرکز ملی فضای مجازی از نخبگان، صاحبنظران و فعالان بخش خصوصی دعوت کرد تا درخصوص پیشنویس سند «هوشمندسازی و تحول صنعتی و کشاورزی» برای ارتقای حکمرانی هوشمند و دادهمحور در این حوزه، اعلام نظر کنند.
وی افزود: این سند که نسخه اولیه آن توسط وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و با مشارکت دستگاههای عضو کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال تهیه شده و در جلسات کمیته تخصصی مربوطه توسط معاونت اقتصادی و تنظیم مقررات مرکز ملی فضای مجازی با حضور نمایندگان دستگاههای ذیربط مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، پس از طرح و تصویب در کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور، مبنای اسناد تحول رقومی دستگاههای مرتبط با زنجیره ارزش صنعت و کشاورزی شده و برای این دستگاهها لازمالاجرا خواهد بود.
قریشی تصریح کرد: براساس این سند، هوشمندسازی با تکیه بر داده، سامانههای تحلیلی و فناوریهای نوین فضای مجازی، به عنوان یکی از پیشرانهای اصلی تحول در بخش صنعت و کشاورزی معرفی شده و هدف آن ارتقای حکمرانی هوشمند و دادهمحور، توسعه نظام ملی داده و تبادل اطلاعات، توسعه خدمات هوشمند در زنجیره ارزش، گسترش کاربردهای هوشمند و ارتقای بهرهوری است.
هوشمندسازی در تمامی بخشهای اقتصاد اجتنابناپذیر است
وی افزود: هوشمندسازی در تمامی بخشهای اقتصاد اجتنابناپذیر است و در بخش کشاورزی ضرورتی است که باید به سرعت به مرحله اجرا درآید. هرچند که در این مدت با همکاری مرکز تحقیقات وزارت جهاد، کشت محصولاتی مانند زعفران و پسته هوشمندسازی شدهاند، اما همچنان از رقبای خود عقب ماندهایم.
معاون پیشین «سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی» گفت: در دهه ۸۰، هوشمندسازی گلخانهها در مرکز تحقیقات وزارت جهاد در دستور کار قرار گرفت و با بهرهگیری از اطلاعات دما، خاک و حتی بازار محصول که در اختیار بهرهبرداران قرار میگرفت، در این بخش پیشرفتهای خوبی اتفاق افتاد. اما با تنظیم سند هوشمندسازی و اجرای آن، توسعه و رشد در تمام بخشها و برای همه محصولات کشاورزی محقق میشود.
نظرات جامعه کشاورزی گرفته شود
وی افزود: اکنون که قرار است نخبگان و دانشآموختگان کشاورزی در خصوص این سند اظهار نظر کنند، باید نظرات جامعه کشاورزی و بهرهبرداران با تجربه و خبره این بخش گرفته شود تا دانش با کمک تجربه بتواند به تنظیم سند درست و کامل منجر شود.
قریشی با اشاره به اینکه در این سالها بخش خصوصی با کمک همین تجربه کشاورزان زبده و بهکارگیری دانش و علم روز توانسته تولید و بهرهوری را ارتقا دهد، میافزاید: باید بخش دولتی از حرکت لاکپشتی خارج و با تسریع در تنظیم این سند هوشمند و اجرای آن، به کاهش مصرف آب، کود و افزایش بهرهوری قدم نهایی را بردارد.
وی ادامه داد: سال گذشته طرح توسعه کشت سیبزمینی در ۶۰ مزرعه بالای دو هکتار آغاز شد و تا پایان سال پنج طرح دیگر نیز در سه استان عمده کشور اجرا شد و نتایج مثبتی به همراه داشت.
قریشی تصریح کرد: در بخش کشاورزی هزینههای آشکار و نهان زیادی وجود دارد که باید مدیریت و کنترل شوند. تجربهها و شواهد در تمامی حوزهها، از بخش صنعت گرفته تا خدمات، نشان میدهند که هوشمندسازی پاسخی شایسته برای کاهش هزینهها و افزایش کارایی، بهویژه در بخش کشاورزی است.
فناوریهای اصلی در کشاورزی هوشمند
وی با بیان اینکه کشاورزی هوشمند رویکردی نوین است که با استفاده از فناوریهای دیجیتال، دادهمحور و خودکار، مدیریت مزرعه را دقیقتر، علمیتر و کارآمدتر میکند، تصریح کرد: کشاورزی هوشمند به شیوهای نوین از کشت، نگهداری و برداشت محصولات کشاورزی و گیاهان مبتنی بر تکنولوژی و فرایندهای خودکار و هوشمند اشاره دارد. در کشاورزی سنتی تصمیمگیریها غالباً بر اساس تجربه فردی کشاورز انجام میشد، در حالیکه در کشاورزی هوشمند تصمیمگیریها مبتنی بر دادههای دقیق، اندازهگیریهای لحظهای و تحلیلهای علمی است.
وی تأکید کرد: فناوریهای اصلی در کشاورزی هوشمند عبارتند از: اینترنت اشیاء (نصب حسگرهایی در مزرعه برای اندازهگیری رطوبت، دما، مواد مغذی، نور و...)، دادههای ماهوارهای و تصاویر پهپادی، سیستمهای آبیاری هوشمند (زمان آبیاری بر اساس رطوبت خاک، بارندگی و نیاز گیاه تعیین میشود)، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، ماشینآلات خودران و استفاده از رباتها. مزرعه هوشمند به تجهیزات مختلفی مجهز میشود تا به تسهیل کارهای کشاورزی، جلوگیری از نابودی خاک، تصمیمگیری صحیح با استفاده از دادههای واقعی و افزایش کیفیت و کمیت محصولات کمک کند. در حالیکه مزرعه سنتی بر پایه تجربه کشاورزان مدیریت میشود، امکان اتخاذ تصمیمات اشتباه یا دیرهنگام وجود دارد.
مزایای استفاده از کشاورزی هوشمند
قریشی به مزایای استفاده از کشاورزی هوشمند اشاره و تصریح کرد: افزایش تولید یکی از مزایای این نوع کشاورزی به شمار میرود که کاشت و برداشت دقیق و بهموقع، آبیاری به میزان مورد نیاز و استفاده صحیح از آفتکشها باعث افزایش نرخ تولید میشود. همچنین صرفهجویی در مصرف آب از دیگر مزایاست که پیشبینی وضعیت آب و هوا و سنسورهای رطوبت خاک اجازه نمیدهند بیشتر از میزان مورد نیاز آب مصرف شود.
معاون پیشین «سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی» همچنین به چالشهای کشاورزی هوشمند اشاره و خاطرنشان کرد: جایگزین کردن ابزارها و روشهای قدیمی اغلب با مشکلاتی همراه است. از بزرگترین موانع و مشکلات، مقاومت روانی و ذهنی بهرهبرداران نسبت به خود تغییر مربوط است. عدم آگاهی و شناخت ناکافی بهرهبرداران از ابزارهای هوشمندسازی و کم و کیف استفاده از آنها، مهمترین چالش استفاده از کشاورزی هوشمند است. هزینههای اولیه بالا، نیاز مبرم به زیرساخت اینترنت و ارتباطات، کمبود دانش فنی و امنیت دادهها از دیگر معایب هوشمندسازی کشاورزی است. از این رو، فرهنگسازی و گرفتن نظرات بهرهبرداران در نهایی کردن این سند هوشمند ضرورت است و باید مورد توجه قرار گیرد.
