با اوجگیری تنشها بین روسیه و اوکراین، عربستان هم دست بهکار شده تا با میانجیگری بین دو طرف مناقشه، شانس خود را برای پایان دادن به این جنگ امتحان کند و قرار است نشستی با حضور نمایندگان چند کشور در جده برگزار شود. روسها آمادگی خود را برای هرگونه روند صلح اعلام کردهاند، اما کارشناسان غربی بر این باورند که برای پایان درگیریها به وساطت قدرتهای بزرگتر از عربستان نیاز است.
با گذشت ۱۸ ماه از جنگ اوکراین، کشورهای زیادی طرح صلح خود را برای پایان دادن به درگیریها ارائه دادهاند، و این بار نوبت عربستان سعودی است تا در این تقابل جهانی نقشآفرینی کند. مقامات سعودی روز شنبه به خبرگزاری فرانسه گفتند که عربستان قصد دارد هفته آینده میزبان مذاکراتی برای گفتگو در مورد مسیر صلح در اوکراین باشد و نمایندگانی از کییف، قدرتهای غربی و کشورهای در حال توسعه در آن حضور خواهند داشت. سه مقام مستقر در خلیج فارس که در جریان این برنامه قرار دارند، گفتند که روسیه در نشست جده شرکت نخواهد کرد. به گفته مقامات، فهرست کاملی از شرکتکنندگان در دسترس نیست، اگرچه انتظار میرود بریتانیا و ژاپن در آن شرکت کنند.
این اقدام نشاندهنده آخرین تلاش عربستان برای اثبات دیپلماسی خود در ارتباط با جنگ اوکراین است. هنوز جزئیاتی از طرح صلح عربستان منتشر نشده است، اما به نظر میرسد سعودیها قصد دارند قبل از ورود به مذاکرات احتمالی بین مسکو و کییف با سایر قدرتهای جهانی در این زمینه رایزنی کنند تا با حمایت آنها وزن و اعتبار پیشنهادات خود را بالا ببرند. ریاض از قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل در محکومیت تهاجم روسیه و همچنین الحاق مناطق اشغالی اوکراین به روسیه حمایت کرده و در عین حال، به هماهنگی نزدیک با روسیه در زمینه سیاست انرژی ادامه داده است، از جمله کاهش تولید نفت که در اکتبر گذشته تصویب شد و واشنگتن در آن زمان گفت که این اقدام به منزله همسویی با روسیه در جنگ است. تلاش عربستان درحالی است که پیش از این، ترکیه، چین و آفریقای جنوبی و حتی برزیل طرحهایی را برای پایان درگیریها در اوکراین پیشنهاد داده بودند، ولی به دلیل کارشکنی امریکاییها تاکنون نتیجه ملموسی نداشته است. روسیه همواره آمادگی خود را برای ازسرگیری مذاکرات صلح با ابتکار قدرتهای دیگر اعلام کرده است و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه جمعه شب در دیدار با رهبران آفریقایی در سنپترزبورگ، بار دیگر گفت که پیشنهاد مذاکره برای صلح با اوکراین را رد نخواهد کرد.
با وجود اعلام مواضع روسها، پایان درگیریها نیاز به توافقات دو طرف مناقشه دارد که غرب تاکنون حاضر به پذیرش آن نشده است و حتی با ارسال بمبهای خوشهای به اوکراین، آتش جنگ را در این کشور شعلهور کرده که خشم مسکو را در پی داشت. روسها پیشتر گفته بودند که همه چیز به تصمیم امریکا بستگی دارد که اعلام کند میخواهد به کشتار اوکراینیها پایان دهد یا نه. اما مقامات واشگتن بر این باورند که صلح در شرایط فعلی امکانپذیر نیست و همین مسئله چشمانداز رسیدن به توافق آتشبس را مبهم کرده است.
ردای صلح برای عربستان گشاد است
هرچند عربستان به دلیل جایگاه خود در عرصه انرژی جهان میخواهد در پروندههای مهم جهانی هم نقشآفرینی کند، اما تقابل روسیه و ناتو بسیار گستردهتر از آن است که ریاض بتواند آن را فیصله دهد. استفان والت، نظریهپرداز امریکایی در این باره در نشریه فارینپالیسی نوشته است: «با توجه به این موضوع، کشوری که میخواهد نقش میانجی را ایفا کند، باید توانایی تضمین امنیت آینده، جلوگیری از درگیری در مقیاس بزرگ بین روسیه و اوکراین را داشته باشد و باید مورد احترام روسیه و اوکراین باشد. دعوت عربستان سعودی از این کشورها رویکردی عملگرایانه است، زیرا عربستان هنوز توانایی میانجیگری قوی در مناقشات بینالمللی را ندارد.» والت با بیان اینکه چین به دلیل ابتکارات صلحی که در خاورمیانه داشت، میتواند بهترین گزینه در این زمینه باشد، تأکید کرد: «با توجه به اینکه پکن و واشنگتن هر دو علاقهمند به پایان دادن به جنگ هستند، دولت بایدن باید از چین برای پیوستن به آن در تلاشی مشترک برای کشاندن دو طرف به میز مذاکره دعوت کند. در واقع، ایالات متحده پیشنهاد استفاده از نفوذ خود برای تحویل کییف را خواهد داد و پکن نیز موافقت خواهد کرد که از اهرم خود برای تحویل مسکو استفاده کند. اگر آنها موفق شوند، دو کشور اعتبار مشترک خواهند داشت و هیچ یک نمیتواند ادعای پیروزی تبلیغاتی بر دیگری را داشته باشد.» اظهارات والت درحالی است که چین هم پیش از این طرح ۱۲ مادهای خود را برای آتشبس در اوکراین ارائه داده بود که واشنگتن به دلیل اینکه چین متحد روسیه است و فقط منافع آن را در نظر گرفته است با آن مخالفت کرد.
چهارمین حمله پهپادی به مسکو
ارتش اوکراین برای شکستن دیوار آهنین روسها به همه ابزارهای ممکن متوسل شده و گزینه حمله پهپادی به مسکو هم یکی از این گزینهها است که در دستور کار قرار گرفته است. وزارت دفاع روسیه روز یک شنبه اعلام کرد که اوکراین با بیش از ۲۵ پهپاد به مسکو و کریمه حمله کرد که تمامی پهپادها با پدافند هوایی یا جنگ الکترونیک از بین رفت و یک نفر نیز زخمی شد. اداره خدمات اضطراری روسیه به خبرگزاری تاس گفت که در پی حمله پهپادی ارتش اوکراین به ساختمانی در شهر مسکو، انفجاری رخ داد که در نتیجه آن یک نفر زخمی شد و شیشههای طبقه اول تا چهارم در اثر حمله پهپاد شکسته شد. پیشتر، سرگئی سوبیانین، شهردار مسکو اعلام کرد که این شهر هدف حمله پهپادهای اوکراین قرار گرفته است. نمای دو ساختمان اداری شهر مسکو تا حدودی آسیب دیده است، اما تلفاتی برجای نمانده است. این چهارمین حمله پهپادی ناموفق به مسکو در دو ماه گذشته است و این اقدامات میتواند واکنش تند روسها را در پی داشته باشد.
