اخلاق بلغمی و سودایی از نگاه ابن‌سینا

حجت‌الاسلام احمد حسین شریفی در کانال شخصی خود در پیام‌رسان ایتا نوشت: ابن‌سینا در رساله‌ای کوتاه با عنوان «رساله فی الکلام علی النفس الناطقه» درباره تأثیر «مزاج بدنی» بر اخلاق و رفتار و سبک زندگی می‌گوید:
«در علوم طبیعی اثبات شده است که اخلاق و عادات تابع مزاج بدن است، به طوری که غلبه بلغم، موجب ظهور صفت سکون و وقار و حلم می‌شود و غلبه صفرا، موجب بروز غضب می‌شود و غلبه سودا موجب سوء‌خلق می‌شود. هر کدام از این‌ها خلقیات دیگری را نیز به دنبال می‌آورد که ما در اینجا متعرض آن‌ها نمی‌شویم و شکی نیست که مزاج قابل تبدیل و تغییر است، در نتیجه با تغییر مزاج، اخلاق نیز قابل تغییر خواهد بود... هرگاه مزاج انسان اعتدال یابد، به آسانی اخلاق او تهذیب خواهد شد... و هر چه مزاج به اعتدال نزدیک‌تر باشد، استعداد شخص برای قبول ملکات فاضله علمی و عملی بیشتر خواهد بود.»
البته این سخنان را نباید چنین فهمید که مزاج «علت تامه» شکل‌گیری و تغییر اخلاقیات و سبک‌زندگی افراد است، بلکه از جمله علل و عوامل و بلکه از «زمینه‌های» بروز و ظهور اخلاقیات خاصی در انسان هستند. اخلاق و سبک زندگی از امور چندعاملی‌اند. علل و عوامل آشکار و نهان فراوانی در تحقق آن‌ها نقش‌آفرین است. تمرکز بر یک علت یا زمینه و غفلت از علل و زمینه‌های دیگر موجب می‌شود تا نتوان تدبیر درست و جامعی نیز برای «کنترل» و «مدیریت» آن‌ها به کار گرفت.