لیتیوم به عنوان سومین عنصر جدول دورهای عنصرهای شیمیایی (جدول مندلیف) در شرایط استاندارد دما و فشار، سبکترین فلز و کمچگالیترین عنصر جامد است و به دلیل ماهیت واکنشپذیری و آتشگیری بالا کاربردهای متعددی از جمله در باتریهای کموزن و پرانرژی، تلفنهای همراه، رایانههای دستی و اتومبیلهای برقی، صنایع هواپیماسازی و البته داروسازی دارد.
ابراهیمعلی مولابیگی، مدیرکل اکتشاف وزارت صنعت، معدن و تجارت گفته است: «انتشار خبر کشف جدید ماده معدنی لیتیوم در همدان در حد ادعاست. به فردی که ادعای ذخیره جدید لیتیوم در همدان کرده، گفته شده است پس از برطرف کردن نواقص دفتری و میدانی، اطلاعات ارائه شده در کمیسیون مربوط صحتسنجی خواهد شد.»
لیتیوم؛ پیشنیاز فناوری
البته مولابیگی اسفند سال گذشته از کشف نخستین ذخیره لیتیوم در کشور خبر داده و گفته بود: «ایران جزو معدود کشورهایی است که به مقادیر مناسبی از ذخایر عناصر نادر خاکی و فلزات با ارزش دسترسی دارد و کشف نخستین ذخیره لیتیوم در استان همدان نویدبخش کشف ذخایر دیگری در این استان خواهد بود.» وی میزان ذخیره قطعی محدوده یادشده را ۸ میلیونو۵۰۰ هزارتن کانسنگ لیتیوم عنوان کرده و گفته بود: «در جهان امروز این فلز استراتژیک و با ارزش به عنوان یکی از نیازهای تکنولوژی روز محسوب میشود.»
مدیرکل دفتر امور اکتشاف وزارت صمت با بیان اینکه گواهی کشف صادره برای محدوده مذکور به تأیید اعضای کمیسیون گواهیکشف رسیده و به زودی توسط ادارهکل صمت استان همدان صادر خواهد شد، تأکید کرده بود: «این ماده معدنی در یک منطقه رسی تشکیل شده که این موضوع ذخیره مذکور را در کل کشور منحصربهفرد میکند.»
وی به منابع محدود لیتیوم در طبیعت و نقش حساس آن در تهیه باتریهای الکتریکی، صنایع پیشرفته، صنایع دفاعی و تهیه و تولید آلیاژهای منحصربهفرد و استراتژیک اشاره و تأکید کرده بود: «در سالهای اخیر تمرکز و توجه روزافزونی به بحث اکتشاف، استخراج و فرآوری و بازیافت لیتیوم از منابع شناختهشده آن شده است. لیتیوم برخلاف دیگر محصولات معدنی در حجم کم و در ابعاد کیلوگرم خرید و فروش میشود که این امر به علت قیمت بالا و سختی استحصال آن بوده و در صورتی که بتوان در استحصال و تولید این ماده معدنی به مزیت رسید، عملاً ارزش افزوده بالایی را به همراه خواهد داشت.»
کشف ذخایر غنی لیتیوم در دریاچه نمک قم
این اولین بار نیست که کشف لیتیوم در کشور خبرساز میشود.
بهروز برنا، معاون وقت اکتشاف سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور اردیبهشت ۱۳۹۴ از کشف ذخایر غنی لیتیوم در دریاچه نمک قم خبر داده و گفته بود: «در دریاچه نمک اخیراً توانستیم در ۴۰ تا ۵۰ نمونه گرفته شده، لیتیوم بالای ۲۰۰گرم در هر تن را به دست آوریم، در دنیا لیتیوم ۴۰گرم در هر تن اقتصادی است و این نشان میدهد کشور در زمینه ماده نادر لیتیوم نیز مزیتهای اقتصادی زیادی دارد.» به گفته وی، از ۸ هزارو ۷۰۰ معدن موجود در کشور ۲۴درصد آنها غیرفعال هستند و تنها ۷درصد از کل ذخایر معدنی کشور فلزی هستند، اما بیشترین رویکرد موجود نسبت به این ذخایر است.»
برنا با اشاره به ناکافی بودن بودجههای اختصاصیافته به بخش اکتشاف در کشور گفته بود: «با وجود کشف ذخایر عظیمی از انواع مواد معدنی در نقاط مختلف کشور هنوز کاری برای بهرهبرداری از آنها انجام نشده است.»
وی همچنین با بیان اینکه سالانه به حداقل یکمیلیون متر حفاری نیاز داریم، گفته بود: «بزرگترین ذخیره سولفات سدیم کشور به میزان ۱۴۴میلیون تن در دریاچه نمک قم کشف شده است که دارای ذخایری از سولفات سدیم و بعضاً منیزیم، پتاس و ترونا نیز است، اما متأسفانه تاکنون کاری برای بهرهبرداری آن انجام نشده است. ۶۰پلایا در کشور داریم که در حاشیههای آنها انواع موادمعدنی شورابهای وجود دارد، اما متأسفانه سرمایهگذار مناسبی برای بهرهبرداری از ذخایر غنی معدنی نداریم.»
ظرفیت سازمان انرژی اتمی برای اکتشاف معادن
سیدعلی موسوی، کارشناس اقتصاد سیاسی درباره ظرفیت معادن کشور به «جوان» میگوید: «متأسفانه در حوزه اکتشاف هنوز خیلی جای کار وجود دارد و باید با سرعت خلأهای گذشته را جبران کنیم، البته اقدامات خوبی از سوی سازمان انررژی اتمی در حوزه اکتشاف شکل گرفته است که جای امیدواری دارد و باید مسئولان به سمت استفاده از این ظرفیت اقدام کنند.» وی میافزاید: «میانگین امکان اکتشاف در دنیا ۷۰ متر و در برخی کشورها ۲۰۰ متر است، در حالی که این رقم در کشور ما زیر ۱۰ متر است، البته در صورت استفاده از ظرفیت سازمان انرژی اتمی این رقم به مراتب بیشتر خواهد شد. متأسفانه آنچه در کشور ما باعث عقب ماندگی میشود، موازیکار و رقابتهای بیمعنای درونکشوری است که باعث میشود نهادهای مختلف به صورت جزیرهای عمل کنند.»
موسوی تأکید میکند: «همیشه اینطور نیست و بعضاً شاهد «تعارض منافع» برخی مسئولان هستیم که مانع تحقق تأمین منافع جمعی میشوند و شوربختانه این عارضه بیشتر در دستگاه اجرایی نمود دارد، به طوری که در یک دولت، مسئولی که به اطلاعات دسترسی دارد، اقدام به بسترسازی میکند تا بعد از پایان دوره مسئولیت خود و بعضاً همزمان با آن، از رانت اطلاعات ویژهای برای پیشبرد اهداف شخصی و احیاناً گروهی خود استفاده کند. این رویه درباره برخی معادن طلای کشور صدق میکند.»
این کارشناس اقتصادسیاسی تصریح میکند: «خوشبختانه ظرفیت خوبی در کشور در حوزه منابع معدنی وجود دارد و به لحاظ فرآوری هم اقدامات خوبی صورت میگیرد، بنابراین مسئله مرتبط با معادن خامفروشی به آن صورت نیست بلکه مسئله اصلی اکتشاف است که باید روی آن سرمایهگذاری شود.»
جمعبندی
با توجه به وجود موادمعدنی متعدد در کشور از طلا و مس تا روی و آهن که به درآمدزایی رسیدهاند، وجود عنصر معدنی لیتیوم نیز میتواند برای کشور آوردههای مؤثری داشته باشد، ولی طبعاً مستلزم برنامهریزی دقیق و عبور از باتلاق «تعارض منافع» است تا مثلاً فلان نماینده به دنبال اعمال نفوذ در فلان معدن سنگآهن بزرگ کشور نباشد تا شاید از گذر تحمیل نیروی خود، به فکر تأمین هزینه انتخابات یا دیگر عیشونوش باشد که شوربختانه آفت مهم نظام حکمرانی فعلی کشور نیز به شمار میرود. جایگزینی نفت با معدن در صورت تحقق این الزامات، عملی است.
