جوان آنلاین: پیروزی در جنگهای مدرن، صرفاً در گرو برتری تسلیحاتی نیست، بلکه به توان کشورها در حفظ ثبات اقتصادی گره خورده است. در همین راستا، تجربه کشورمان طی چندین دهه مواجهه با تحریمها و مدیریت این شرایط، تابآوری اقتصادیمان را قویتر کرده و این یکی از نقاط قوت ما در جنگ تحمیلی سوم است. ازاینرو، کارشناسان معتقدند آنچه به «محاصره دریایی» مرسوم است، همانند سایر اقدامات جنگطلبانه رژیم تروریستی امریکا به همراه نیروی نیابتیاش (رژیم موقت صهیونیستی) محکوم به شکست است. خودکفایی در تولید داخلی در بخش نفت، مراکز پالایش و سوخت داخلی، خودکفایی در کالاهای اساسی بهویژه در گندم، تجارت غیردریایی با همسایگان، مرزهای زمینی گسترده، کریدورهای زمینی و ریلی گسترده و بنادر دریای خزر و کریدور شمال- جنوب، همگی از مهمترین پایههای توانمندی اقتصاد کشورمان هستند و با استفاده از این ظرفیتها، بهزودی این تقلای دشمن نیز به بنبست راهبردی خواهد رسید.
سرکرده رژیم تروریستی امریکا، ترامپ، با توهمی از پیروزی قریبالوقوع در جنگ و فروپاشی اقتصاد کشورمان سخن میگوید، اما حتی ارزیابی محرمانه سرویس جاسوسی کشورش (سازمان سیا) که سابقه طولانی در قتلعام مردم کشورمان و تضییع منافع ملی ما دارد، تصویری متفاوت از ادعای رئیس تروریستش ترسیم کرده است. همچنین روزنامه واشینگتنپست که از ابزارهای اصلی «طبقه اپستین» در جنگطلبی و قتل و تجاوز به شمار میرود، در گزارشی اذعان کرده است براساس تحلیلی که به کاخ سفید ارائه شده، ایران قادر است دستکم تا سه یا چهار ماه آینده در برابر محاصره کامل دریایی امریکا مقاومت کند. در ادامه این گزارش به ادعاهای رئیس رژیم تروریستی امریکا درباره میزان ضرر ایران از محاصره دریایی اشاره و اذعان شده است، اگرچه کاخ سفید مدعی است محاصره بنادر ایران روزانه ۵۰۰ میلیون دلار به این کشور ضرر میزند و اقتصاد آن را در آستانه فروپاشی قرار داده، اما تحلیلگران سیا معتقدند تهران با استفاده از راهکارهای جایگزین، فشار اولیه را مهار کرده است. این رسانه جنگطلب امریکایی همچنین مدعی شده است ایران هماکنون بخشی از نفت خود را در نفتکشهای سرگردان ذخیره کرده و به گفته برخی مقامات، احتمالاً انتقال نفت از طریق خطوط ریلی و جادهای از مسیر آسیای مرکزی را برای دور زدن محاصره دریایی آغاز خواهد کرد.
افزایش تابآوری اقتصاد ایران با خودکفایی
ایران ما هرچند با دور زدن محاصره دریایی قادر است تحریمها در این حوزه را نیز بیاثر کند، اما در مقابل، هزینه بسته بودن تنگه هرمز روزبهروز برای اقتصاد جهانی سنگینتر شده و البته غیرقابل دور زدن و غیرقابل جبران است. بنابراین ایران برگ برندههای فراوانی برای دور زدن تحریمها داشته و این مسئله راز تابآوری اقتصاد کشورمان در برابر اقدامات خصمانه دشمن بوده است.
اولین عنصر مقاومت ایران در تحریمها و از جمله محاصره دریایی، گسترش تولید داخلی در بخش نفت است. بر اساس گزارشها، بیش از ۸۰ درصد از تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت به صورت محلی تولید میشود. اهمیت این نکته در این است که یک بخش حیاتی مانند نفت در نگهداری، بهرهبرداری و قطعات یدکی، کمتر در معرض تحریمهای خارجی قرار میگیرد و نیاز کمتری به واردات فوری تجهیزات ضروری پیدا میکند.
عنصر دوم، ادامه پالایش نفت و تأمین سوخت بازار داخلی است. در تابستان سال گذشته، تمامی پالایشگاهها با ظرفیت کامل کار کردند و انتقال و توزیع سوخت به صورت روان انجام شد. در شرایط تحریم دریایی، این مسئله ابعاد حیاتی پیدا میکند، زیرا ادامه تأمین سوخت به معنای محافظت از بخشهای حملونقل، برق و تولیدات صنعتی است.
موضوع مهم دیگر در تابآوری اقتصاد ایران و خنثیسازی محاصره دریایی، به خودکفایی در کالاهای اساسی و در رأس آنها گندم مربوط است. بررسیها نشان میدهد کالاهای اساسی به وفور در کشور موجود است و در زمان شروع جنگ، بیش از ۵ میلیون تن کالای اساسی در انبارها وجود داشته است. عنصر مقاومت در کشور تنها به تولید کشاورزی داخلی محدود نمیشود، بلکه شامل فراوانی موجودی و سرعت مدیریت تأمین کالاهای اساسی نیز میشود که در جریان جنگ تحمیلی سوم شاهد آن بودیم.
بخش پتروشیمی نیز در سطح مالی و صادراتی، به عنوان یکی دیگر از ستونهای توانمندی اقتصاد کشور در مواجهه با تحریم دریایی امریکاست. بر اساس گزارشها، بخش پتروشیمی ۲۵ درصد از صادرات غیرنفتی و حدود ۱۹ درصد از ارزش افزوده صنعتی را تشکیل میدهد. همچنین این بخش در سالهای اخیر تقریباً نیمی از نیازهای ارزی کشور را تأمین کرده است. اهمیت این حوزه در این است که پس از جنگ، دیگر تنها به تأمین درآمدهای ارزی محدود نمیشود، بلکه در هدایت مجدد منابع به داخل نیز تأثیرگذار است.
تجارت غیردریایی با همسایگان و مرزهای گسترده زمینی هم از دیگر عوامل افزایش تابآوری اقتصاد ایران در تحریمها و از مواردی است که باعث شده کشور در عبور از شرایط کنونی عملکرد موفقی داشته باشد.
جغرافیای وسیع مانع از تحقق اهداف تحریمهای دریایی است
در رابطه با دلایل افزایش تابآوری اقتصاد ایران و مدیریت محاصره دریایی و خنثیسازی آن، محمدرضا سبزعلیپور، رئیس مرکز تجارت جهانی ایران، در گفتوگو با «جوان» میگوید: به طور کل، وقتی یک تنگنا و جنگ و محدودیت علیه اقتصاد کشور اعمال شود، به طبع آن سیاستگذار به خاطر تأمین نیازهای کشور، مجموعه اقداماتی را انجام میدهد تا تحریمها را خنثی کند. کشور ما هم از این مسئله مستثنی نیست و بعد از انقلاب اسلامی بارها به عناوین مختلف تحت تحریم بودهایم.
وی با اشاره به تشدید تحریمها در سالهای اخیر میافزاید: این مسئله باعث شده تا ابتکار سیاستگذاران برای دور زدن تحریمها بیشتر و متنوعتر شود. بنابراین تداوم این شرایط، اقتصاد ایران را در برابر تحریم و محاصره و جنگ مقاوم کرده است؛ مثل شخص بیماری که برای درمان به دنبال دارو و معالجه میرود، اقتصاد ایران نیز برای عبور از شرایط تحریم به دنبال پادزهر و راهکارهای متعدد بوده که یکی از این راهکارها دور زدن تحریمها و در ادامه افزایش خودکفایی به خصوص در تولید کالاهای اساسی و حیاتی و استراتژیک، ذخیرهسازی مناسب و تنوعبخشی به شرکای تجاری بوده است.
رئیس مرکز تجارت جهانی ایران با بیان اینکه نه فقط در حوزه اقتصادی بلکه در همه حوزهها از جمله در بخش نظامی، ایران خودکفا بوده و تابآوری بالا دارد، میگوید: فشارها و نیازها ما را به سمتی سوق داد تا در بحث نظامی نیز خودکفا باشیم و حالا به جایی رسیدیم که با قویترین و پیشرفتهترین سلاحهای تولید داخل به تجاوز نظامی دشمن امریکایی و صهیونی پاسخ دادیم.
سبزعلیپور درباره اثر محاصره دریایی بر اقتصاد ایران نیز میگوید: اول اینکه این محاصره فقط دریایی است و این در شرایطی است که کشورمان وسیع و پهناور و دارای مرزهای زمینی گسترده و سایر مبادی ورود و خروج کالاست. بنابراین فقط یک نقطه نیست که شاهرگ باشد و با محاصره آن بتوانند اقتصاد ایران را در تنگنا قرار دهند. از سوی دیگر، بنادر دیگری در شمال و دریاچه خزر را داریم که شبه دریاست.
رئیس مرکز تجارت جهانی ایران با اشاره به وجود ۱۵کشور همسایه میگوید: با ۱۵ کشور، از آسیای میانه تا همسایههای شرقیمان در افغانستان و پاکستان و در غرب عراق و ترکیه و... هممرز هستیم و ارتباط اقتصادی داریم که بخش مهمی از تبادلات از این مرزها انجام میشود.
او در بخش دیگری از اظهارات خود با زیر سؤال بردن این محاصره دریایی میافزاید: با همه ظرفیتها و تابآوری بالای اقتصاد ایران برای عبور از شرایط محاصره و تحریم، باید به این مسئله توجه داشت که اساساً محاصره دریایی چقدر جدی است. اینگونه که گزارشها از عبور برخی از کشتیها حکایت دارد، به نظر میرسد موضوع محاصره نمایشی بوده و دستاویزی برای فشار به ایران برای باز شدن تنگه هرمز و جبران شکست دشمن در بههمریختگی بازار انرژی جهان و فلج شدن تجارت ناشی از محدودیتها در تنگه هرمز است.
سبزعلیپور با بیان اینکه محاصره دریایی ایران فقط کار را برای رژیم امریکا سختتر میکند، میگوید: اقتصاد جهان هماکنون در تنگنای ناشی از جنگ قرار دارد و با توجه به مزیتهای ایران که باعث تابآوری اقتصادی شده، این محاصره نیز محکوم به شکست است و همانند «عملیات آزادی» رئیسجمهور امریکا به شکست راهبردی منجر میشود.
رئیس مرکز تجارت جهانی ایران، جغرافیای وسیع ایران را عامل مهمی برای تابآوری اقتصاد در برابر جنگ و تحریم دانست و میافزاید: این ویژگی در کنار افزایش خودکفایی، دشمن را در تحقق اهداف تحریم ناکام میکند.
سازگاری اقتصاد ایران با تحریمها
حسین کاشی، کارشناس اقتصادی، نیز در گفتوگو با «جوان» میگوید: ایران در طول سالهای تحریم، نوعی سازگاری اقتصادی را از جمله در زمینه حفظ تولید ایجاد کرده است.
وی با اشاره به حجم ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلاری اقتصاد ایران میافزاید: اقتصاد ایران، اقتصاد بزرگی است. به گفته این کارشناس اقتصادی، ایران ابزارهایی برای کاهش تأثیر فشارها دارد که مهمترین آنها مرزهای زمینی گسترده است که رسماً حدود ۶ هزار و ۳۱ کیلومتر با کشورهای همسایه مانند عراق، ترکیه، افغانستان و پاکستان امتداد دارد.
کاشی میگوید: این مسیرها در سالهای اخیر به کانالهای مهمی برای تأمین کالا و حمایت از صادرات غیرنفتی تبدیل شدهاند.
این کارشناس اقتصادی در بخش دیگری از صحبتهای خود به بنادر دریای خزر و کریدور شمال- جنوب اشاره میکند و میگوید: بنادر ایران در دریای خزر در شمال کشور مانند نوشهر، انزلی و کاسپین، پس از محاصره دریایی در جنوب و جنگ تحمیلی سوم، اهمیت مضاعفی پیدا کرده و به یک دریچه لجستیکی جایگزین تبدیل شده است.
کاشی در ادامه به کریدورهای زمینی و ارتباطات ریلی بهویژه در مناطق شرقی کشور اشاره میکند و میگوید: چند روز پیش در گزارشی اعلام شد که محمولههای ریلی رشد کرده است. به گفته او، این روند نشاندهنده رویکردی واضح برای جبران فشار دریایی از طریق مسیرهای زمینی و ریلی است که کمتر به طور مستقیم در معرض محاصره دریایی قرار دارند.
نقش مهم ایران در معادلات جهانی
هادی حقشناس، کارشناس مسائل اقتصادی نیز با اشاره به تجربههای پیشین کشور تأکید کرد که عبور از جنگ تحمیلی هشت ساله، جنگ ۱۲روزه و سالها تحریم، سرمایهای ارزشمند از تجربه و آمادگی برای اقتصاد ایران ایجاد کرده است؛ تجربهای که هم در سطح مدیریتی و هم در میان مردم شکل گرفته و به افزایش تابآوری عمومی انجامیده است.
وی تحریمها را در کنار آثار منفی، بستری برای شکلگیری فرصتهایی همچون تقویت اقتصاد مقاومتی میداند؛ مفهومی که طی سالهای اخیر بهعنوان یکی از ارکان امنیت اقتصادی کشور مورد توجه قرار گرفته است.
این کارشناس اقتصادی بر این باور است که یکی از مهمترین عوامل تابآوری ایران، اتکا به تولید داخلی در حوزه کالاهای اساسی است. از نگاه او، تأمین انرژی، نان و سایر اقلام ضروری که در داخل کشور تولید میشوند، نقش تعیینکنندهای در حفظ ثبات اقتصادی دارد.
او با اشاره به افزایش تولیدات کشاورزی و گسترش سطح زیر کشت، این روند را نشانهای از تقویت ظرفیتهای داخلی میداند که میتواند در شرایط بحرانی از بروز کمبودها جلوگیری کند.
حقشناس همچنین با اشاره به وضعیت مناسبتر منابع آبی و افزایش سطح زیر کشت گندم تأکید میکند: با برنامهریزیهای انجامشده، نگرانی جدی در تأمین کالاهای اساسی و انرژی وجود ندارد.
به گفته وی، این دستاوردها نتیجه ترکیب تجربه تاریخی مردم و سیاستگذاریهای هدفمند در حوزه تأمین نیازهای حیاتی کشور است.
حقشناس در ادامه با نگاهی به شرایط بینالمللی، به تداوم روابط تجاری ایران از طریق برخی مرزها اشاره و تأکید میکند: در حالی که اقتصاد جهانی تحت فشارهای جدی قرار دارد، موقعیت ژئواکونومیک منطقه، بهویژه تمرکز منابع انرژی در خلیج فارس، به ایران و منطقه نقش مهمی در معادلات جهانی داده است.
وی سطح تابآوری مردم ایران را در مقایسه با کشورهای سرمایهداری بالاتر ارزیابی کرده و دلیل آن را تجربه زیسته در مواجهه با بحرانهای متعدد میداند.
ایران هر تهدید را به فرصت تبدیل کرده است
جمهوری اسلامی ایران به واسطه تجربه سالهای متمادی تحریم، جنگ و فشارهای اقتصادی، به سطحی از خوداتکایی و انعطافپذیری رسیده که آن را در زمره اقتصادهای مقاوم در برابر شوکهای بیرونی قرار داده است.
این تجربه انباشته نه تنها موجب تقویت زیرساختهای تأمین کالاهای اساسی شده، بلکه الگوی رفتاری جامعه را نیز با شرایط خاص تطبیق داده است. از این منظر، تابآوری اقتصادی ایران را میتوان بهعنوان یک مزیت راهبردی در مدیریت شرایط جنگی تلقی کرد که در بزنگاههای حساس، توان حفظ پایداری داخلی و حتی اثرگذاری بر معادلات منطقهای و جهانی را دارد.
در همین رابطه، روحالله متفکرآزاد، عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ۴۷ سال مواجهه مستمر کشور با تحریمهای ظالمانه و فشارهای سیاسی و اقتصادی تصریح میکند: ملت ایران در طول این سالها نهتنها از مسیر خود عقبنشینی نکرده، بلکه هر تهدید را به فرصتی برای تقویت توان داخلی و افزایش قدرت ملی تبدیل کرده است.
عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی تأکید میکند که موازنه قدرت امروز به نفع جمهوری اسلامی ایران تغییر یافته و امریکا بیش از هر زمان دیگری در تحقق اهداف خود با شکست و بنبست روبهرو شده است.
