شی جین پینگ، رئیسجمهور چین نیز در نشست سه روزه بریکس، از ایده گسترش آن استقبال و تأیید کرد که ۲۰کشور در حال حاضر برای عضویت درخواست دادهاند و بسیاری از کشورهای دیگر نیز به منظور توسعه خود از پیوستن به این گروه استقبال میکنند.
ایجاد گروه بریکس با نزدیکی چهار قدرت اقتصادی در حال ظهور جهان شامل برزیل، روسیه، چین و هند در دوران اوج یکجانبهگرایی امریکا در اواسط دهه۱۹۹۰شکل گرفت. سابقه شکلگیری این گروه به حضور چهار عضو مؤسس، به سال۲۰۰۱ باز میگردد و نهایتاً «گروه بریک» در ۱۶ژوئن۲۰۰۹ رسماً تأسیس شد. آفریقایجنوبی نیز در ۲۱سپتامبر۲۰۱۰ به این گروه اضافه شد و نام آن پس از پیوستن این کشور از «بریک» به «بریکس» تغییر یافت. به این ترتیب قدرتها و اقتصادهای نوظهور جهان اقدام به تأسیس اتحادیهای سیاسی و اقتصادی برای همکاری بدون حضور قدرتهای غربی کردند که بریکس نام گرفت. بریکس نمادی از «رژیمسازی و ساختارسازی جدید در صحنه بینالمللی» است که قدرتهای در حال ظهور آن را در مقابله با جهان تکقطبی شکل دادهاند. مطالبه مشترک اعضای بریکس که یکچهارم ثروت جهان را تولید میکنند و ۴۲درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدهند، «تعادل سیاسی و اقتصادی جهانی فراگیرتر به ویژه در مقابل امریکا و اتحادیه اروپا» ست. مهمترین شاخصه در گروه بریکس اقدامات و کارکردهای اقتصادی، مالی و پولی و همچنین گستره فرامنطقهای و جهانی بودن اعضا و اثرگذاری آن بوده، بنابراین به گروه «قدرتهای اقتصادی نوظهور» معروف است. پیشنهاد ایجاد بریکسپلاس نخستین بار در اجلاس سران این گروه در چین در سال۲۰۲۲ از سوی شی جین پینگ، رئیسجمهور این کشور مطرح شد تا سازوکاری برای نزدیککردن کشورها به این گروه قبل از اعطای عضویت کامل باشد. سیدابراهیم رئیسی، رئیسجمهور ایران با بیان اینکه ارتباط با همه کشورهای مستقل در دستور کار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است، میگوید: «گروه بریکس توانسته است کشورهای مستقل را با هدف مشترک همکاریهای اقتصادی و مقابله با یکجانبهگرایی گرد هم آورد و بدون تردید یکی از قدرتهای نوظهور جهان است که دوستان بسیاری در جهان دارد.»
تمایل برای تغییر
مسئله تمایل فزاینده کشورهای جهان از مناطق و قارههای مختلف برای عضویت در بریکس نشانگر اشتیاق و خواست قوی آنها برای باز تعریف نظم بینالمللی و رهایی از نظم لیبرال تحت سلطه غرب است. «مهدی خورسند» کارشناس سیاسی با تأکید بر اینکه شاید مهمترین جنبه عملکرد بریکس ضربه به نظم لیبرالی حاکم بر دنیا باشد، میگوید: «بریکس که به گفته اقتصاددانان کمتر از ۱۰ سال آینده نصف اقتصاد دنیا را در اختیار خود دارد، اولین اقدامش، کاهش سهم دلار از تجارت دوجانبه و چند جانبه اعضای این پیمان بوده است.» در عین حال قدرتهای غربی به ویژه گروه ۷ مرکب از هفت کشورپیشرفته صنعتی جهان با نگرانی این تحولات و قدرتیابی روزافزون بریکس را دنبال میکنند و در عین حال خواهان نوعی اعمال نفوذ در این گروه هستند. در این راستا امانوئل مکرون چندی قبل خواهان حضور در اجلاس سران بریسک در آفریقایجنوبی شد. این درخواست از همان ابتدا با مخالفت شدید روسیه مواجه شد. مسکو اعلام کرد که با توجه به سیاست خصمانه پاریس در قبال روسیه، مشارکت مکرون در اجلاس بریکس نامناسب خواهد بود.
درخواست برای پایان سلطه دلار
شکلگیری گروه بریکس نمادی از تمایل کشورهای پنجگانه عضو آن که چهار کشور آن یعنی چین، هند، برزیل و آفریقایجنوبی جزو اقتصادهای نوظهور محسوب میشوند، برای مشارکت در مدیریت اقتصاد جهانی و رقابت در برابر گروه ۷ است که از اقتصادهای برتر صنعتی بلوک غرب تشکیل شده است. روسیه خواهان آن است اعضای بریکس به طور فعال در اصلاح نظام مالی و اقتصاد جهانی گام بردارند تا شرایط برای توسعه و رشد اقتصادی کشورهای درحالتوسعه در محیطی عادلانه فراهم شود. گروه بریکس از نظر جمعیتی بیش از ۴۰درصد جمعیت جهان را شامل میشود و از ۱۴ سال پیش با هدف تقویت روابط تجاری و اقتصادی کشورهای درحالتوسعه و همچنین ایجاد نهادهای موازی بینالمللی همچون بانکهای توسعهای و نظام تجاری جدید شروع به کار کرده است. بریکس ظرفیتهای بسیار مهمی برای توسعه پرشتاب اقتصادی و تبدیلشدن به قطب اثرگذار و تعیینکننده در اقتصاد بینالملل دارد. اعضای بریکس هم چنین بارها خواسته خود درباره نمایندگی متناسبتر مناطق جنوب جهانی در نهادهای بینالمللی مانند شورای امنیت سازمان ملل، صندوق بینالمللی پول یا سازمان تجارت جهانی را با صدای بلند مطرح کردهاند.
سران بریکس در نخستین روز از پانزدهمین نشست خود در «ژوهانسبورگ» پایتخت اقتصادی آفریقایجنوبی تمرکز سخنرانی خود را بر کاهش تکیه کشورهای عضو به دلار، بهبود روابط اقتصادی و چگونگی افزایش جذب پول و وامدهی با ارزهای محلی در «بانک توسعه جدید» این گروه قرار دادند. چین و روسیه با قرار گرفتن در رأس گروه بریکس به دنبال پایان بخشیدن به سلطه دلار و قدرت اقتصادی غرب در مراودات تجاری هستند. کشورهای بریکس دلایل زیادی برای ایجاد یک ارز جدید دارند. چالشهای مالی اخیر در جهان و سیاستهای خارجی تهاجمی ایالاتمتحده، کشورهای بریکس را بر آن داشته است این امکان را بررسی کنند. آنها میخواهند در عین کاهش وابستگی جهانی به دلار امریکا و یورو، در جهت منافع اقتصادی خود گام بردارند. با توجه به ماهیت و اهداف بریکس به مرور سایر کشورهای درحالتوسعه علاقهمند به عضویت در این گروه شدهاند و تصویب سازوکار عضویت کشورها در بریکس گامی مهم در زمینه پذیرش اعضای جدید در این نهاد بینالمللی محسوب میشود. تحلیلگران معتقدند افزایش اعضای گروه بریکس و تلاش این اتحادیه برای معرفی یک واحد پولی جدید میتواند روند دلارزدایی را تسریع و تأثیرات منفی بر اقتصاد امریکا داشته باشد.
