در ارزیابیهای انجام شده در سال ۲۰۲۲، ایران رتبه سوم میزان تولید عسل را پس از چین و ترکیه به خود اختصاص داده بود. بر اساس گزارشها سالانه نزدیک به ۷ هزار تن عسل چند گیاه کوهستان، حدود ۵ هزار تن چند گیاه دشت، قریب به ۴ هزار تن عسل گون، ۳ هزار تن عسل کنار، هزار و۵۰۰ تن عسل گون گزانگبین، هزار تن عسل مرکبات و هزار تن عسل گشنیز در استانهای ایران تولید میشود. با این حال و با هجوم عسلهای تقلبی به بازار، وضعیت بغرنج شده و نه تنها ایرانیان در تشخیص عسل مرغوب درمانده شدهاند بلکه استاندارد نبودن بخش اعظمی از عسلها، راه ورود این محصول به اتحادیه اروپا را هم بسته است.
سال گذشته ۱۱۱ هزار تن عسل در کشور تولید شد که نسبت به سال ۱۳۹۹ حدود ۳ هزار تن کاهش داشت، با این حال به لحاظ تعداد، کندوهای زنبور عسل به ۱۱میلیون کندو رسیده که ایران را در لیست پنج کشور اول دنیا قرار داده است.
البته ایران به لحاظ میزان متوسط عملکرد تولید در سطح کلنیها در رتبه ۳۵ دنیا قرار دارد که باید این رقم بهبود یابد.
ایرانیان در خصوص مصرف محصولاتی همچون روغن، نمک و قند بالاتر از متوسط جهانی هستند، در حالیکه در مصرف گوشت قرمز و ماهی پایینتر از متوسط جهانی بوده و در مورد عسل هم متوسط سرانه مصرف این محصول در کشور یک کیلو و ۳۱۳ گرم میباشد که این عدد در کشورهای پیشرفته ۵/۲ کیلوگرم است. نکته قابل تأمل اینکه در همین میزان مصرف عسل هم مقدار زیادی عسل تقلبی قرار دارد که به جای سلامت، بیماریهایی مثل دیابت را به مصرفکنندگان این محصول هدیه میدهد.
استانهای ایران و تنوع در تولید عسل
تا چند سال پیش عسل ایران به کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند بحرین، کویت، قطر، عمان، کشورهای اتحادیه اروپا همچون آلمان و انگلستان و سایر کشورها نظیر کانادا، هنگ کنگ، استرالیا، اندونزی، مالزی، عراق و لبنان صادر میشد، اما در حال حاضر و به دلیل پایین آمدن کیفیت این محصول و استاندارد نبودن بخشی از آن، صادرات کاهش یافته است.
یکی از ویژگیهای عسلهای تولیدی در استانهای مختلف ایران تنوع آن است. این محصول بر اساس طعم و نوع گیاه، تقسیمبندی میشود، به طوری که ۶۰ درصد عسلهای تولیدی، چند گیاه و ۴۰ درصد دیگر تک گیاه هستند.
چالش لرستان با عسلهای تقلبی
لرستان یکی از قطبهای تولید عسل به عنوان محصولی با کیفیت برتر در کشور محسوب میشود، تنوع گل و گیاه در دشتهای استان، باورهای بومی و عشایری مردم و شرایط مناسب آب و هوایی همگی از دلایل کیفیت مرغوب و ممتاز عسل در این منطقه محسوب میشود.
متأسفانه با وجود این مواهب خدادادی هنوز این صنعت جایگاه واقعی خود را در بخش تولید و صادرات به دست نیاورده و در چنین شرایطی وجود عسلهای تقلبی در بازار به نام عسل لرستان، موجب خدشهدار شدن هویت عسل این استان شده است، موضوعی که به طور حتم در صورت استمرار این صنعت را با چالشهای جدی مواجه خواهد کرد.
در چنین شرایطی افزایش تولید، شناسایی بازارهای هدف برای فروش عسل، ارائه آموزشهای لازم به زنبورداران، توسعه سایر تولیدات زنبور و... از جمله مطالبات زنبورداران لرستانی از متولیان و مسئولان این استان است.
این یک حقیقت است که عسل تقلبی آفت جان صنعت زنبورداری شده و فراوانی عسل تقلبی در بازار، حیات صنعت زنبورداری استانها را به مخاطره انداخته است.
این در حالی است که صنعت زنبورداری از رشتههای تولیدی مهم کشور به شمار میرود و خانوادههای بسیاری از این طریق امرار معاش میکنند. زنبورداران گلستانی هم صدایشان در آمده و میگویند با توجه به گسترش زنبورداری، باید اقدامی برای جمعآوری عسلهای تقلبی و مقابله با این افراد انجام شود تا مردم بتوانند عسل با کیفیت مصرف کنند.
تولید و عرضه عسلهای تقلبی باعث شده تا بسیاری از فعالان حوزه زنبورداری شغل خود را تغییر دهند و به حرفه دیگری روی بیاورند.
متأسفانه عدم آگاهی مردم و نبود مرکز تخصصی و فروشگاه معتبر برای عرضه عسل در استان، بازار فروش عسلهای تقلبی را رونق داده است.
دکتر مریم اسماعیلی، کارشناس حوزه زنبورداری با بیان اینکه آمارهای برخی مسئولان در رابطه با صادرات عسل به اروپا درست نیست، به «جوان» میگوید: «عسل ایرانی از کیفیت بالایی برخوردار است، اما نمیتوانیم آن را به کشورهای اروپایی صادر کنیم و تنها دلیل آن اجباری نبودن استانداردهای عسل در کشور است و به همین دلیل اتحادیه اروپا، استانداردهای تشویقی را برای وارد کردن محصول به کشورهای خود کافی نمیداند.»
وی میافزاید: «متأسفانه تخلفهای زیادی در خصوص استاندارد در محصول عسل دیده میشود، به این صورت که تولیدکنندگان از نشان استاندارد و علامت سلامت کپی برداری کرده و روی شیشه محصولات خود چاپ میکنند. نبود استاندارد اجباری و نظارت کافی باعث شده تا عسلهای تقلبی در بازار زیاد شوند و بیماریهای زیادی را بین هموطنان رواج دهد که از خطرناکترین آنها میتوان به بیماران دیابتی اشاره کرد.»
به گفته این کارشناس، از ابتدای ورود عسلهای تقلبی به بازار که حدود ۲۰ سال میگذرد، اتحادیه زنبورداران پیگیریهای زیادی برای اجباری کردن استاندارد عسل کرده است، اما هیچ نتیجهای نداشته و همچنان استاندارد عسل در کشور تشویقی است.
درخواست عسل بر اساس ذائقه ملل
به گفته کارشناسان، درخواست نوع عسل برای صادرات بر اساس ذائقه مردم کشورها فرق میکند، به طوری که کشورهای جنوب حاشیه خلیج فارس بیشتر عسل کنار و برخی کشورها عسل گون و گون دشت و کوهستان مصرف میکنند.
اواخر سال گذشته بود که مجری طرح توسعه زنبورداری کشور وزارت جهاد کشاورزی، تولید سالانه عسل ایران را حدود ۱۱۵ هزار تن و ظرفیت صادراتی این محصول را ۵ تا ۱۰ هزار تن عنوان کرد.
حسین اکبرپور با بیان اینکه در هشت ماهه نخست سال ۱۴۰۰ نزدیک به ۱۰۸۰ تن عسل به ارزش ۸۶ میلیارد تومان از کشور صادر شده است، گفت: «طی این مدت هفت تن و ۱۴۰ کیلوگرم بره موم به ارزش یک میلیارد تومان نیز فقط به کشور چین صادر کردهایم.»
وی ادامه داد: «با توجه به مرغوبیت عسل ایران، چین نسبت به واردات این محصول تمایل نشان داده و این کشور به دلیل جمعیت بالا، بازار خوبی برای تولیدات زنبورداران ایران است و موجب ترغیب آنان برای تولید میشود.»
