جوان آنلاین: بیش از یک ماه از آغاز «دفاع مقدس سوم» و حمله به زیرساختهای کشور میگذرد؛ درگیریهایی که به بخشهایی از شبکه انرژی، مراکز صنعتی و سازههای محیطزیستی آسیب وارد کردهاست. با این حال، دنیا شاهد است که ایران در روزهایی که مورد تهدید و هجوم قرار گرفته هم ساخت و سازهایش را کنار نگذاشتهاست. سند این ادعا همین بس که فقط از اسفندماه سال گذشته تاکنون، نهتنها برنامهریزی و اجرای طرحهای تولید انرژیهای پاک متوقف نشده، بلکه روند توسعه در استانها شتاب گرفتهاست. از قم و سیستان و بلوچستان تا تهران و استانهای مرکزی، کارگاههای خورشیدی حتی زیر سایه حملات، خاموش نشدهاند. طرحهای تولید انرژی پاک، افتتاح نیروگاههای هیبریدی، آغاز عملیات اجرایی مزارع خورشیدی و پیگیری سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی، نشانهای است از اینکه کشور در سختترین شرایط نیز مسیر توسعه را رها نمیکند. با اینکه بخشی از تأسیسات و سازههای محیطزیستی آسیب دیدهاند و تهدیدهای مکرر نسبت به نیروگاههای برق ادامه دارد، استانها نشان دادهاند که عقبنشینی در قاموس مدیریت انرژی ایران جایی ندارد. مسئولان استانی، متخصصان نیروگاهی و نهادهای ملی در یک هماهنگی بیوقفه، پای تابآوری شبکه برق ایستادهاند.
در روزهایی که حملات خارجی زیرساختهای کشور را هدف قرار داده و عملیات آسیبزنی به بخشهای انرژی افزایش یافتهاست، بسیاری انتظار داشتند روند توسعه زیرساختی در حوزه انرژی متوقف شود. اما آنچه در عمل رخ داده، کاملاً متفاوت بوده و پروژههای خورشیدی در استانها نهتنها تعطیل نشدهاند، بلکه بخش قابلتوجهی از آنها وارد فاز اجرایی یا بهرهبرداری شدهاند.
همین چند روز پیش بود که مقامات وزارت نیرو و ساتبا بار دیگر تأکید کردند که ایران حتی در سختترین شرایط، توسعه را تعلیق نمیکند.
آسیب به زیرساختها، توقف توسعه نیست
دوازدهم فروردین ماه بود که «دهکده محیطزیستی جنوب تهران» یکی از مراکز مهم هیدرولوژیک و زیستمحیطی پایتخت، در جریان حملات اخیر با آسیب جدی روبهرو شد. مدیرکل حفاظت محیطزیست استان تهران با اشاره به این خسارت گفت: «بخشی از سازههای کلیدی این مجموعه دچار اختلالشده و دو مخزن تعدیل سیلاب که نقش مهمی در مدیریت رواناب تهران دارند، آسیب دیدهاند.»
حسن عباسنژاد هشدار داد که این آسیبها میتواند خطر آبگرفتگی اراضی پاییندست را افزایش دهد و افزود: «بررسیهای کارشناسی برای احیای اضطراری سامانههای هیدرولیکی آغاز شدهاست.»، اما نکته مهم این است که این مجموعه علاوه بر سازههای محیطزیستی، میزبان یک پروژه بزرگ نیروگاه خورشیدی است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان تهران با تأکید بر همین جنبه گفت: «دهکده محیطزیستی جنوب تهران نخستین اکوپارک جنوب پایتخت است و احداث نیروگاه خورشیدی بزرگمقیاس بخشی از مأموریت آن است؛ یعنی حمله ممکن است اختلال ایجاد کند، اما ساخت متوقف نمیشود.»
کارگاههایی که خاموش نشدند
توسعه انرژیهای پاک در ایران همیشه در دو محور خورشیدی و بادی حرکت کرده و در روزهای نخست سال جاری معاون فنی و مهندسی ساتبا، تأکید کرد که این روند در روزهای جنگ نیز ادامه دارد.
علیرضا پرندهمطلق در بازدید از پروژهها گفت: «در برخی مناطق بادخیز کشور، توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی به صورت همزمان در حال انجام است و بخشی از این پروژهها تا تیرماه ۱۴۰۵ وارد مدار خواهند شد.» این مسئول خبر داد که چهار نیروگاه خورشیدی با حمایت صندوق توسعه ملی در حال احداث است و درباره پروژه بادی سیستان و بلوچستان توضیح داد: «فونداسیون چهار توربین اجرا شده و دو فونداسیون دیگر نیز در آستانه آغاز است. فاز نخست با ۱۵ مگاوات تا تیرماه وارد مدار میشود.» این سخنان نشان میدهد که در خطوط مقدم انرژی، مهندسان کشور در کنار نیروهای پدافندی، زیرساختها را زنده نگه میدارند.
جهش قم، از دو اداره تا ۲۳ اداره خورشیدی
یکی از برجستهترین نمونههای استمرار توسعه، افتتاح نخستین نیروگاه خورشیدی هیبریدی ۴۰ کیلوواتی در قم، در روز ۱۲ فروردین است.
اکبر بهنامجو، استاندار قم، در مراسم بهرهبرداری این نیروگاه گفت: «روند توسعه نیروگاههای خورشیدی در دستگاههای اجرایی استان طی سالهای اخیر شتاب قابلتوجهی به خود گرفته و هدف ما دستیابی به خودمصرفی و کاهش وابستگی به شبکه است.»
جهش قم چشمگیر است؛ تعداد ادارات خورشیدی از ۲ در سال ۱۴۰۲ به ۲۳ اداره در سال ۱۴۰۴ رسیده که ظرفیتی نزدیک به یک مگاوات ایجاد کردهاست.
در همین راستا استاندار قم تأکید کرد: «این پروژهها تابآوری دستگاهها را افزایش میدهند و در حوزه پدافند غیرعامل اهمیت ویژهای دارند.»
او همچنین خبر داد که نیروگاه ۴۰ کیلوواتی جدید، امکان ذخیرهسازی تا ۵۰۰ کیلوولتآمپر دارد و چند روز برق مجموعه را تأمین میکند.
بهنامجو افزود: «احداث نیروگاههای خورشیدی در مساجد، مدارس و منازل مردم نیز پیگیری میشود و مدلهای هیبریدی وابستگی به شبکه را کاهش میدهند.» حالا قم ثابت کرده که در روزهای جنگ، نهتنها عقبنشینی نکردهاند، بلکه خطوط تولید انرژی خود را گستردهتر کردهاست.
مردمیسازی تابآوری با خورشید خانگی
مصطفی سعیدی، کارشناس حوزه انرژی در گفتوگو با «جوان» به نقش صفحات خورشیدی خانگی اشاره کرده و معتقد است که نقش آنها در روزهای جنگ بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
او میگوید: «توسعه صفحات خورشیدی خانگی میتواند تابآوری شبکه برق را افزایش دهد.»
سعیدی با اشاره به ساختار شبکه برق توضیح میدهد که شبکه کشور «عنکبوتی» است و اختلال در یک نقطه لزوماً به خاموشی گسترده منجر نمیشود.
این کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر اینکه نیروگاههای خورشیدی خانگی، توان پشتیبان محلی ایجاد میکنند و ادامه میدهد: «در شرایط بحرانی یا اختلال شبکه، این صفحات میتوانند بخشی از نیاز مصرفکنندگان را تأمین کنند.» سعیدی تصریح میکند: «در روزهایی که تهدید حمله به نیروگاهها افزایش یافته، مردمیسازی تولید برق یعنی حفاظتی فراگیر که باید در دستور کار باشد.»
اجرای برنامهها، زیر سایه حملات
حدود ۲۰ روز بعد از آغاز حملات آمریکایی، صهیونیستی به ایران بود که محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو و رئیس ساتبا، صریحتر از همیشه اعلام کرد که هیچ پروژهای متوقف نمیشود.
او گفت: «تداوم عملیات اجرایی نیروگاههای خورشیدی سراسر کشور طبق برنامههای از پیش انجامشده ادامه دارد.» طرزطلب همچنین بر لزوم رفع موانع اتصال نیروگاههای تازه به بهرهبرداری رسیده به شبکه تأکید کرد و افزود: «پیگیری واگذاری تجهیزات، نظارت بر پیمانکاران و بازدیدهای دورهای باید بدون وقفه ادامه یابد.»
قبل از آن و در آخرین روز سال ۱۴۰۴ هم وزارت نیرو گزارش داده بود که ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور به ۲هزارو۶۱ مگاوات رسیدهاست. از این میزان، هزارو۶۹۱ مگاوات مربوط به نیروگاههای خورشیدی است.
این رکورد در شرایطی ثبتشده که بخشی از سیستم پایش به دلیل حملات دچار اختلال شده است؛ به همین دلیل میزان واقعی تولید حتی بالاتر است.
پراکندگی جغرافیایی این نیروگاهها از کرمان و یزد تا خراسان جنوبی، تهران، قم و فارس، نقطه اصلی پایداری شبکه برق است؛ هرچند که فشار بر شبکه در روزهای جنگ بیشتر شده، اما خورشیدیها کمک کردهاند تا وابستگی به نیروگاههای متمرکز کاهش یابد.
در ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ نیز جلسه هیئت سرمایهگذاری خارجی برگزار شد؛ جلسهای که به دلیل شرایط جنگی، آنلاین برگزار شد، اما برگزاری آن لغو نشد.
در این جلسه، ۵۳ درخواست سرمایهگذاری از ۹ کشور بررسی شد؛ بخشی از این درخواستها مستقیماً به انرژیهای تجدیدپذیر و احداث نیروگاههای خورشیدی مربوط بود.
در همین راستا سازمان سرمایهگذاری اعلام کرده که در سال ۱۴۰۴ مجموعاً ۶۵۰ درخواست سرمایهگذاری خارجی به ارزش ۱۷ میلیارد دلار تصویب شدهاست.
این آمار نشان میدهد که حتی در دوران حملات و تهدیدها، نگاه جهانی به ظرفیت انرژی پاک ایران قطع نشدهاست.
