بنیانگذاران و اسناد امریکایی از اعلامیه استقلال امریکا (۱۷۷۶)، قانون اساسی امریکا (۱۷۸۷)، مقالههای فدرالیست (۱۷۸۸)، منشور حقوق ایالات امریکا (۱۷۹۱) و بیانیه جیمز مدیسون و نطق آبراهام لینکلن (۱۸۶۳) بر ارزش دموکراسی و وظیفه مدنی شهروندان و مقامات سیاسی تأکید داشتند. کال جیسون در کتاب مشهور «دولت امریکا: توسعه سیاسی و تغییرات نهادی» (۲۰۱۳) مینویسد: «در امریکا جمهوریخواهی در کنار شکلی از لیبرالیسم کلاسیک ایدئولوژی غالب باقی ماندهاند و دموکراسی از جمله اصول کلیدی این ایدئولوژی است.»، اما واقعیتهای عینی از تغییر و افول حق انتخاب آزاد شهروندان و برگزاری انتخابات آزاد و سالم در امریکا (Democratic elections) حکایت دارد.
مؤسسه بینالمللی دموکراسی و کمک به انتخابات IDEA در گزارش «وضعیت جهانی دموکراسی در سال ۲۰۲۱» برای اولین بار امریکا را وارد فهرست «دموکراسیهای رو به عقبگرد»کرده است. این نهاد دلیل این تغییر را «بدتر شدن مشهود وضعیت دموکراسی در این کشور از سال ۲۰۱۹، گرایش فزاینده به رد کردن نتایج معتبر انتخابات، کاهش آزادیهای مدنی و کاهش کیفیت آزادی تجمعات در جریان اعتراضهای سال ۲۰۲۰ (قتل جورج فلوید) عنوان کرده است.»
به رغم تصویرسازی جریانی اصلی قدرت در امریکا برای معرفی دموکراسی امریکایی به عنوان الگویی جهانی و متقابلاً تلاش برای معرفی ترامپ به عنوان عامل بحران دموکراسی امریکا، تحقیقات نشان میدهد سیستم سیاسی امریکا پیش از این در انتخاباتهای مورد مناقشه ۱۸۲۴، ۱۸۷۶ و ۲۰۰۰ با بحرانروبهرو بوده است. با توجه به اختیارات قابل توجهی که قانون اساسی به مجالس قانونگذاری ایالتی اعطا میکند، روند رأیگیری، شمارش آرا و حتی انتخاب رأیدهندگان به راحتی برای مقاصد حزبی قابل انحلال است.
دانشگاه جورج واشنگتن در پروژه «هشدار اقتدارگرایی در امریکا» در ماه می۲۰۱۷، اقدام به افکارسنجی از جامعه نخبگان امریکا پیرامون «نابودی هنجارهای دموکراتیک توسط رهبران منتخب مردم و احترام به انتخابات آزاد و عادلانه و مشروعیت مخالفان» کرده که طبق اظهارات کارشناسان حوزه دموکراسی، «سیاست ایالاتمتحده امریکا از خط مشیای که لازمه یک کشور بهرهمند از دموکراسی سالم و پایدار است، خارجشده است. اعتقاد ایشان این است که نباید احتمال سقوط آن در آینده را صفر دانست.»
مجله آتلانتیک در گزارشی با عنوان «روشهای ناقض دموکراسی برای انتخابات ۲۰۲۴» (جولای ۲۰۲۱) هشدار میدهد: «امروز بزرگترین تهدید برای دموکراسی امریکایی تکرار ششم ژانویه نیست، بلکه احتمال بروز و تکرار انتخابات ریاست جمهوریای است که نتایجش دزدیده خواهد شد.» در این گزارش ۱-ریزش اعتماد جمعیت رأیدهنده به سیستم سیاسی و ۲- لغو انتخابات توسط احزاب و کاندیداهای قانونی به عنوان دو تهدید آینده دموکراسی امریکا برشماری میشوند. یاسکا مونک (استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد) معتقد است: «اگر روند کنونی همینطور ادامه یابد تا ۲۰ یا ۳۰سال دیگر فاتحه دموکراسی خوانده میشود.»
شورش کنگره نماد افول دموکراسی است، به نحوی که جو بایدن ضمن دستور تحقیقات جامع درباره این اتفاق، در بیانیهاش نوشت: «حتی در زمان جنگهای داخلی [امریکا]نیز شورشیها به کنگره که سنگر دموکراسی ماست، حمله نکردند. این کار بحرانی وجودی و آزمونی برای توان بقای دموکراسی ما بود و یک یادآوری ناراحتکننده در این زمینه بود که در خصوص دموکراسی ما هیچ تضمینی وجود ندارد.» نشریه فارین پالیسی پس از فتح کنگره توسط معترضان انتخابات ۲۰۲۱ در گزارشی ژانویه ۲۰۲۱ اذعان میکند: «تصویر ذهنی امریکا عصر چهارشنبه پایان یافت. همان چیزی بود که رهبران امریکا اغلب نکوهش میکردند. یک دموکراسی ضعیف که قادر نیست از خشونت و خونریزی ناشی از تغییر قدرت معیوب از یک رهبر به رهبر دیگر ممانعت کند. امریکا نمیتواند مدعی دفاع از دموکراسی در سطح جهان شود.»
همزمان با این مباحث پیرامون انتخابات و دموکراسی امریکا، همچنان ابهامات و اعتراضات زیادی پیرامون خرید رأی و هزینههای ستادهای انتخاباتی، شفافیت و اعتبار سازوکار آرای الکترال، نقش دو حزب اصلی، آزادی و استقلال انتخابکنندگان و انتخابشوندگان و نمایندگی کردن کاندیداها از مردم یا گروههای نفوذ درون جامعه و نخبگان امریکا جریان دارد. پایگاه Bright Line Watch در تحقیقاتی اکتبر ۲۰۱۷ درباره «هنجارهای دموکراتیک» به این جمعبندی رسیده است که «قواعد و مقررات نانوشته یا حافظهای نرم دموکراسی مانند پایبندی به حاکمیت قانون، آزادی رسانه، تفکیک قوا، آزادی بیان، آزادی مذهب، آزادی مالکیت و آزادی برگزاری همایشها در امریکا به سهولت نقض میشوند و سقوط این حفاظها نشانه فروپاشی دموکراسی امریکاست.»
این در حالی است که رقابت سختی میان دموکراتها و جمهوریخواهان برای تغییر قوانین انتخاباتی، سوءاستفاده از اختیارات و تغییر سبد آرای ایالتها برای تصاحب رأی بیشتر تداوم داشته است. سال ۲۰۱۳، سناتورهای دموکرات، فرایند اطاله بررسی (فیلیباستر) را برای بیشتر نامزدهای ریاستجمهوری حذف کردند تا دموکراتها از شانس بیشتری بهرهمند شوند. سال ۲۰۱۶ سناتورهای جمهوریخواه با مریک گارلند، کاندیدای اوباما برای دیوان عالی مخالفت میکنند تا از قدرت دیوان عالی بر روند انتخابات به نفع جمهوریخواهان بکاهند. سال ۲۰۲۰ دونالد ترامپ رئیس اف. بی. آی را برکنار میکند تا تحقیقات مربوط به همدستی احتمالی مسکو با کمپین انتخاباتیاش ابتر بماند و موضع دموکراتها تضعیف شود. خیلی از کارشناسان معتقدند، پیگیری این رویکرد حزبی، فضای سیاسی امریکا را به سمت تجزیه ایالتهای آبی (دموکرات) و قرمز (جمهوریخواه) سوق میدهد. افول دموکراسی و انتخابات آزاد و سالم در امریکا یک مصداق عینی از تغییر وضعیت امریکا طی سالهای اخیر است که منازعه قدرت گروههای نفوذ سیاسی- اقتصادی و بیاعتمادی و عدم مقبولیت اجتماعی بر سرعت آن میافزاید.
* کارشناس مسائل سیاسی
