در چشمانداز تکنولوژیک به سرعت در حال تحول امروز، تحقیق و توسعه (R&D) برای شرکتها جهت ماندن در رقابت و هدایت نوآوری حیاتی است. با این حال، تحقیق و توسعه میتواند بسیار هزینهزا باشد و بسیاری از شرکتها ممکن است منابع مالی لازم برای سرمایهگذاری در آن را نداشته باشند. اینجاست که اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه و حمایت و مشوق مالیاتی دولت میتواند نقش مهمی در حمایت از شرکتهای صنعتی در سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، گسترش فناوری صنعت و حرکت به سمت صنایع خلاق و فنآور ایفا کند.
اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه نوعی مشوق مالیاتی است که به شرکتها مشوقهای مالی برای سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه میدهد. این اعتبار معمولاً برای جبران برخی هزینههای مرتبط با تحقیق و توسعه مانند حقوق، تجهیزات و تدارکات طراحی میشود. با کاهش هزینه تحقیق و توسعه، اعتبار مالیاتی میتواند شرکتها را به سرمایه گذاری بیشتر در تحقیق و توسعه و پیگیری پروژههای تحقیقاتی بلندپروازانهتر تشویق کند.
حمایت و مشوق مالیاتی دولت در زمینه اعطای اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه میتواند به شرکتها کمک کند تا به منابع مالی مورد نیاز خود برای پیگیری پروژههای نوآورانهای که ممکن است در غیر این صورت امکانپذیر نباشد، دسترسی پیدا کند. اهمیت اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه و حمایت مالیاتی دولت از شرکتهای صنعتی قابل مقایسه با سرمایهگذاری خود شرکتها بدون به کارگیری سیاست اعتبار مالیاتی نیست. با سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، شرکتها میتوانند فناوریها، محصولات و خدمات جدیدی را توسعه دهند که منجربه رشد اقتصادی و بهبود زندگی مردم شود. تحقیق و توسعه میتواند به شرکتها کمک کند تا رقابتپذیری خود را بهبود بخشند و سهم بازار خود را افزایش دهند که منجر به ایجاد شغل و توسعه اقتصادی شود.
به طور خاص، اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه و حمایت مالیاتی دولت میتواند نقش مهمی در حمایت از گسترش فناوری صنعت ایفا کند. با پیشرفت فناوری، شرکتها باید برای ماندن در رقابت با خود سازگار و نوآوری کنند. تحقیق و توسعه میتواند به شرکتها کمک کند تا فناوریها و تکنیکهای جدیدی را توسعه دهند که بهره وری، کارایی و رقابت آنها را بهبود بخشد. به عنوان مثال، تحقیق و توسعه میتواند به شرکتها کمک کند تا فرآیندهای تولیدی جدیدی را توسعه دهند که ضایعات را کاهش میدهد و کیفیت را بهبود میبخشد، یا ابزارهای نرم افزاری جدیدی که عملیات تجاری را ساده میکند.
تحقیق و توسعه همچنین میتواند به شرکتها کمک کند تا به سمت صنایع خلاق و فناورانه حرکت کنند. صنایع خلاق و فناورانه، صنایعی هستند که مبتنی بر علم و فناوری هستند و بر محصولات و خدمات خلاقانه و نوآورانه متمرکزند. این صنایع در اقتصاد امروز اهمیت فزایندهای پیدا میکنند، زیرا اغلب با فعالیتهایی با رشد و ارزش افزوده بالا همراه هستند. با سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، شرکتهای صنعتی میتوانند قابلیتها و تخصص مورد نیاز برای حرکت به این صنایع و ایجاد محصولات و خدمات جدید را توسعه دهند که میتواند باعث رشد اقتصادی شود.
سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه همچنین میتواند به حمایت از توسعه صنعتی مبتنی بر علم و فناوری کمک کند. توسعه صنعتی مبتنی بر علم و فناوری شامل استفاده از دانش علمی و فناوری برای ایجاد صنایع جدید و تحول در صنایع موجود است. این نوع توسعه میتواند منجر به ایجاد محصولات و خدمات جدید، توسعه مدلهای تجاری جدید و ایجاد مشاغل جدید شود. با سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، شرکتها میتوانند دانش و تخصص مورد نیاز برای پیشبرد این نوع توسعه و کمک به رشد اقتصاد را توسعه دهند.
اهمیت اعتبار مالیاتی در تحقق بهرهوری و توسعه اقتصادی
محمدصادق سالم، کارشناس حوزه علم و فناوری در گفتگو با «جوان» با اشاره به اهمیت به کارگیری بهرهوری در صنعت گفت: «بهرهوری به عنوان ابزار اصلی رشد و توسعه اقتصادی در نظر گرفته میشود. بهرهوری به میزان استفاده مؤثر از منابع و عوامل تولید در اقتصاد اشاره دارد. با افزایش بهرهوری، اقتصاد قادر است با همان منابع و عوامل تولید بیشترین نتیجه را بهدست آورد و رشد اقتصادی را تسهیل کند. به عبارت دیگر، بهرهوری نشاندهنده نسبت بین خروجی (محصولات و خدمات) و ورودیهای (سرمایه، نیروی کار، منابع و فناوری) است.»
وی افزود: «بهرهوری میتواند تأثیرات مهمی روی رشد و توسعه اقتصادی داشته باشد. افزایش بهرهوری منجر به افزایش تولید و خروجی با کیفیت اقتصادی میشود. با استفاده بهینه از منابع و عوامل تولید، تولیدات افزایش مییابد که در نتیجه بهبود شرایط اقتصادی و رشد اقتصادی را تسهیل میکند. همچنین بهرهوری منجر به کاهش هزینهها در تولید میشود. با بهرهوری بالا، هزینههای تولید کاهش مییابد و این امر میتواند رقابتپذیری و سودآوری شرکتها را افزایش دهد.»
این کارشناس حوزه علم و فناوری در ادامه با اشاره به مزیتهای دیگر بهرهوری در صنعت گفت: «با بهرهوری بالا، سودآوری شرکتها و نتایج مثبت اقتصادی بهبود مییابد که میتواند تمایل به سرمایهگذاری بیشتر در بخش خصوصی و دولتی را افزایش دهد. سرمایهگذاری بیشتر نیز میتواند رشد اقتصادی را تسریع کند. بهرهوری بالا میتواند بهبود کیفیت زندگی جامعه را تسهیل کند. با افزایش تولید و بهرهوری، میتوان از منابع برای بهبود زیرساختها، خدمات عمومی و بهبود شرایط اجتماعی- اقتصادی جامعه استفاده کرد. بهرهوری به عنوان یک عامل کلیدی در رشد و توسعه اقتصادی، نقش مهمی را در سیاستگذاری اقتصادی و توسعهدهندهها ایفا میکند.»
محمدصادق سالم کارشناس علم و فناوری با اشاره به اینکه یکی از موضوعات مهم در تحقق افزایش بهرهوری در صنعت، گسترش تحقیق و توسعه صنعتی است که با حمایت دولت امکان افزایش سرمایهگذاری در این بخش فراهم خواهد شد، افزود: «افزایش بهرهوری، استفاده بهینه از منابع است. فرآیندهای تولید محصول یا خدمت باید به گونهای اصلاح شوند که منابع مصرفی مختلف مانند سرمایه و بودجه، انرژی، منابع طبیعی، منابع انسانی و... به بیشترین میزان کمیت و کیفیت در نتیجه منجر شوند. بهرهوری با یکی از موضوعات اصلی اقتصاد، یعنی رشد اقتصادی به طور مستقیم ارتباط دارد. بنابراین برای تحقق بهرهوری باید تحقیق و توسعه در صنعت با رشد چشمگیری مواجه شود. یکی از موضوعات مهم در تحقق افزایش بهرهوری در صنعت، گسترش تحقیق و توسعه صنعتی است که با حمایت دولت امکان افزایش سرمایهگذاری در این بخش فراهم خواهد شد.»
وی ادامه داد: «افزایش فناوری و دانش، بهبود روشها و فرآیندهای تولید را ممکن میسازد. سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، نوآوری و انتقال فناوری میتواند رشد و توسعه اقتصادی را تسهیل کند و به بهرهوری بالاتر و افزایش تولیدات منجر شود. بنابراین افزایش کمی نهادهها و عوامل تولید میتواند بهبود رشد و توسعه اقتصادی را به همراه داشته باشد. با افزایش این عوامل تولید، اشتغال، بهرهوری و کیفیت زندگی جامعه بهبود مییابد. سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، ایجاد نوآوری و بهرهبرداری از فناوریهای پیشرفته میتواند به بهبود بهرهوری کمک کند.»
این کارشناس حوزه علم و فناوری با اشاره به رویکرد مهم دولت در جهت حمایت از تحقیق و توسعه در صنعت گفت: «اعطای اعتبار مالیاتی و مشوق حمایتی دولت از ورود فناوری به صنعت، میتواند تأثیر بسیار مهمی در افزایش هزینهکرد در تحقیق و توسعه داشته باشد. اعتبار مالیاتی به شرکتها این امکان را میدهد برای تحقیق و توسعه فناوریهای جدید و نوآورانه هزینه کمتری بپردازند و در نتیجه بتوانند سریعتر به نتایج مطلوب دست پیدا کنند. اعطای اعتبار مالیاتی به شرکتها به این معناست که دولت از مالیات برای تحقیق و توسعه فناوری در شرکتها معافیت میدهد. این امر باعث میشود شرکتها بتوانند از درآمدهای خود برای تحقیق و توسعه استفاده کنند و بتوانند اعتبار اضافی برای این منظور دریافت کنند. همچنین مشوقهای حمایتی دولت از ورود فناوری به صنعت نیز میتوانند به شرکتها کمک کنند تا هزینه کرد در تحقیق و توسعه را کاهش دهند. برخی از این مشوقها شامل اعطای تسهیلات وام، تخفیف مالیاتی، کاهش هزینههای انرژی و طرحهای آموزشی برای کارکنان است. همچنین میتوانند به کاهش هزینه کرد در تحقیق و توسعه و در افزایش سرعت رشد و پیشرفت صنعت کمک کنند. از طرف دیگر، اعتبار مالیاتی میتواند به افزایش رقابتی بودن صنعت در بازار جهانی کمک کند و در نتیجه به افزایش اشتغال و رشد اقتصادی کشور منجر شود.»
هدایت منابع مالی صنعت به سمت تحقیق و توسعه با اعطای اعتبار مالیاتی
حسین نجفی دولابی، دکترای مهندسی مالی و استاد دانشگاه پیرامون اهمیت نوآوری در صنایع کشور گفت: «نوآوری در بازار جهانی اهمیت فزایندهای پیدا کرده است و در نتیجه کشورها، مشاغل و مؤسسات تحقیقاتی تحقیق و توسعه را در اولویت قرار دادهاند. تحقیق و توسعه (R&D) به فرآیند توسعه محصولات، فرآیندها و فناوریهای جدید اشاره دارد که منجر به پیشرفتهای تکنولوژیکی میشود که در نهایت باعث رشد اقتصادی میگردد. در دنیای امروز، بسیاری از کشورها به شدت در تحقیق و توسعه سرمایهگذاری میکنند، زیرا آن را به عنوان یک استراتژی قابل اعتماد برای افزایش رقابت صنعتی و اقتصادی خود میبینند. توسعه صنعتی مبتنی بر علم و فناوری مورد توجه بسیاری از کشورها بوده و منجر به کشف فناوریها، محصولات و خدمات جدید شده است. برای تشویق پیشرفت بیشتر در این زمینه دولتها مشوقهای مالیاتی مانند اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه (R&D) را برای ترویج نوآوری و تشویق صنایع به سرمایه گذاری بیشتر در تحقیق و توسعه معرفی کردهاند.»
وی افزود: «اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه ابزار سیاستی محبوبی است که توسط دولتها برای تشویق شرکتها برای سرمایهگذاری در فعالیتهای تحقیق و توسعه استفاده میشود. همچنین سیاست مذکور، سیاستی موفق در هدایت نقدینگی بخش مولد به سمت تحقیق و توسعه و انجام هزینه در این بخش است که نتیجه آن ایجاد محصولات نهایی خواهد بود. در راستای سیاستهای افزایش درآمد و نیز برای ایجاد کاهش خام فروشی برخی شرکتها که نتیجه آن کاهش اشتغال و سطح درآمدهای دولت و فعالان اقتصادی بخش خصوصی است، باید سیاستهای مؤثری درجهت دستیابی به اهداف توسعه فناوری و افزایش و ارتقای سطح تکنولوژی و دانش در بخشهای مختلف اقتصادی که منجر به محصولاتی نهایی با قیمت و کیفیت مناسب و قابل رقابت با محصولات مشابه خارجی در داخل میشود اتخاذ کرد که از جمله این سیاستها برخورداری شرکتهای دارای فعالیتهای تحقیق و توسعه از مشوقهای مالیاتی مانند اعتبار مالیاتی است. بسیاری از کشورها مانند ایالات متحده، ژاپن، فرانسه و آلمان برای تشویق شرکتهای صنعتی به سرمایهگذاری در فعالیتهای تحقیق و توسعه، اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه را معرفی کردهاند. به عنوان مثال در انگلستان هر شرکتی که در تحقیق و توسعه سرمایهگذاری میکند، میتواند از اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه به ارزش ۲۳۰ درصد از هزینههای تحقیق و توسعه خود بهرهمند شود. در ایالات متحده، شرکتها واجد شرایط دریافت اعتبار مالیاتی به ارزش تقریباً ۱۳ درصد از هزینههای تحقیق و توسعه خود هستند.»
نجفی دولابی در پایان با اشاره به تجربه اعطای اعتبار مالیاتی در ایران اظهار کرد: «این نکته حائز اهمیت است که سیاستهای اعتبار مالیاتی در ایران ممکن است متغیر باشند و میتوانند با گذر زمان و تغییر قوانین مالیاتی تغییر کنند. همچنین توجه به شرایط فعلی قوانین مالیاتی و مشاوره با متخصصان حوزه مالیاتی و فعالان اقتصادی و فعالان بنگاههای تولید دانش و فناوری در ایران برای دریافت اطلاعات دقیق و بهروز ترکیبی از سیاستهای اعتبار مالیاتی مورد نیاز است. بر اساس بند «ب» ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانش بنیان که در سال ۱۴۰۱ تصویب شد، شرکتهای دارای فعالیتهای تحقیق و توسعه از اعتبار مالیاتی برخوردار میشوند؛ به این نحو که معادل هزینههای انجام شده در پروژههای تحقیق و توسعه، اعتبار مالیاتی با قابلیت انتقال به سنوات آتی اعطا میشود و معادل آن از مالیات بر عملکرد مربوط به سال انجام هزینه مذکور یا سالهای بعد کسر میشود. مطابق با نحوه ارزیابی موجود، پروژه تحقیق و توسعه مشمول اعتبار مالیاتی، مجموعهای از فعالیتهای فناورانه است که سطح فناوری محصولات، خدمات یا فرآیندهای حاصل از پروژههای تحقیق و توسعه باید در حوزه فناوریهای بالا باشد. همچنین محصولات، خدمات یا فرآیندهای حاصل از آن نیز لازم است در سطح صنایع مربوطه در کشور جدید باشد. تشخیص این امر بر عهده کارگروه ارزیابی و تشخیص صلاحیت دانشبنیان معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری است.»
جمعبندی
اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه و حمایت مالیاتی دولت برای حمایت از شرکتهای صنعتی در سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، گسترش فناوری صنعت، حرکت به سمت صنایع خلاق و فنآور و حمایت از توسعه صنعتی مبتنی بر علم و فناوری حیاتی است. با کاهش هزینه تحقیق و توسعه و فراهم کردن منابع مالی و زیرساختها، این مشوقها میتوانند به شرکتها کمک کنند تا فناوریها، محصولات و خدمات جدیدی را توسعه دهند که میتواند رشد اقتصادی و بهبود زندگی مردم را افزایش دهد. به این ترتیب، دولتها باید به حمایت از این اقدامات برای تشویق نوآوری و توسعه اقتصادی ادامه دهند.
