از میان تمام هویتهای اجتماعی که امروزه خانوادهها در آن سهیم هستند، هویت ملی بنیادیترین و مشـمولترین نـوع هویـت جمعـی اسـت. هویت ملی را بازتولید و بازتفسیر پایدار ارزشها، نمادها، خاطرات، افسانهها و سنتهایی میدانند که عناصر تمایزبخش هر ملتی هستند. طـی چند دهه گذشته خون زیادی ریخته شده است تا نشان دهد کـه هویـت ملـی و مذهبی ما، مهمترین هویت موجود و پایـه و اسـاس همـه هویـتهای دیگـر مـا را تشکیل میدهد و زمانی که منازعهای اتفاق میافتد، نسبت به بقیه هویت هـا اولویـت دارد.
پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ نظام جمهوری اسلامی ایران درصدد برآمد بر اساس شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جدید پیش آمده، به اتخاذ سیاستهایی در زمینه ساخت هویت قدم بردارد و به تدوین سیاستهای کلی و مهمی، چون قانون اساسی و برنامههای توسعه و سند چشمانداز توسعه پرداخت که به عنوان اسناد بالادستی نظام معروف شدند. اسناد بالادستی نظام بیانکننده اصول، اهداف، آرمانها و سیاستهای کلان نظام در عرصه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، امنیتی، نظامی و علمی است و به نوعی آنها را مشخص کرده است. یکی از مهمترین حوزهها در این اسناد، تصویب و اجرای سیاستهای کلان فرهنگی کشور و به خصوص پرداختن به مسائل هویت ملی ایرانی است. بنابراین پس از پیروزی انقلاب اسلامی این سیاستها و اهداف تعیینشده در اسناد فرادستی نظام، توسط دولتهای مختلف دارای گفتمان و مصادیق متفاوت در زمینههای گوناگون تصویب، اجرا و به کارگیری شدهاست. همین سیاستها هستند که به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر هویت خانوادههای ایرانی مؤثر هستند یا به عبارتی سهم زیادی در شکلگیری آن دارند.
هویت ایرانیان، ترکیبی از سه لایه ۱- هویت اسلامی و انقلابی ۲- هویت ایرانی ۳- هویت متجددانه و جهانی است. هویت اسلامی- انقلابی با ۱۳ مؤلفه که عبارتند از: «اتکال به قـدرت لایـزال الهـی، هویـت اسـلامی- انقلابـی، الهـام بخـشی در جهـان اسـلام، اصـول اخلاقـی و ارزشهای اسلامی، مردمسالاری دینی و پیوسـتگی مـردم و حکومـت، عـدالت اجتمـاعی، آزادیهای مشروع، حفظ کرامت و حقوق انسانها، فرصـتهـای برابـر و بـه دور از فقـر و فساد و تبعیض، روحیه تعـاون و سـازگاری اجتمـاعی، متعهـد بـه انقـلاب و نظـام اسـلامی، تأثیرگذار بر همگرایی اسلامی و منطقهای و تعامل سازنده و مؤثر با جهان بر اساس اصـول عزت، حکمت و مصلحت»؛ هویت ایرانی با هشت مؤلفه که عبارتنـد از: «عـزم ملـی، مقتضـیات فرهنگی، مقتضیات جغرافیـایی، مقتضـیات تـاریخی، ارزشهـای ملـی، تولیـد ملـی، امـن و مستقل و مقتدر و شکوفایی ایران و مفتخر به ایرانی بودن»؛ هویت متجددانه و جهانی با چهار مؤلفه که عبارتند از: «میثاق قانون اساسی و سند چشمانـداز، توسـعه کارآمـد، برخـوردار از دانش پیشرفته و جنبش نرمافزاری و تولیـد علـم، نواندیشـی و پویـایی فکـری و اجتمـاعی» میباشد.
در منظر بعدی عناصر هویتساز در دو دسته ۱- هویت فرهنگی اسلامی و ۲- هویت فرهنگی ایرانی تقسیم میشوند. هویت فرهنگی اسلامی موجود در اسناد، عناصری، چون معنویت و توحید، اسلام و مذهب تشیع و معارف قرآنی، همگرایی فرهنگی، دفع ظلم و ظلم ستیزی، ولایتمداری (قبول حاکمیت پاکان)، اخلاق و آداب و سنتهای حسنه، علقه و عمل به سیره پیامبر (ص) و خاندان وحی، عدالتطلبی بیپایان، مهدویت و انتظار و رسالت تاریخی ایرانیان را در بردارد. لایه هویت فرهنگی ایرانی عناصری چون میراث فرهنگی، هنری و آیین ها، معماری ایرانی، علم و عالمان و علمدوستی، تاریخ ایران، دفاع از سرزمین، حافظه و خاطرهجمعی، تمدن ایرانی، زبان و خط پارسی، سرزمین ایران، اقوام و گروه هایایرانی با خردهفرهنگها را شامل میشود.
منابع در دفتر روزنامه موجود است.
پژوهشگر مطالعات زنان و خانواده
