در پی افزایش نرخ نفت و کالاهای اساسی در بازارهای جهانی در اثر درگیریها بین روسیه و اوکراین و نگرانیها پیرامون ظهور ویروسهای جدید در دنیا و تصمیمات فدرال رزرو در مورد نرخ بهره که به تقویت ارزش دلار انجامید، شاهد تغییرات در اقتصاد جهانی هستیم، حتی کشورهایی که پیشرفته به شمار میروند تورم در حوزه موادغذایی و محصولات کشاورزی را تجربه کردهاند حال اینکه چرا در این کشورها شاهد اعتراضات از سوی مردم نیستیم، شاید یکی از دلایلش آن باشد که رسانهها این اعتراضات را پوشش نمیدهند یا اینکه سرانه درآمد اشخاص در این کشورها به شکلی است که تورم بخش خوراکیها چندان دخل و خرج آنها را با ناترازی جدی مواجه نکرده است.
کشورهای توسعه یافته هم به تورم خوردند
در شرایط کنونی دنیا که کشورهای توسعه یافته نیز نتوانستهاند اقتصاد خود را از زیر بار تورم مصون بدارند، اقتصاد ایران بیش از ۱۰سال میشود که با تحریمهای بسیار سخت، ناجوانمردانه و ظالمانه امریکا روبهرو است و در تمام این سالها دولت به جهت کاهش درآمدهای نفتی با کسری بودجه قابل ملاحظه روبه رو بوده است، بهطوری که هزینههای جاری و عمرانی گاهاً از مسیرهایی تأمین شده است که خود به تشدید تورم دامن زده است.
به هرروی طولانیشدن تحریمها و ماجرای اشاعه ویروس کرونا کم بود، رشد نرخ جهانی نفت و انرژی در اثر درگیریها در اوکراین شرایطی را رقم زد که بازار مواد غذایی نیز با تورم مواجه شود، به ویژه آنکه روس و اوکراین هر دو در زمینه تولید و صادرات محصولات کشاورزی فعال بودند و درگیریها بهتبع بازار جهانی محصولات غذایی را تحت تأثیر قرار داد. در این میان نگرانی در مورد ظهور ویروسهای جدید و وسعت گرفتن دامنه درگیری بین برخی از کشورها شرایطی خاصی را در اقتصادهایی، چون ایران ایجاد کرده است تا جایی که دولت سیزدهم به صلاح دید سلسله اصلاحات اقتصادی را در کنار اصلاح نرخ ارز ترجیحی در اقتصاد رقم بزند.
ضعف سرانه درآمد خانوار
از آنجایی که سرانه درآمد خانوار در ایران به دلیل تحریمهای ناجوانمردانه و ضعف تولید ناخالص داخلی پایین است، بهتبع اعمال اصلاحات اقتصادی شاید برای مدتی خانوار را تحت تأثیر قرار دهد که دولت تلاش کرد با پرداخت یارانه فشار اقتصادی را به حداقل برساند، اما امید است همزمان با تغییر فرایند پرداخت یارانه شرایطی ایجاد شود که سرمایه گذاری جدید در اقتصاد برای تولید محصولات کشاورزی و غذایی ایجاد شود، بدین واسطه تورم در حوزه مواد غذایی و خوراکیها به تولید ملی کنترل میشود و دیگر کنترل تورم در این بخشها به کمک پمپاژ ارز ارزان به حوزه واردات انجام نمیگیرد.
در شرایط کنونی چشمانداز آتی اصلاح ارز ترجیحی شاید برای عوام چندان شفاف نباشد و جا دارد اقتصاددانان و کارشناسان آینده اقتصاد ایران را برای مردم ترسیم کنند، زیرا اگر در حوزه تقویت تولید محصولات مواد کشاورزی و غذایی با بالا بردن بهرهوری آب مصرفی سرمایهگذاری شود، بیشک بازار با کنترل تورم روبهرو میشود و حتی ایران میتواند با توسعه بخش کشاورزی، آبزیپروری، مرغداری و دامداری در حوزه صادرات نیز حرف برای گفتن داشته باشد.
بی شک اگر واردات به کشور ساماندهی شود مصارف ارزی به واسطه قطع واردات کالاهای غیرضروری به کشور کاهش مییابد و ارزش ریال نیز به واسطه افزایش تولید و صادرات تقویت میشود، منتهای مراتب باید دولت در اصلاحات اقتصادی صحیح و سریع ثابت قدم باشد.
اثر اصلاحات اقتصادی در بازار داراییهای سرمایهای
در این میان از آنجایی که اصلاحات در حوزه ارز ترجیحی حوزه کالاهای اساسی را با رشد نرخ مواجه کرده است، انتظار میرفت که بازار داراییهای سرمایهای نیز با تغییراتی مواجه شود، زیرا گفتهمیشود که بین بازارهای سرمایهای و مصرفی ارتباطی وجود دارد، بهطور نمونه پس از مدتی که واقعی شدن نرخ کالاهای اساسی به واسطه اصلاح نرخ ارز ترجیحی میگذرد، داراییهای سرمایهای به کانال مقایسه با کالاهای اساسی میافتند و نرخها در این بخش نیز دچار تعدیل میشود.
البته لازم به توضیح است که بانک مرکزی در حوزه ریالی و ارزی مقرراتی را وضع کرده است که بهطور نمونه سقفی برای گردش حساب بانکی اشخاص حقیقی اعلام شدهاست یا در حوزه پسانداز ارزی سقفی برای اشخاص در نظر گرفته شدهاست، در چنین شرایطی امکان دارد برخی از اشخاص پساندازهای خود را به طلا و سکه تبدیل کنند تا در صورت لزوم در مبادلات از این کالاها استفاده کنند، شاید یکی از دلایل افزایش تقاضا در بازار طلا و سکه طلا این مورد باشد.
همچنین از آنجایی که بازار املاک بزرگ متراژ و لوکس گرانقیمت راکد است، عدهای با ارائه تخفیف در صدد تبدیل ملک به ارز و حواله ارزی جهت خروج سرمایه از کشور هستند، شاید این عامل یکی دیگر از دلایل رشد تقاضا برای ارز و رشد نرخ باشد.
در کنار این موارد، برخی از تحلیلگران معتقدند که با گذشت زمان چشمانداز احیای برجام مخدوش شده و دیگر این خبر چنگی به دل بازار نمیزند، از این رو گفته میشود که خبرهای کنونی خروجی از برجام شاید در بازار ارز اثر گذاشته باشد.
افزایش اختیارات بانک مرکزی
در میان این اخبار، رئیس کل بانک مرکزی به عنوان متولی بخش پولی کشور و یکی از ارکان اعمال اصلاحات اقتصادی در ایران میگوید: به زودی اختیارات ویژهای به بانک مرکزی برای تنظیم بازار ارز داده میشود.
«علی صالحآبادی» میافزاید: تلاش خواهیم کرد آنهایی که در بخش حواله و اسکناس تقاضای واقعی در بازار دارند، پوشش کامل عرضه در بازارهای نیما و بازارهای متشکل ارزی را داشته باشیم. پوشش کامل عرضه و تقاضا در بازار میتواند آرامش را در بازار ایجاد کند.
به گفته صالحآبادی وضعیت منابع ارزی کشور امسال نسبت به سال گذشته در تمام حوزهها به مراتب بهتر شده است. در دو ماهه ابتدایی امسال نسبت به دو ماهه ابتدایی سال گذشته، حدود ۵/۷ میلیارد دلار نفت، فرآورده، میعانات، گاز و پتروشیمی داشتیم که سال گذشته در همین مدت حدود ۵/۴ میلیارد دلار بودهاست، یعنی بیش از ۶۰درصد رشد در وصولیها و نه فقط درآمد داشتیم، چون درآمد به معنای فروش نیست بلکه به معنای وصول است.
صالحآبادی میگوید: در بانک مرکزی و در حوزه صادرات غیرنفتی با توجه به توان خوبی که داریم و عرضه خوبی که در بازار انجام میدهیم، تعادل را در بازار ایجاد میکنیم.
در جریان مبادلات روز گذشته طلا، ارز و سکه دچار نوسان شد، بهطوری که نرخ دلار از مرز ۳۱ هزار تومان عبور کرد و نرخ سکه طلا نیز پیش رویهایی در کانال ۱۵ میلیون تومان داشت، هر دلار امریکا در صرافی بانکی با تغییر کانال به قیمت ۲۶هزار و ۱۹تومان به فروش رسید و هر یورو نیز به قیمت ۲۸هزار و ۲۱۵تومان معامله شد.
