جوان آنلاین: حامد طراحیتبریزی، فعال فرهنگی و مدیر پیشین امور کتابخانههای سازمان فرهنگی- هنری معتقد است کتابخوانی از خانواده آغاز میشود و کودکان ذاتاً علاقهمند به قصه هستند که بهترین انگیزه برای کتابخوان کردن آنان است.
وی در گفتگو با «جوان» میگوید: کودکان مشتاق قصهگویی و کتاب خواندن هستند و قبل از ورود به سیستم آموزشی انس و الفت خوبی با کتاب دارند، اما از آنجا که در فرایند مدرسه با کتابهایی سر و کار دارند که دوستنداشتنی محسوب میشود، در نتیجه تمایل به کتاب را از دست میدهند.
به گفته این فعال حوزه کتاب، فرایند درس خواندن و استرس داشتن باعث میشود بچهها علاقهای به کتابخوانی نداشته باشند و با ذهنیت منفی نیز علاقه به کتاب ممکن نیست.
مدیر پیشین امور کتابخانههای سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران بیان میکند: ما از نظر تعداد نشر و کتاب و در دسترس بودن مسئلهای نداریم، اما افراد در فرایند معمولی کتابخوان نمیشوند و نیازمند برنامهریزی در این زمینه هستند.
به اعتقاد وی، وقتی فرایند درست نباشد افراد در خط مستقیم علاقه به کتاب قرار نمیگیرند. او با تأکید بر اینکه مبنای تصمیمگیری افراد نیازهای بشر است، میگوید: برای کتاب خواندن یا سایر موضوعات فرهنگی با اهمیت باید به نوع نیاز افراد توجه کنیم. ممکن است با محتوای ارائهشده بتوانیم فضایی جذاب ایجاد کنیم که به کتاب علاقه پیدا کنند. وی پیشنهادهایی هم در این زمینه ارائه میکند و اظهار میدارد: ایجاد فضای فرهنگی مناسب و برنامههای جذاب مثل جمعخوانی در کتابخانه و مدرسه یا معرفی کتاب از سوی کودکان و نوجوانان، ساخت پادکست و بازخوانی بخشهایی از کتاب مخاطب را جذب خواهد کرد.
طراحیتبریزی ادامه داد: برای کتابخوانشدن افراد فرایندهایی باید طی شود، اما نمیتوان انکار کرد بستر تربیت در خانواده است و اگر خانوادهها با روشهای جذب و انس کتاب آشنا باشند، وارد فضای خوبی خواهند شد.
او به یکی از کارکردهای کتابخانه در سایر کشورها اشاره میکند و میگوید: کتابخانههای دنیا حلالمسائل ذهنیت افراد هستند، به طور مثال اگر کسی ابهامی در هر زمینهای حتی فرایند طبخ غذا داشته باشد، با مراجعه به چنین فضایی میتواند دغدغه ذهنی خود را حل کند چراکه تسهیلگران حاضر در کتابخانه صرفاً کتابداری انجام نمیدهند و افراد را به سمت راهحلیابی دغدغهها سوق میدهند.
وی میافزاید: در سیستم آموزشی حتماً باید راهحلیابی کرد و برای رسیدن به این فرایند نیازمند دانش، ایجاد گرایش یا نگرش و در نهایت رفتار هستیم، به این معنی که برای ورود به فضای کتاب خواندن و علاقهمندی باید این دانش را توضیح داد، بعد از آن گرایش آن را ایجاد کرد تا این رفتار به مرور نهادینه شود. طراحیتبریزی نقش آموزشوپرورش را در این فرایند مهم میداند و بیان میکند: آموزشوپرورش میتواند برنامه ترویجی برای خانوادهها به خصوص مادران داشته باشد.
وی درباره ایدههای کتابخوانی نیز میگوید: طرحی در سازمان فرهنگی- هنری اجرا شد که کودکان و نوجوانان بعد از عید نوروز ماهیهای عید را داخل حوض میانداختند و کتاب هدیه میگرفتند؛ برنامهای که حال بچهها را خوب میکرد چراکه هم مهربانی با محیط زیست و هم دریافت کتاب بود. وی به دیگر برنامههای ترویجی حوزه کتاب اشاره میکند و میگوید: معرفی کتاب با کمک بچهها و روایتگری با ساخت کلیپ بسیار مورد استقبال قرار گرفت که بعد از آن تعدادی از افراد برای کمک در ساخت پادکست به نهادهای متولی معرفی شدند.
کتابخوانی دیجیتال موضوع دیگری بود که این فعال فرهنگی به آن اشاره کرد و گفت: این طرح با دعوت افراد به کتابخانه پیش میرفت و دعوتکنندههای بیشتر، به تناسب امتیاز بیشتری میگرفتند که ۱۱ هزار نفر در سالهای قبل شرکت کردند.
به اعتقاد وی، هر طرحی که کودک و نوجوان را درگیر کند تا خود را متولی انتشار کتاب بداند، بسیار خوب است، اما ابزار آن در دورههای مختلف متفاوت است. طراحیتبریزی ضمن انتقاد از اینکه در حوزه کتاب به صورت اداری پیش میرویم، توضیح داد: متولی کتاب و کتابخوانی باید خود بچهها باشند و با فضاهای مختلف فرایند کتابخوانی را پیش ببرند، به این معنی که نقش تصدیگری را از دستگاههای فرهنگی بگیریم تا صرفاً تسهیلگر باشند مثل اینکه کتابخانه را یک روز به بچهها بسپاریم.
