جوان آنلاین: ایران درگیر خشکسالی است و به دلیل استمرار این پدیده طی چند دهه اخیر وضعیت آبی کشور به مرحله بحران رسیده است و استانها باید فکری برای مدیریت منابع آبی موجود خود کنند. اجرای طرح الگوی کشت در مناطق مختلف کشور یکی از بهترین روشها برای حفظ آبها به شمار میآید و در این میان، کشت مستقیم یا هوازی برنج، به عنوان روشی مناسب در شرایط کمآبی مطرح است. بر اساس اعلام کارشناسان جهاد کشاورزی مازندران، امسال ۴۶ هکتار از شالیزارهای استان برنج به صورت خشکه کاری مورد کشت قرار گرفته است. این کار با همکاری سازمان جهاد کشاورزی مازندران انجام شده و شالیزارهایی در روستای حسین آباد شهرستان بهشهر و دشت ناز ساری به صورت پایلوت زیر کشت برنج به صورت خشکه رفتهاند.
روند رو به رشد پدیده تغییر اقلیم، شیوه کشت را تغییر داده است از این رو برای استمرار تولید باید روشهای جدید با توجه به الگوی کشت در دستور کار قرار گیرد. از سوی دیگر برنج محصولی پرآب طلب است و محدودیت منابع آبی سبب شده تا سطحی از شالیزارها در استانهای مختلف هرساله دچار تنش آبی شود. بر اساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی برنج با کشت در سطح تقریبی ۵۵۰ هزار هکتار در ایران رتبه دوم سطح کشت را بعد از گندم به خود اختصاص داده است.
سود اقتصادی حاصل از کشت این محصول باعث شده است کشاورزان به سمت تولید آن بروند و به علت اینکه برنج در مناطق معتدل و هوای گرم تابستان کشت میشود، مصرف آب بالایی دارد.
مهمترین چالش کشت برنج با روش رایج و سنتی، همین مصرف زیاد آب و زحمت بسیار کشاورزان است که با توجه به تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی جاری و زیرزمینی کشور میطلبد پژوهش و ترویج در اقلیمهای مختلف کشور به سمت روشهایی با مصرف آب کمتر و سهولت و بهرهوری بیشتر پیش برود تا کشاورزان در شرایط کمآبی، از فواید و عواید حاصل از این کشت سودمند محروم نشوند و تولید این محصول در کشور رونق داشته باشد. با این حال، خشکه کاری برنج نوعی از روش کشت مستقیم این محصول است که در برخی استانها مورد کشت آزمایشی و تحقیقاتی قرار گرفته است.
امین مرآتی عضو مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی در مورد نوع کشت برنج به صورت خشکه میگوید: «در این روش، بذر برنج به صورت خشک و در بستر خشک به صورت مستقیم، شبیه روش کشت گندم کاشته میشود. آبیاری بر خلاف روش غرقاب دائم که مرسوم و رایج است، به صورت دورهای و بر حسب نیاز و شرایط خاک صورت میگیرد، البته در برنج که کشت تابستانه است باید با رعایت ظرفیت آب مزرعه از وقوع تنشهای اواسط تابستان با برنامه آبیاری مناسب جلوگیری شود.»
وی میافزاید: «براساس نتایج به دست آمده از این پژوهش، مصرف آب از حدود ۱۸ هزار متر مکعب در هکتار به ۹هزار و۳۰۰ متر مکعب کاهش مییابد. علاوه بر کاهش چشمگیر میزان آب مصرفی به حدود نصف روش عادی، امکان استفاده از انواع کارندههای گندم اعم از خطیکارها، ردیف کارها و حتی به صورت تک بذر برای کشت برنج نیز فراهم خواهد بود که زحمت کشاورزان و مشقتهای کشت برنج را نیز بسیار کاهش میدهد و از نظر عملکرد نیز با توجه به میزان اجرای توصیههای تحقیقاتی مناسب منطقه، محصولی مطلوب و سودمند به کشاورز میدهد.»
مرآتی با اشاره به اینکه کاهش شدید آفات و بیماریها در این روش از دیگر مزایای کشت هوازی برنج است، تأکید میکند: «در این روش بروز آفت مهم کرمساقهخوار برنج و بیماری بلاست برنج به حداقل ممکن میرسد که این خود باعث کاهش چشمگیر مصرف سموم شیمیایی در این شیوه کشت است. در خصوص علفهای هرز نیز کنترل به موقع در مرحله دو تا سه برگی، میتواند مشکل این عوامل خسارتزا را رفع کند.»
آغاز خشکه کاری در ۴۶ هکتار از شالیزارها
با اینکه برنج یکی از محصولات استانهای شمالی ایران به شمار میآید، اما محدودیت منابع آبی و خشکسالیها برخی از شالیکاران مازندران را به کشت با شیوه خشکه کاری ترغیب کرده است.
چالش کم آبی و لزوم مدیریت مصرف آب در استان مازندران، موجب شد در سال زراعی امسال بخشی از اراضی کشت برنج از غرقابی به خشکه کاری تبدیل شود و برخی از کشاورزان به سمت این نوع از کشت برنج بروند تا در مصرف آب صرفه جویی و مدیریت مصرف کنند.
کارشناسان و کشاورزان مازندرانی هم با توجه به کمبود آب در سال جاری و مدیریت در این بخش، خشکه کاری برنج را تضمین کننده زراعت در خشکسالی عنوان کردند که تا ۳۰ درصد در مصرف آب صرفه جویی میشود.
با همکاری سازمان جهاد کشاورزی مازندران امسال ۴۶ هکتار از شالیزارهای استان برنج به صورت خشکه کاری مورد کشت قرار گرفته که روستای حسین آباد شهرستان بهشهر و دشت ناز ساری به صورت پایلوت برای این کار انتخاب شدهاند.
معاون بهبود تولیدات جهاد کشاورزی مازندران با اعلام اینکه از سال گذشته خشکه کاری برنج برای مواجهه با شرایط خشک و کم آبی در مازندران اجرایی شد، میگوید: «امسال چهار استان مازندران، گیلان، گلستان و خوزستان مجری این طرح در کشور شدند. خشکه کاری برنج در مازندران در قالب دو پروژه تحقیقاتی و اجرایی انجام شد و برای بخش پژوهشی دو هکتار از اراضی روستای حسین آباد بهشهر اختصاص یافت و همچنین ۶ هزار متر در مرکز تحقیقات برنج آمل زیر اجرای این طرح رفت.»
به گفته احسان عباسپور، با توجه به اهمیت موضوع آب، خشکه کاری کمترین مصرف آب را دارد و به نسبت شیوه غرقابی راحتی کار دارد، خزانه و گل کردن مزرعه و پادلینگ ندارد و میزان هزینهها در این شیوه کاهش چشمگیری مییابد. از سوی دیگر در این روش از سموم کمتری استفاده میشود و فرسایش خاک کمتری دارد.
این مسئول میگوید: «یکی از بهترین و بزرگترین مزیت کشت برنج به روش خشکه کاری صرفه جویی در مصرف آب است. در این روش مصرف آب بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش مییابد که با توجه به خشکسالی در سال جاری، نباید نسبت به آن بیتفاوت بود.»
مهمترین چالش کشت برنج با روش رایج سنتی، مصرف فراوان آب و زحمت زیاد کشاورزان است که با توجه به تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی جاری و زیرزمینی کشور میطلبد پژوهش و ترویج در اقلیمهای مختلف کشور به سمت روشهایی با مصرف آب کمتر و سهولت و بهرهوری بیشتر پیش برود تا کشاورزان در شرایط کمآبی، از فواید و عوائد حاصل از این کشت سودمند محروم نشوند و تولید این محصول در کشور رونق داشته باشد.
