جوانآنلاین: فرش دستباف تبریز با بیش از ۵۰۰ سال قدمت، به دلیل نوع نقشه و بافت، همواره در سراسر جهان از محبوبیت بسیار بالایی برخوردار بوده و طرفداران بسیاری را به خود جلب کرده است. این ویژگی در حالی است که استقرار نقاشان و طراحان زبدهای، چون بهزاد و سلطان محمد در دوران صفویه باعث شد که قالیبافی در این شهر از لحاظ طرح و نقشه نسبت به سایر نقاط کشور یک سر و گردن بالاتر باشد. با این همه مزیت که در بافت فرش تبریز نهفته است، تحریمها، ضوابط گمرکی و بازرگانی و تعدد تشکلهای فعال در این حوزه از جمله چالشهایی است که موجب شده این صنعت این روزها حال خوشی نداشته باشد؛ مشکلاتی که به گفته معاون سیاسی اجتماعی استاندار آذربایجان شرقی باید برای آن چارهاندیشی شود.
فرش تبریز با قدمتی بیش از ۵۰۰ سال، به دلیل تنوع رنگ و نقشه، همواره در داخل و خارج کشور طرفداران بسیاری را به سوی خود جلب کرده است.
این در حالی است که بیشتر مواداولیه به کاررفته در این فرش از جنس پنبه، پشم و ابریشم است. همچنین استفاده از رنگهایی از جمله قرمز تیره یا لاکی، سرمهای، قهوهای و بژ توانسته بسیاری از توجهها را به خود جلب کند.
طرحهای لچک و ترنج، درختی، گلدانی و بتهجقهای از جمله طرحهایی است که در فرش تبریز به کار میرود، این در حالی است که در کنار این طرحها، استفاده از نوعی گره در بافتن به کار میرود که به «گره ترکی» شهرت دارد و ظرافت و زیبایی خاصی به این فرش میبخشد.
با همه این مزیتها، یکی از ویژگیهای فرشهای تبریز که در کمتر جایی میتوان یافت، این است که برای هر نوع سلیقه و درآمدی، فرش مخصوص به خود بافته میشود که میتوان به فرش دستبافت ارزان، معمولی، صادراتی و نفیس اشاره کرد.
فرش و رتبه اشتغال در تبریز
طبق آخرین آمارها، در حال حاضر حدود ۲۰۰ هزار نفر در تبریز از این حوزه ارتزاق میکنند و ۲ هزار فروشنده فرش دستباف و ۱۷۵ طراح و نقاش فرش نیز فعالیت دارند و ۸۰ درصد تأمین و توزیع مواد اولیه تولید نیز در این استان انجام میشود.
با تمام این ویژگیها، این فرش در این سالها جایگاه خود را حفظ کرده است. با این وجود، برخی از مشکلات از جمله تحریمها، ضوابط گمرکی و بازرگانی، تعدد تشکلهای فعال در این حوزه و مشکل بیمه فرشبافان موجب شده است دستاندرکاران این صنعت نتوانند مانند گذشته در بازارها عرضاندام کنند.
مرتضی محمدزاده، معاون سیاسی و اجتماعی استاندار آذربایجان شرقی، با اشاره به کاهش چشمگیر سهم فرش در صادرات کشور در این خصوص میگوید: «در حالی که براساس آمارهای گمرکی، صادرات فرش ایران در سال ۱۳۷۳ به حدود ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار میرسید و ۴۳ درصد صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل میداد، این رقم در حال حاضر به حدود ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون دلار کاهش یافته که زنگ خطری جدی برای این هنرـصنعت محسوب میشود.»
وی با بیان اینکه تحریمها، ضوابط گمرکی و بازرگانی و همچنین تعدد تشکلهای فعال در این حوزه و مشکلات بیمه نبودن قالیبافان از جمله چالشهای اصلی فرش دستباف است، میافزاید: «آغاز به کار مجدد دبیرخانه شهر جهانی فرش تبریز فرصتی مغتنم برای احیای جایگاه اقتصادی این هنرـصنعت در بازارهای جهانی است.»
به گفته معاون سیاسی و اجتماعی استاندار آذربایجان شرقی، آغاز به کار دبیرخانه «تبریز، شهر جهانی فرش دستباف» فرصتی ارزشمند برای بازگرداندن این هنرـ صنعت به جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی و تقویت نقش تبریز در سیاستگذاری حوزه فرش کشور است.
این اظهارات در حالی است که یکی از راههای احیای فرش دستباف، همافزایی میان دانشگاه، بازار و نظام اداری است، چراکه دانشگاه با برخورداری از ظرفیتهای علمی، پژوهشی و آموزشی میتواند هنر کهن فرش را با ایدههای نوین و نیازهای جدید بازار پیوند دهد و در کنار آن، بازار و نظام اداری نیز زمینه بازگشت فرش دستباف به جایگاه شایسته خود در صادرات غیرنفتی کشور را فراهم کنند.
در کنار این موارد، میتوان امیدوار بود که با احصای دقیق چالشهای حوزه فرش، قرار گرفتن این هنر- صنعت در اولویت برنامههای اقتصادی، فرهنگی و تجاری، تشکیل کمیتهای علمی برای تدوین راهکارهای عملیاتی، ایجاد گشایشهای اقتصادی و تقویت رویکردهای تجاری، فرش ایرانی بار دیگر به جایگاه درخور خود در بازارهای جهانی دست یابد.
