جوان آنلاین: سفر رئیس جدید سازمان بسیج مستضعفین به قم و دیدار با مراجع تقلید و علمای حوزه را میتوان نخستین نشانههای شکلگیری رویکرد اجتماعی بسیج در دوره جدید دانست؛ رویکردی که در آن، مردم نه صرفاً بهعنوان اعضای یک تشکیلات، که بهعنوان سرمایه اصلی و میداندار مشارکت اجتماعی مورد توجه قرار میگیرند و مسجد نیز بهعنوان کانون گردهمایی، گفتوگو، حل مسائل و فعالیتهای اجتماعی جایگاهی محوری پیدا میکند. این جهتگیری با مطالبات مطرحشده در حکم اخیر فرمانده معظم کل قوا خطاب به حجتالاسلام حسین طائب نیز همپوشانی دارد؛ حکمی که بر تحقق شعار «هر ایرانی، یک بسیجی»، استفاده از ظرفیت اقشار میلیونی جانفدا، تقویت شبکه مردمی و توسعه خدمات اجتماعی با محوریت مسجد تأکید کرده است.
حسین طائب روز پنجشنبه و در سالروز شهادت امام رضا (ع) به قم سفر کرد و ضمن حضور در مراسم سوگواری، با آیات عظام ناصر مکارم شیرازی و جعفر سبحانی و همچنین آیات سیدمحمد سعیدی، سیداحمد خاتمی و سیدهاشم حسینی بوشهری و حجتالاسلام سیدعلیاکبر اجاقنژاد تولیت جمکران دیدار و گفتوگو کرد. محور این دیدارها طیفی از موضوعات را دربر میگرفت؛ از نقش بسیج در خدمت به مردم و تقویت روحیه جهادی و مسئولیتپذیری تا مسائل اجتماعی، ظرفیت مسجد، تحولات منطقه و جهان و تغییر آرایش میدان.
بسیج سرمایه اجتماعی انقلاب
در این دیدارها، مراجع و علمای قم بر این نکته تأکید کردند که بسیج صرفاً یک ساختار سازمانی نیست، بلکه ظرفیتی گسترده برای خدمت به مردم و انقلاب و یک سرمایه اجتماعی است.
آیتالله ناصر مکارم شیرازی بسیج را «شجره طیبه» توصیف کرد و گفت مردم و کشور طی سالهای گذشته از ثمرات آن بهرهمند شدهاند. این تعبیر، در کنار تأکید دیگر علما، تصویری از بسیج ارائه میکند که مأموریت آن تنها به عرصههای دفاعی و امنیتی محدود نمیشود و باید همچنان در متن نیازهای جامعه ثمرات خود را نشان دهد. آیتالله جعفر سبحانی نیز بسیج را از الطاف خداوند به مردم و انقلاب دانست و بر ضرورت تربیت نیروهایی با تواناییها و کمالات متنوع تأکید کرد. به گفته ایشان، بسیجیان باید برای انجام کارهای مختلف آماده باشند و از نظر معلومات دینی نیز در سطحی قرار گیرند که بتوانند در مواقع بروز مشکلات دینی، جوانان را هدایت کنند.
یکی از محورهای سفر حجتالاسلام طائب به قم، مسئله حضور بسیج در متن زندگی مردم بود. آیتالله سیدمحمد سعیدی تولیت حرم حضرت معصومه (س) در دیدار با رئیس سازمان بسیج مستضعفین بر نقشآفرینی این مجموعه در بهبود شرایط زندگی مردم تأکید کرد و توجه به مسائل اجتماعی و افزایش نشاط و شادابی جامعه را مورد توجه قرار داد. در این دیدار، استفاده بیشتر از ظرفیت مسجد برای گردهمایی مردم، گفتوگو، حل مسائل و انجام فعالیتهای اجتماعی نیز مورد تأکید قرار گرفت. این موضوع در حکم انتصاب طائب نیز جایگاه مشخصی دارد. فرمانده معظم کل قوا در این حکم، «تعامل سازنده و مؤثر با دیگر نهادها و سازمانهای حاکمیتی، دولتی و عمومی» و همچنین «گسترش گروههای جهادی، بسیج اقشار و محلات» را برای توسعه خدمات اجتماعی اثربخش با محوریت مسجد مورد انتظار دانستهاند. با این نگاه، مسجد در رویکرد جدید صرفاً محل استقرار یک پایگاه بسیج نیست، بلکه میتواند به نقطه اتصال ظرفیتهای اجتماعی محله تبدیل شود.
بسیج متعلق به همه سلایق و گروهها
رئیس سازمان بسیج مستضعفین نیز در دیدارهای خود در قم بر ضرورت گردهم آوردن سلایق و گروههای مختلف در بسیج تأکید کرد و گفت رویکرد بسیج باید از «عضویت» به سمت «مشارکت» حرکت کند. طائب تأکید کرد: «قدرت اجتماعی از تکثر نیروها ساخته میشود، نه از یکشکل کردن آنها.» او بسیج آینده را جایی توصیف کرد که جوان و پیشکسوت، مسجدی و دانشگاهی، کارآفرین و جهادگر، هنرمند و معلم، متخصص و کاسب، هرکدام با توان و سلیقه خود در یک نقطه مشترک به هم برسند؛ نقطهای که از نگاه او «ایران قوی، جامعه امیدوار و مردم پای کار» است. این رویکرد، معنای «هر ایرانی، یک بسیجی» را نیز از یک عضویت سازمانی فراتر میبرد. در این نگاه، بسیجی بودن الزاماً به معنای قرار گرفتن همه افراد در یک قالب واحد نیست، بلکه هر ایرانی میتواند متناسب با توانایی، تخصص، جایگاه و علاقه خود در عرصهای برای تقویت جامعه و ایران نقشآفرینی کند.
یکی از نکات محوری در سخنان طائب، همین تغییر رویکرد است. اگر در نگاه تشکیلاتی، تعداد اعضا یکی از شاخصهای سنجش ظرفیت سازمان محسوب شود، در رویکرد مورد اشاره رئیس جدید بسیج، مسئله اصلی تعداد انسانهایی است که میتوانند برای ساختن، خدمت، حل مسئله و امیدآفرینی به میدان بیایند. در همین چارچوب، بسیج میتواند از مسجد آغاز کند، اما در مسجد متوقف نشود و ظرفیت خود را در محله، مدرسه، دانشگاه، بازار، محیط کار، فضای رسانهای و دیگر عرصههای اجتماعی فعال کند؛ بهویژه در جاهایی که مسئلهای عمومی وجود دارد و امکان مشارکت مردم در حل آن فراهم است. این نگاه با یکی دیگر از بندهای حکم انتصاب طائب نیز ارتباط مستقیم دارد.
فرمانده معظم کل قوا بر «تقویت شبکه اطلاعات مردمی، افزایش مهارتها و آموزشهای لازم توأم با بصیرتافزایی و بهرهگیری از فناوریهای نوین برای مقابله مردمپایه با تهدیدات دشمن» تأکید کردهاند. در دیدار با آیتالله سیدهاشم حسینی بوشهری نیز روحیه بسیجی، جهاد، مسئولیتپذیری و حضور فعال مردم در عرصههای مختلف مورد بحث قرار گرفت. این مجموعه تأکیدها نشان میدهد که از منظر علمای قم، سرمایه اصلی بسیج، صرفاً ساختار و امکانات نیست، بلکه انسانهایی هستند که روحیه مسئولیتپذیری و آمادگی برای خدمت و جهاد در عرصههای مختلف را در خود تقویت کردهاند.
مقاومت، از پایههای تصویر جدید ایران
سفر رئیس سازمان بسیج مستضعفین به قم البته صرفاً به موضوعات اجتماعی و فرهنگی محدود نماند. در دیدار طائب با حجتالاسلام سیداحمد خاتمی، عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان رهبری، تحولات جدید منطقه و جهان، تغییر آرایش میدان و انتصابات اخیر فرماندهی معظم کل قوا مورد بررسی قرار گرفت. طائب در این دیدار درباره تصویری که پس از جنگ رمضان و تحولات اخیر جهان از ملت ایران شکل گرفته است نیز سخن گفت و ملت ایران را ملتی توصیف کرد که در عین مظلومیت، مقتدر دیده میشود؛ ملتی که در سختترین میدانها ایستاده و روایت قدرت خود را با ایستادگی تثبیت کرده است. این بخش از سخنان طائب نشان میدهد که بازآرایی اجتماعی بسیج در نگاه او از مسئله مقاومت و اقتدار ملی جدا نیست؛ بلکه مشارکت مردم، تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش آمادگی جامعه، بخشی از قدرتی است که باید در کنار توان دفاعی و امنیتی کشور قرار گیرد.
چارچوب مأموریت جدید بسیج
این مجموعه دیدارها در شرایطی انجام شده که تنها یک هفته از انتصاب حجتالاسلام والمسلمین حسین طائب به ریاست سازمان بسیج مستضعفین گذشته است. در حکم فرمانده معظم کل قوا، چهار محور اصلی برای دوره جدید مورد انتظار قرار گرفته است: تعمیق فرهنگ بسیج و مقاومت برای تحقق شعار «هر ایرانی، یک بسیجی» و استفاده از ظرفیت مردم و اقشار میلیونی جانفدا؛ تقویت شبکه اطلاعات مردمی و آموزش و بصیرتافزایی؛ تعامل با نهادهای مختلف و گسترش گروههای جهادی، بسیج اقشار و محلات برای توسعه خدمات اجتماعی با محوریت مسجد؛ و ترویج فرهنگ بسیجی بهعنوان الگوی مقاومت و پایداری مردمی در برابر استکبار صهیونی ـ امریکایی.
از این منظر، سفر نخستین روزهای مسئولیت طائب به قم و مجموعه توصیههای مراجع و علمای حوزه را میتوان در کنار مفاد این حکم قرار داد. در یک سو، حکم انتصاب بر فعالسازی ظرفیت مردم، اقشار و محلات، خدمات اجتماعی و مسجد تأکید دارد و در سوی دیگر، علمای قم از بسیج بهعنوان شجره طیبه، لطف الهی و سرمایهای برای خدمت به مردم و انقلاب یاد کرده و بر تربیت نیروهای توانمند، مسئولیتپذیری، حضور اجتماعی و افزایش نشاط جامعه تأکید کردهاند. برآیند این دو مسیر، تصویری از بسیج ارائه میدهد که قرار است هم برای میدانهای سخت آماده باشد و هم در متن زندگی مردم حضور داشته باشد؛ هم روحیه جهادی و مقاومت را حفظ کند و هم برای حل مسائل اجتماعی، خدمت و امیدآفرینی ظرفیتسازی کند.
