جوان آنلاین: دونالد ترامپ که بارها ایران را به بازگشت به مسیر جنگ در صورت شکست مذاکرات تهدید کرده بود، اکنون برای ششمین بار از مواضع تهاجمی خود عقبنشینی کرده و مدعی شده حملهای که قرار بود روز سهشنبه انجام شود، بنا به درخواست برخی کشورهای منطقه به تعویق افتاده است. هرچند او این عقبگرد را فرصتی برای ادامه دیپلماسی با تهران توصیف کرد، اما رسانهها و شماری از مقامات سابق امریکایی معتقدند واشینگتن در شرایط کنونی توان و گزینه مطلوبی برای ورود به یک رویارویی جدید با ایران ندارد، چرا که ایران با تقویت توان دفاعی خود آماده پاسخگویی به هرگونه ماجراجویی جدید است. در اصل، ترامپ برخلاف ادعاهای تهدیدآمیزش نگران است که ورود دوباره به یک درگیری مستقیم، امریکا را بیش از پیش در گردابی فرو ببرد که خود او با سیاستهای تنشزا زمینه شکلگیری آن را فراهم کرده است.
به گزارش «جوان»، در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا تلاش میکند نشان دهد در برابر ایران دست بالا را دارد و همچنان از روی میز بودن همه گزینهها سخن میگوید، در عمل مواضع تند و ضربالاجلهای اعلامی او در نهایت با عقبنشینی همراه شده است.
ترامپ بار دیگر ادعا کرد حمله نظامی برنامهریزیشده امریکا علیه ایران که قرار بود روز سهشنبه انجام شود، بنا به درخواست برخی رهبران منطقه به تعویق افتاده است. ترامپ در تروثسوشال نوشت: «امیر قطر، محمد بن سلمان ولیعهد عربستان و محمد بن زاید رئیس امارات از او خواستهاند حمله به ایران را به تعویق بیندازد.» او اعلام کرد به وزیر جنگ امریکا، رئیس ستاد مشترک ارتش و نیروهای امریکایی دستور داده حمله فعلاً انجام نشود. به ادعای او، دلیل این درخواست در جریان بودن مذاکرات جدی درباره پرونده ایران است. ترامپ مدعی شد که هدف توافق احتمالی، اطمینان از نداشتن سلاح هستهای توسط ایران است.
ترامپ ادعا کرد: «ارتش امریکا باید برای آغاز حمله گسترده علیه ایران در هر لحظه در صورت عدم دستیابی به توافق آماده باشد و این آخرین فرصت ایران برای توافق است.» ترامپ ادعا کرد: «جنگ را به عقب انداختم، امیدوارم شاید برای همیشه، ولی شاید هم فقط برای یک مدت کوتاه.» ترامپ گفت که اسرائیل را از تصمیم برای به تأخیر انداختن حمله به ایران مطلع کردم.
همزمان، باراک راوید، خبرنگار آکسیوس نیز در این باره به نقل از دو منبع آگاه گفت: «ترامپ ۲۴ ساعت پیش از اعلام موضعش، با رهبران عربستان، قطر و امارات بهصورت تلفنی گفتوگو کرده است و پیام واحدی از دوحه، ابوظبی و ریاض منتقل شد با این مضمون که به مذاکرات فرصت بدهید، چون اگر به ایران حمله کنید همه ما بهای آن را خواهیم پرداخت.»
ترامپ پیشتر نیز دستکم پنج بار با بهانههایی همچون ادامه مذاکرات و نتیجه دادن محاصره اقتصادی برای وادار کردن ایران به تسلیم، از تهدیدات خود برای بازگشت به جنگ عقبنشینی کرده بود. واقعیت این است که او در وضعیتی گرفتار شده که هرگونه رویارویی مجدد با ایران را بهمراتب پرهزینهتر و خطرناکتر از گذشته میداند و نگران است ورود دوباره به این بحران، امریکا را در باتلاقی فرو ببرد که خود زمینه شکلگیری آن را فراهم کرده است؛ باتلاقی که از دید کارشناسان خروج از آن برای واشینگتن آسان و کوتاهمدت نخواهد بود. در حال حاضر، بهدلیل تشدید تنشها و بسته ماندن تنگه هرمز، گزارشهایی از وارد آمدن خسارتهای قابل توجه به اقتصاد امریکا منتشر شده است؛ برآوردهایی که رقم آن را حدود ۸۵ میلیارد دلار عنوان میکنند. در همین حال، افزایش قیمت سوخت در امریکا نیز به گفته برخی منابع، به رشد نارضایتیها و افزایش فشارهای سیاسی بر دولت منجر شده است.
فضای مبهم جنگ و مذاکره
از اظهارات ترامپ این گونه برمیآید که او این بار نیز تلاش کرده عقبنشینی در برابر ایران را به گردن دیگران بیندازد تا از این طریق، موقعیت ضعف امریکا را لاپوشانی کند. ادعای ادامه مذاکرات و دستیابی به پیشرفتهای نسبی نیز در حالی مطرح میشود که ترامپ طی روزهای اخیر تمامی پیشنهادهای ایران را «غیرقابل قبول» توصیف کرده بود و بر اساس گزارش رسانهها، واشینگتن روز یکشنبه نیز برای چندمین بار طرح پیشنهادی تهران را رد کرد.
مقامات پاکستانی در تلاش هستند به هر شکل ممکن تهران و واشینگتن را به میز مذاکره بازگردانند و زمینه دستیابی به یک توافق احتمالی میان دو طرف را فراهم کنند. در همین راستا، سفر و دیدارهای اخیر وزیر کشور پاکستان در تهران با مقامات جمهوری اسلامی نیز در همین چارچوب ارزیابی میشود. از سوی دیگر، خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان در گفتوگویی اعلام کرد که ازسرگیری حملات امریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، با توجه به مخالفت افکار عمومی در امریکا امری بعید به نظر میرسد.
با وجود این، همچنان احتمال ازسرگیری درگیریها منتفی تلقی نمیشود. روزنامه نیویورکتایمز به نقل از منابع امریکایی گزارش داده است که اظهارات دونالد ترامپ درباره «تعویق حمله به ایران به درخواست برخی سران کشورهای حوزه خلیج فارس» ممکن است بخشی از یک روایت فریبنده یا گمراهکننده باشد. امریکا و اسرائیل در یک سال گذشته، همزمان با جریان مذاکرات دو بار اقدام به حمله کردهاند؛ موضوعی که با توجه به تجربههای پیشین، احتمال تکرار چنین سناریویی برای بار سوم نیز وجود دارد.
قدرت بازدارندگی ایران
با اینکه ترامپ تلاش کرده عقبنشینی از اقدام نظامی علیه ایران را با دلایل مختلف توجیه کند، اما شماری از رسانهها و مقامات پیشین امریکا این تغییر موضع را ناشی از نگرانی درباره احتمال واکنش قدرتمند ایران در صورت هرگونه حمله ارزیابی میکنند.
نیویورکتایمز گزارش داد یکی از دلایلی که ترامپ فعلاً از گسترش حملات علیه ایران خودداری کرده، هشدار مقامات پنتاگون درباره افزایش ریسک برای جنگندههای امریکایی بوده است. طبق این گزارش، مقامات امریکایی معتقدند فرماندهان ایرانی الگوهای پروازی جنگندهها و بمبافکنهای امریکا را بررسی کردهاند و همین موضوع باعث شده عملیات هوایی امریکا قابل پیشبینیتر شود. این روزنامه نوشت که سرنگونی یک جنگنده F- ۱۵E و آسیب دیدن یک F- ۳۵ از جمله نشانههایی بوده که نگرانیها درباره افزایش خطر برای هواپیماهای امریکایی را بیشتر کرده است. یک مقام نظامی امریکایی که خواست نامش فاش نشود به نیویورکتایمز درباره توان موشکی ایران گفت: «تهران از آتشبس یک ماهه با ایالات متحده برای بازیابی دهها سایت موشک بالستیک بمبارانشده، جابهجایی پرتابگرهای موشک سیار و تنظیم تاکتیکهای خود برای هرگونه ازسرگیری حملات استفاده کرده است.»
واشینگتنپست نیز در گزارشی با بیان اینکه گزینه مطلوبی برای واشینگتن در قبال ایران وجود ندارد، نوشت: ارزیابی کلی این است که هیچ یک از گزینههای نظامی موجود، چه حمله گسترده، چه هدفگیری رهبران و چه عملیات زمینی یا دریایی، راهحل قابلاعتماد و کمهزینهای ارائه نمیدهد و مسیر منطقیتر، حرکت به سمت توافق و کاهش تنش است.
«هنری انشر» سفیر پیشین امریکا در الجزایر نیز گفت: «ترامپ تحت فشار زیادی قرار دارد تا به تجاوز نظامی به ایران پایان دهد، زیرا هیچ گزینه نظامی مطلوبی برای واشینگتن وجود ندارد. اگر او حملهای بسیار گسترده انجام دهد و در این اقدام شکست بخورد، با حجم عظیمی از انتقادها روبهرو خواهد شد.»
این گزارشها در حالی است که مقامات سیاسی و امنیتی ایران هر روز هشدار میدهند که در صورت تکرار هرگونه «ماجراجویی» از سوی دشمنان، تهران این بار پاسخی بهمراتب شدیدتر از گذشته نشان خواهد داد و تمام منافع واشینگتن و متحدانش در منطقه در دایره اهداف احتمالی قرار خواهند گرفت. به همین دلیل، رهبران عرب که از واکنش تند ایران هراس دارند، تلاش میکنند ترامپ را از حمله مجدد باز دارند، زیرا این کشورها که پیشتر ضربشست نیروهای مسلح ایران را چشیدهاند، نگرانند که در صورت تشدید درگیریها، این بار زیرساختهای حیاتی انرژی آنان بیش از گذشته در معرض تهدید قرار گیرد؛ موضوعی که میتواند بر روند صادرات و درآمدهای انرژی آنان اثر مستقیم بگذارد.
