سیدنیما موسوی در کانال تلگرامی خود نوشت: در روزهای اخیر با توجه به فرارسیدن سالگرد ۲۸مرداد پرسشهایی در سطح رسانهها و افکار عمومی نسبت به این حادثه مطرح میشود. در ۲۸مرداد امسال مهمترین پرسشی که رسانهها در باب این واقعه مطرح کردند، این بود که آیا میتوان حادثه ۲۸مرداد را کودتا خواند یا نه؟ از این رو با توجه به وقایع سال گذشته و پررنگ شدن روایت پهلویسم از طریق رسانههایی همچون شبکه منوتو به طورکلی در کودتابودن واقعه ۲۸مرداد تشکیک واقع شد.
ابتدا باید دانست که کودتا عبارت است از عملی مبتنی بر بهکارگیری غیرقانونی امر خشونت به منظور تغییر حاکمیت سیاسی (Government) که این عمل عمدتاً روی دوش نیروی نظامی گذاشته میشود. در مورد کودتای ۲۸مرداد ما با دو مسئله کلان مواجهیم: نخست اینکه محمد مصدق در ۲۳ مرداد۱۳۳۲ از نخستوزیری عزل شد. پرسش این است که آیا پادشاه مشروطه حق عزل نخستوزیر وقت را داشت یا نه؟ مسئله بعدی هم مربوط به عملیات کودتا در تاریخ ۲۸مرداد است که آیا آنچه در آن تاریخ رخ داد را میتوان کودتا نامید یا خیر؟
در مورد پرسش اول باید این نکته را مدنظر داشت که با توجه به اینکه قانون اساسی مشروطه در سال۱۳۲۸ و پس از ترور شاه تغییر کرده بود، شاه از یک مقام تشریفاتی به تنظیمکننده قوا تبدیل شد و طبق اصل۴۹ قانون اساسی حق انحلال پارلمان را نیز در اختیار داشت و به طریق اولی میتوانست نخستوزیر را نیز برکنار کند. این نکته را هم باید در نظر داشت که از سال۱۳۲۹ و دوران نخستوزیری علی منصور، وی برای نخستین بار فرمان نخستوزیری را نه از پارلمان بلکه از شخص شاه دریافت کرد؛ واقعهای که کموبیش برای رزمآرا و حسین علا هم اتفاق افتاد ولی مصدق از آن سر باز زد، بنابراین با توجه به تغییر قانون اساسی در سال۱۳۲۸ شاه توان عزل نخستوزیر را داشت. از اهداف تغییر قانون اساسی بیرون آمدن شاه جوان از زیر سایه نخبگان دهه۱۳۲۰ همچون قوام و مصدق بود.
از سوی دیگر ضمانت اجرای هر قانون قوه قهریه است. هیچ قانونی بدون حمایت قوه قهریه توان بقا ندارد. در تاریخ ۲۳مرداد که مصدق برکنار شد، شاه با توجه به تمرکز پست وزارت جنگ در دست مصدق ضمانت اجرایی برای عزل مصدق نداشت، در نتیجه برای عملیاتی کردن این عزل احتیاج به بهرهبردن از دخالت غیرقانونی
نظامی- اطلاعاتی داشت. این دخالت غیرقانونی زمینهساز دور زدن سلسلهمراتب قانونی نیروی مسلحی بود که از تیرماه۱۳۳۱ دست نخستوزیر افتاده بود. این عملیات اطلاعاتی- نظامی از ماهها پیش و به ویژه قتل افشار طوس، رئیس شهربانی آغاز شد و با ساماندهی اراذل و اوباش و روزنامهنگاران و نیز هماهنگی زاهدی و فرزندش با نخبگان نظامی همسو شد تا جایی که حتی سرلشکر ریاحی، رئیس ستاد ارتش نیز متهم به تبانی با کودتاچیان است. به دلیل عملیات غیرقانونی نظامی- امنیتی میتوان ۲۸مرداد را کودتا نامید، چنانچه اسدالله علم یا اسناد اطلاعاتی بریتانیا نیز از این حادثه به نام «کودتا» یاد میکنند.
