«جو بایدن» رئیسجمهور امریکا ۱۸ آبان در نشست خبری پس از برگزاری انتخابات میاندورهای امریکا با تکرار موضع واشنگتن در ارسال نکردن تسلیحات دوربرد به اوکراین تأکید کرد: «نمیخواهیم از تسلیحات امریکایی برای بمباران به قلمرو روسیه استفاده شود. وارد جنگ جهانی سوم نمیشویم.» بایدن با تأکید بر اینکه امریکا با هدف جلوگیری از حمله اوکراین به قلمرو روسیه، سلاح دوربرد به کییف ارسال نمیکند، خاطر نشان کرد: «واشنگتن چک سفید امضا به اوکراین نداده است.» وی افزود: «هنگامی که کییف از ما هواپیماهای نظامی خواست، ما به آنها جواب رد دادیم. نمیخواهیم وارد جنگ جهانی سوم شویم. امریکا برای اهداف دفاعی تجهیزات نظامی را به اوکراین ارسال میکند.»
موضعگیری جدید رئیسجمهور دموکرات امریکا درباره چک سفید ندادن به اوکراین و در واقع هشدار به اینکه حمایت نظامی و تسلیحاتی واشنگتن از کییف نامحدود و بیقید وشرط نخواهد بود را باید واکنش بایدن به پیروزی جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای و به دست گرفتن کنترل مجلس نمایندگان از جانب آنها دانست. در واقع برخی سران حزب جمهوریخواه پیش از این تصریح کرده بودند مایل به تداوم سیاست کنونی واشنگتن در قبال جنگ اوکراین نیستند و در صورت پیروزی در انتخابات میاندورهای خط مشی دیگری در این زمینه خواهند داشت. «کوین مک کارتی» رهبر جمهوریخواهان مجلس نمایندگان امریکا پیش از این قول داده بود اگر این حزب در انتخابات میاندورهای اکثریت را به دست آورد، از دادن چک سفید امضا به کییف جلوگیری میکند. آنها بر این گمان هستند پول مالیاتدهندگان امریکایی نباید بیحساب برای اوکراین خرج شود. این موضعگیری موجب شد بایدن نیز ابراز نگرانی کند که جمهوریخواهان ممکن است روند اعطای کمکهای آتی به اوکراین را به مخاطره بیندازند.
موضع جدید بایدن با موضعگیری و اظهارات قبلی وی تفاوت آشکاری دارد که مدعی بود ایالاتمتحده در راستای آرمان آزادی و دموکراسی کمکهای بیدریغ به اوکراین خواهد کرد و ملت امریکا نیز باید آماده فداکاری در این زمینه با توجه به هزینههای اقتصادی این مسئله مانند افزایش بهای حاملهای انرژی باشند.
اختلاف در ناتو
البته تغییر موضع در قبال تداوم کمکهای نظامی به اوکراین مختص امریکا نیست و به نظر میرسد در مهمترین سازمان نظامی غربی یعنی ناتو نیز در این باره شکاف و اختلاف ایجاد شده باشد. ینس استولتنبرگ دبیرکل ناتو ۱۸ آبان افشا کرد که برخی از کشورهای عضو ناتو با ارسال کمک به اوکراین مخالف هستند. او گفت که به رغم اینکه بیشتر کشورهای ناتو قصد دارند به حمایت از اوکراین ادامه دهند، در عین حال اذعان کرد برخی کشورهای عضو نظر متفاوتی دارند. استولتنبرگ پیش از این گفته بود ناتو به دنبال آتشبس در اوکراین طبق شرایط روسیه نیست، زیرا این پیام را القا میکند که استفاده از زور منجر به دستیابی به اهداف سیاسی میشود. در واقع از دیدگاه سران امریکا و ناتو عقبنشینی در برابر روسیه در جنگ اوکراین و پیروزی مسکو در این جنگ به منزله شکست بزرگی برای غرب خواهد بود.
به رغم شعارهای بایدن و استولتنبرگ درباره تداوم حمایت از اوکراین به نظر میرسد با آشکار شدن تدریجی اثرات منفی جنگ اوکراین بر اقتصاد کشورهای اروپایی و امریکا به ویژه تورم و رکود اقتصادی و بحران انرژی و نیز صرف هزینههای هنگفت برای جنگ اوکراین که تاکنون بالغ بر دهها میلیارد دلار شده، اکنون صداهای مخالف چه در امریکا و چه در اروپا درباره کمکهای نظامی و تسلیحاتی به اوکراین بلند شده و همین مسئله تداوم روند کنونی را به شدت مورد تردید قرار داده است. به ویژه اینکه هیچ چشمانداز روشنی درباره جنگ اوکراین و پایان آن وجود ندارد.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه اخیراً در یک سخنرانی در ایتالیا گفت که فرصت دستیابی به صلح وجود دارد و زمان آن فراخواهد رسید. با این حال، او تأکید کرد که تعیین زمان و شرایط صلح با روسیه، به عهده اوکراین خواهد بود. مکرون با انتقاد از کسانی که مذاکرات صلح با روسیه را خیانت به مبارزه مردم اوکراین توصیف کردهاند، گفت: «جنگ در اوکراین نمیتواند ادامه یابد. این جنگ زندگیمان را در اروپا تغییر میدهد و منجر به فقر و گرسنگی خواهد شد.» درخواست رئیسجمهور فرانسه برای پایان یافتن جنگ اوکراین در سایه تحولات اخیر در اروپا قابل تحلیل است. اروپاییها در آغاز این جنگ با توجه به ادعاهای امریکا بر این گمان بودند که با اعمال تحریمهای گسترده علیه روسیه و ارسال کمکهای تسلیحاتی عظیم برای اوکراین در کنار کمکهای امریکا و نیز ارائه انواع خدمات اطلاعاتی و لجستیکی، ارتش اوکراین قادر به مقابله با حمله روسیه بوده و قادر به شکست روسیه در یک جنگ نیابتی خواهند بود. با این حال در نهمین ماه جنگ اوکراین نه فقط روسیه چهار استان اوکراین را به خاک خود ملحق ساخته بلکه در حملات انتقامی به مناطق مختلف این کشور به دلیل حمله خرابکارانه اوکراین به پل کریمه، زیرساختهای آن از جمله نیروگاههای برق را مورد هدف قرار داده و مناطق بزرگی از جمله کییف را دچار بیبرقی کرده است. اکنون چشمانداز گسترش دامنه این جنگ ویرانگر بیش از هر زمانی است.
در واقع مقامات ارشد اروپایی بیش از پیش نسبت به پیروزی اوکراین در جنگ کنونی دچار بدبینی شدهاند و دیگر مایل به تداوم حمایت از کییف در مقیاس قبلی نیستند. همچنین ذخایر تسلیحاتی برخی کشورهای اروپایی که به اوکراین برای مقابله با روسیه تسلیحات ارسال کردهاند رو به اتمام است و ممکن است سالها طول بکشد کمبود آن جبران شود و حتی ممکن است آنها را در دفاع از خود با مشکل مواجه سازد. نکته جالب اینکه در امریکا یعنی کشوری که به شدت خواهان تداوم جنگ اوکراین است نیز این عدمتمایل با توجه به تصریح مقامات جمهوریخواه مانند «کوین مک کارتی» رهبر اقلیت جمهوریخواه مجلس نمایندگان درباره عدمتداوم کمکهای واشنگتن به کییف به صورت کنونی در صورت پیروزی جمهوریخواهان در انتخابات نوامبر ۲۰۲۲ نیز به چشم میخورد.
مسئلهای که برای اروپاییها قابل پیشبینی نبود، واکنش سخت و غیرمنتظره مسکو به تحریمها و اقدامات خصمانه اروپا بود. هر چند اتحادیه اروپا اکنون هشتمین بسته تحریمی را نیز علیه روسیه تصویب و به مورد اجرا گذاشته، اما مسکو نیز بیکار ننشسته و واکنشهای مؤثر و البته سختی به اقدامات اروپا از خود نشان داده است. روسیه به عناوین مختلف اکنون صادرات نفت و گاز به اروپا را به حال قطع یا تعلیق درآورده و با توجه به خرابکاری اخیر در خطوط لوله گازی نورد استریم که به گفته مقامات کرملین کار انگلیس بوده است، اکنون چشماندازی برای از سرگیری صادرات گاز به اروپا وجود ندارد. این امر موجب کاهش عرضه گاز، گرانی بیسابقه آن و در نتیجه کمبود برق و گاز در اروپا شده است، ضمن اینکه این مسئله منجر به افزایش بیسابقه تورم به دلیل گرانی بیش از حد انرژی و نیز بروز رکود اقتصادی و کاهش فعالیت و تعطیلی بسیاری از صنایع شده است. به نظر میرسد چشمانداز اقتصادی اروپا ناامیدکننده شده است.
