فاطمه نمازی دکترای شیعه شناسی دارد و دبیر انجمن علمی شیعه شناسی است. به مناسبت روز مادر و هفته گرامیداشت مقام زن، با وی درباره الگوی رفتاری و مادری حضرت زهرا (س) به گفتگو نشستیم.
چرا روز مادر با ولادت حضرت زهرا (س) یکسان شده است؟
روز ولادت حضرت زهرا (س) بهترین انگیزه برای روز مادر است، چراکه لحظه به لحظه زندگی حضرت زهرا (س) بسیار پربار و نقش آفرین بود. جایگاه تربیتی و مادری ایشان نیز پربار، پرثمر و درخشان بود.
الگوی رفتاری حضرت زهرا (س) برای تربیت فرزند چگونه قابل تبیین است؟
یاس بوستان پیامبر (ص) در خانهای کوچک و یک حجره محقر توانستند محیط منزل خود را پرورشگاه والاترین اولاد پیامبر (ص) قرار دهند و افراد شاخصی را که بسیار موفق، سربلند و مبارز و به لحاظ اجتماعی نقش آفرین بودند تربیت کنند. اگر بخواهیم در یک کلام کلی بحث مادری و تربیت حضرت زهرا (س) را الگو قرار دهیم و از آن سرفصلهایی را خارج کنیم، باید بگوییم ایشان به بحث تربیت بسیار اهمیت میدادند و ضرورت بحث تربیت را از کودکی میدیدند. ایشان معتقد بودند جرقههای توحید از همان کودکی کلید خواهد خورد. حضرت زهرا (س) از همان کودکی تربیت را کلید زدند چنانچه بحث اذان و اقامه برای فرزندان را ایشان رسم کردند و در بحث نامگذاری نیز هماهنگ با حضرت علی (ع) با مشورت پیامبر و ایشان نیز با الهام از خداوند متعال برای فرزندان نام انتخاب کرده و این قضیه را درخشان کردند. در واقع ایشان فارغ از نگاه قطبی به فرزندان خود این روش را ترویج دادند. شاید هر مادری بود میگفت فرزندان من برگزیده هستند، اما ایشان نگاه قطبی نداشتند و نقش و تربیت خود را مؤثر میدانستند و معتقد بودند اصل، نقش تربیتی مادر است و در نقش و تربیت خود کوتاهی نداشتند. این وظیفه شناسی باعث شد تا بهترین الگو برای مادران باشند.
سیره تربیتی حضرت زهرا (س) در خانواده چگونه بود؟
حضرت زهرا (س) بخشی از عبادت خود را در تربیت فرزند میدید؛ اینکه مادری بداند که عبادت صرفاً رو به قبله نشستن و چادر سر انداختن نیست و بداند نقش اصلی عبادت مادر تربیت فرزند است، بسیار مهم است.
حضرت زهرا (س) در سخنان خود بیان میکردند که بالاترین عبادت یک مادر تربیت فرزند است. ایشان فرزند را به عنوان اسوه قرار میدادند. به عنوان مثال زمانی که امام حسن و امام حسین (ع) از مسجد و از پای منبر پیامبراکرم (ص) میآمدند ایشان بالشی میگذاشتند و میخواستند که آنها بالا بروند و مطالبی را که یاد گرفتند بیان کنند. در واقع مشورت و آموزش دو طرفه بود. یاد میدادند و یاد میگرفتند. توجه به نیازهای فرزند از دیگر ابعاد مهمی بود که حضرت زهرا (س) در اصول تربیتی خود مد نظر داشتند. بازی کردن، آموزش و الگوپذیری از جمله این موارد بود.
یک موضوع مهم، پرورش شخصیت عاطفی در فرزندان حضرت زهرا (س) است. نمونه چنین الگویی حضرت زینب (س) است که این اثرگذاری عاطفی آوازه جهانی دارد. حالا این شخصیت عاطفی ذاتی بوده یا پرورش یافته حضرت زهرا (س) بوده است؟!
روایتی از امام محمد باقر (ع) است مبنی بر اینکه وقتی خداوند نطفه را در رحم مادر قرار میدهد امر میکند شکل و ساختار این بچه را با نگاه به مادر شکل دهید. دو فرشته میپرسند با نگاه به مادر یعنی چه؟ خداوند میفرمایند: به پیشانی مادر بوسه بزنید و ببینید در لوح پیشانی مادر چه میبینید و هر چه میبینید در صورت مادر از صورت کودک، زینتش، مدت زندگی، عهدنامه، خوشبختی و بدبختیاش و هرچیزی که به او مربوط میشود را ببینید و به شرط تغییر همه اینها را در کودک قرار دهید. در واقع اصلیترین خصلتی که فرزندان از مادر میگیرند رفتار مادر است که با توجه به شرطی که خدا برای تغییر میگذارد، قابل تغییر است، اما قبل از تغییر تأثیر مادر نقش بالایی دارد و بعد از آن نقش اجتماعی مادر است. همانطور که حضرت زینب (س) به عقیله العرب (عقل کامل) شهره است، چون ایشان در مکتب حضرت زهرا (س) پرورش یافتند و از دامان چنین مادری چنین دختری حاصل میشود. حضرت زهرا (س) نیز در خانه پیامبر تربیت شد. ایشان جانبدار ولایت و اولین پشتوانه و اولین شهید مسیر ولایت بودند.
آیا این به روحیه ایثار اهل بیت (ع) هم ارتباط دارد. یعنی آیا این روحیه ایثار هم مثل موضوعات عاطفی اثرگذار و با برنامه بود؟
بیتردید همینطور است. حضرت زهرا (س) در ابعاد مختلف تربیتی و پرورشی نمونه بارز و کامل یک مادر برای فرزندان خود بودند. آن حضرت در ژرفای روح کودکان خود نفوذ کرده و مبنای تربیتی و انسانی را آنقدر محکم پرورش دادند که ثمره بارز آن را در عاشورا شاهد هستیم.
در خاتمه اگر نکتهای درباره سیره تربیتی حضرت زهرا (س) است بفرمایید.
دو بعد زندگی حضرت زهرا (س) در موضوع تربیت فرزند نباید فراموش شود. مادران باید توجه کنند که بخشی از عبادت توجه به تربیت فرزند است و نگاه خود را از بهانههای اقتصادی و اجتماعی بردارند. شاید بتوان گفت کوچکترین خانه و کم بودجهترین خانه برای حضرت زهرا (س) بود. از دل چنین خانهای چهار الگو خارج شد و هیچ بهانهای نیست که موضوعات اقتصادی یا کوچکی خانه مانع آن باشد. بحث دیگر توکل و تلاش ایشان بود که نگفتند این افراد انتخاب شده هستند و تا آخرین نفس دست از تربیت و ایفای نقش مادری دست برنداشتند و از هیچ تلاشی برای اینکه مادری نمونه باشند و فرزندان خوب و پرمهری را به ثمر برسانند، دریغ نکردند.
برای مادران امروز باید به خوبی تبیین کرد بهترین الگو در تربیت فرزند حضرت زهرا (س) است به این دلیل که چهل چراغ زندگی خود را خداوند قرار دادند و در این حالت نورهای خداوند نمایان میشود. ثمره مهر و محبت در این جمله است که هماهنگی مادر و پدر در تربیت فرزند مهم است. هماهنگی و همراهی حضرت زهرا (س) با امیرالمؤمنین (ع) نمایان بود و بچهها در وهله اول شاهد آرامش و محبت میان والدین بودند و اینچنین بذرها جوانه زد و شکوفا شد. مادران با پدران یکرنگ و هماهنگ باشند تا محبت آنها به دل فرزندان بنشیند.
