جوان آنلاین: دعا با وجود اهمیت و عمق معنایی، گاه در نزد برخی از دینداران به امری بدیهی و مقدسمآبانه بدل میشود. چه بسیار شاهدیم که دعا به ورد و ترفندی برای برآورده شدن حاجت یا صرف جمع کردن ثواب تقلیل مییابد و ازاینرو، آنگاه که سنت الهی اقتضا میکند دعایی استجابت نشود، موجب تکدر دعاکننده فراهم میآید. از یادگاریهای رهبر شهید انقلاب، آموزههایی نغز در باب دعاست که روشنکننده طریق اعلای رابطه انسان با معشوق حقیقی، حضرت حق است. رهبر شهید خود را اهل دعا میخواندند: «من اهل دعایم، به دعا خیلی اعتقاد دارم.» (۱۳۹۶/۱۰/۲۸) دعا از منظر ایشان تنها طلب خواسته از پروردگار نیست، بلکه رابطهای قلبی با خداست (۱۳۶۹/۱/۱۰). فلذا میفرمودند: «روح دعا و نماز عبارت است از ارتباط با خدا، آشناشدن باخدا، بهره بردن از معنویت، پاکیزه کردن و پیراستن روح، پالایشکردن ذهن از وسوسهها.» (۱۳۸۴/۲/۱۹) در ادامه نکاتی در باب دعا از رهبر شهید مرور شده است که امید است فهم ما را از دین تعمیق بخشد.
دعا مغز عبادت است
در روایت وارد شده است که دعا «مخ العباده»؛ مغز عبادت، یا به تعبیر رایج ماها، روح عبادت، دعاست. دعا یعنی چه؟ یعنی با خدای متعال سخن گفتن؛ در واقع خدا را نزدیک خود احساس کردن و حرف دل را با او در میان گذاشتن. دعا یا درخواست است، یا تمجید و تحمید است، یا اظهار محبت و ارادت است؛ همه اینها دعاست. (۲۹/۷/۱۳۸۴)
انسان بیدعا سرگشته و هدررفته است
دعا وسیله مؤمن و ملجأ مضطر و رابط انسان ضعیف با منبع فیاض علم و قدرت است و بشر بیرابطه روحی با خدا و بدون عرض نیاز به غنی بالذات، در عرصه زندگی سرگشته و درمانده و هدررفته است: «قُل ما یعبَؤُا بِکم رَبی لَولا دُعآؤُکم» (سوره فرقان؛ آیه ۷۷). بهترین دعا آن است که از سر معرفتی عاشقانه به خدا و بصیرتی عارفانه به نیازهای انسان انشا شده باشد. (۱/۱۰/۱۳۶۹)
استجابت دعا، وعده قطعی الهی است
خدای متعال در چند آیه از آیات قرآن وعده کرده است که دعا را مستجاب خواهد کرد. یکی از آیات، آیه مبارکه «و قال ربکم ادعونی استجب لکم» (سوره غافر؛ آیه ۶۰) است، یعنی پروردگار شما فرموده که مرا دعا کنید تا استجابت کنم. ممکن است استجابت به معنای برآورده شدن ۱۰۰ درصد آن خواسته هم نباشد. گاهی ممکن است قوانین خلقت اقتضای این را نکند که خدا آن حاجت را حتماً برآورده کند. در مواردی قوانینی وجود دارد که آن خواسته برآوردهشدنی نیست، یا بهزودی برآوردهشدنی نیست. در غیر این موارد، قاعدتاً خدای متعال پاسخش این است که خواسته شما را برآورده میکند؛ همچنان که در دعای شریف ابیحمزه ثمالی به همین معنا اشاره میکند: «و لیس من صفاتک یا سیدی ان تأمر بالسؤال و تمنع العطیه.» امام سجاد (ع) عرض میکند: پروردگارا! عادت تو این نیست که مردم را به خواستن امر کنی، اما آنچه را که خواستند به آنها ندهی. یعنی معنای کرم الهی و رحمت الهی و قدرت محیطه الهی این است که اگر میگوید بخواهید، اراده فرموده است که آن خواسته را اجابت کند. این همان وعده الهی است. این خیلی مهم است و باید بندگان مؤمن خدا آن را خیلی قدر بدانند. این وعده قطعی الهی است، یعنی خدای متعال هر خواستهای را جواب خواهد داد. این یک وعده است و البته هر وعدهای هم شرایطی دارد. (۴/۱۰/۱۳۷۷)
کارهای بزرگ و دشوار بیدعا ممکن نمیشود
کسی خیال نکند در زندگی ملتی که در حال سازندگی است، دعا و تضرع نقش زیادی ندارد. بهعکس، ملتی که راه دشواری را در پیش روی خود دارد و میخواهد کار بزرگی را انجام دهد، در کنار کار و تلاش و مجاهدت، لازم است که باب گشادهای برای دعا و توجه به پروردگار و استمداد از خداوند قرار دهد. شما در تاریخ اسلام مشاهده میکنید که معصومین (ع) در میدانهای جنگ، در صحنههای پرخطر و در هنگام کارهای بزرگ، دست توسل و دعا باز میکردند. کسی نمیتواند بگوید که پیغمبر و مسلمانان صدر اسلام، تلاش و کار نمیکردند. بالاتر از تلاش آنها دیگر تلاش وجود ندارد. در آن ۱۰ سال که پیغمبر حاکمیت جامعه اسلامی آن روز را در اختیار داشت، سالهایی یکسره توأم با کار و تلاش بود، اما در عین حال، با وجود آن کار و تلاش و در کنار آن، دعا و تضرع و انابه و استغفار و طلب و مسئلت از پروردگار عالم هم جای خود را داشت. یک ملت اگر بخواهد در راه خود توفیق یابد، باید رابطه خود را با خدا درست و اصلاح کند. اگر بخواهد کارهای بزرگ انجام دهد باید از خدا استمداد کند. (۲۸/۲/۱۳۷۳)
دعا رقیب ابزارهای مادی نیست
دعا رقیب ابزارهای مادی نیست. این طور نیست که وقتی انسان میخواهد به مسافرت برود، یا با خودرو و قطار و هواپیما عازم شود یا با دعا برود! همچنین این طور نیست که اگر انسان بخواهد وسیلهای به دست آورد، یا پول خرج کند یا اگر پول نداشت به دعا متوسل شود و آن وسیله را به دست آورد! معنای دعا این است که شما از خدا بخواهید تا او این وسایل را جور بیاورد. آن وقت علل مادی، هر کدام در جای خودشان قرار میگیرند. دعای مستجاب این گونه است. وقتی دعا میکنید که حاجتی از شما برآورده شود، اگر خدای متعال آن دعا را مستجاب کند، استجابتش این است که ابزارهای مادی و عادی و معمولی این خواسته، جور میشود، یعنی خدا جور میآورد. فرضاً شما از کسی طلبی دارید که آنکس طلب شما را نمیدهد، اما یک وقت به دلش میافتد و میآید طلبتان را میدهد. این، یک وسیله است. چه مانعی دارد که دعا این وسیله را برای انسان جور کند؟ (۲۸/۱۱/۱۳۷۳)
حتماً قرار نیست پولی برسد
اگر انس پیدا کنید، خواهید دید که خیلی از پاسخها همانی است که در همان لحظه به شما داده میشود، یعنی آدم نباید خیال کند که پاسخ دعا حتماً همان پولی است که از خدا خواسته و باید برسد! گاهی اوقات پاسخ، همانی است که در آن لحظه به شما میدهند. آنچنان نورانیتی در دل شما به وجود میآید که میبینید اصلاً پاسختان را همان ساعت گرفتهاید. آن حالتی را که انسان در دعا پیدا میکند، گاهی احساس میکند که دیگر غیر از آن، هیچ چیز نمیخواهد. وقتی یاد پروردگار در دل انسان زنده باشد، اینگونه است. (۱۴/۱۱/۱۳۷۶)
لقلقههای زبان مستجاب نمیشود
یکی از شرایط استجابت دعا این است که آن را با توجه مطرح کنیم. گاهی لقلقه زبان، جملاتی، چون «خدایا ما را بیامرز»، «خدایا به ما سعه رزق بده» و «خدایا قرض ما را ادا کن» است. ۱۰ سال انسان اینگونه دعا میکند، اصلاً مستجاب نمیشود. این فایدهای ندارد. یکی از شرایط دعا این است که فرمود: «اعلموا ان الله لایقبل الدعاء عن قلب غافل»؛ «خداوند متعال، از صاحب دل غافل - دلی که متوجه نیست چه خواستهای را مطرح میکند و با که دارد حرف میزند - دعایی را قبول نمیکند.» معلوم است که دعایی که دارای این ویژگیها باشد، مستجاب نمیشود. باید تضرع کنید و جدی بخواهید. باید از خدای متعال با الحاح بخواهید. باز بخواهید و باز بخواهید. (۲۸/۱۱/۱۳۷۳)
هر چه میخواهید و با هر زبانی از خدا بخواهید
دعا، خواندن خداست؛ حالا میتواند به زبان فارسی یا به زبان خودتان باشد؛ هر چه که میخواهید با خدا حرف بزنید؛ این دعاست. هرچه میخواهید با او در میان بگذارید. البته دعاهای مأثوره از ائمه (ع) بهترین مضامین در زیباترین الفاظ و سرشار از معارف الهی است که قدر آنها را باید دانست و باید به آنها متوسل شد. (۲۱/۷/۱۳۸۵)
خواستههای کوچک کوچک را هم از خدا بخواهید
هیچ حاجتی را آنقدر بزرگ نشماریم که بگوییم: «این حاجت را دیگر نمیشود از خدا خواست، چون خیلی بزرگ است.» نه. اگر حاجت بر خلاف طبیعت و سنن آفرینش نیست، اگر محال نیست، هر چه هم بزرگ باشد، مسئلهای نیست و از خدا بخواهید. ضمناً از کوچکبودن خواسته هم ابا نداشته باشید. خواستههای کوچک کوچک را هم از خدا بخواهید. در روایت است که حتی بند کفش خود را - که چیز خیلی حقیری است - از خدا بخواهید. روایتی است از امام باقر (ع) که میفرماید: «لا تحقروا صغیراً من حوائجکم فان احب المؤمنین الی الله اسئلهم»؛ حاجتهای کوچک را حقیر نشمارید و از خدا بخواهید. خوب؛ انسان به بند کفش احتیاج دارد؛ به در مغازه میرود و میخرد. این هم دعا لازم دارد؟! بله! تا احساس کردید که به بند کفش یا هر چیز دیگرِ به این کوچکی نیاز دارید، دل را متوجه خدا کنید و بگویید: «پروردگارا! این را هم به من برسان.» (۲۸/۱۱/۱۳۷۳)
