با وجود تدوين و ابلاغ قانون ويژه حفاظت از بافت تاريخي در حال حاضر ۵۰۰ هكتار بافت تاريخي اروميه در بلاتكليفي به سر ميبرد و مسئولان و متوليان ترجيح ميدهند به جاي اقدامي عملي براي ترميم و حفظ اين منطقه، توپ اجراي قانون را به زمين يكديگر بياندازند. در ناهماهنگي بين سازمان ميراث فرهنگي و اداره راه و شهرسازي و شهرداري، بافت تاريخي اروميه در حال تخريب و تخليه بوده و محلات آن در گير و دارهاي اداري پير و فرسوده شدهاند. فرسوده بودن قلب اقتصادي شهر، نبود امكان ارائه خدمات شهري، بيتوجهي به سرمايهگذاري، تبديل شدن برخي بناهاي نيمه تخريب شده به محل انباشت زباله و تجمع معتادان، وجود مشكلات فرهنگي، بهداشتي و اجتماعي براي ساكنان و اصناف فقط، بخشي از معضلات و چالش محلات در بافت تاريخي اروميه است.
بافتهاي تاريخي بخشي از هويت استانها و حتي كشور به شمار ميآيند كه علاوه بر فرهنگ و قدمتي كه در آنها نهفته، ميتوانند موجب جذب گردشگر و درآمدزايي و به حركت درآمدن چرخ اقتصاد شوند.
شايد گل سرسبد بافتهاي تاريخي ايران، بافت تاريخي يزد باشد كه توانست با ثبت جهاني، نام و آوازه خود را به گوش همه دنيا برساند.
با اين تفاسير و در كمال تأسف بايد گفت در بسياري از استانها با بيتوجهي به اين بافتها، شرايطي به وجود آمده كه سايه سنگين فرسودگيها در حال پاك كردن تمام قدمت و ارزش و تاريخ موجود در اين مناطق است. در حال حاضر ۵۰۰ هكتار از شهر اروميه به عنوان دومين شهر پرجمعيت شمال غرب كشور در محدوده بافت تاريخي قرار دارد كه ساكنان آن سالهاست با مشكلات عديدهاي در حوزههاي مختلف شهري و زندگي دستوپنجه نرم ميكنند.
بافتهاي تاريخي، درگير ويراني
وقتي نام يك شهر كهن را به همراه واژه «بافت تاريخي» در موتورهاي جستوجوگر قرار دهيد، ميبينيد در كنار نام آنها حتماً واژهاي مثل «ويرانه»، «مخروبه»، «فرسودگي» يا «بيمهري» و ديگر كلمات منفي قرار ميگيرد. اين نشان ميدهد تمام بافتهاي تاريخي در استانهاي مختلف ناديده گرفته ميشوند و حتي بافت تاريخي يزد هم كه مدتهاست دچار مشكلات و معضلاتي شده، در صورت ادامهدارشدن اين موضوع، امكان دارد از ليست جهاني خارج شود. بافت تاريخي زنجان، بافت تاريخي كاشان، بافت تاريخي كرمان و حالا بافت تاريخي اروميه به خاطر بيتوجهيها و عدم رسيدگي به حفظ و بازسازي بناهاي آن به سمت مخروبه شدن پيش ميرود. اين حرف مردم نيست بلكه معاون هماهنگي امور عمراني استاندار آذربايجانغربي در صحن علني شوراي اسلامي شهر اروميه گفته كه بافت تاريخي اروميه به سمت بافت مخروبه شهر پيش ميرود و اگر تدبيري انجام نگيرد شاهد تخريب هرچه بيشتر آن خواهيم بود.
آيدين رحماني با بيان اينكه عمدهترين مشكل در استان عدم تعامل بين دستگاههاست كه با تعامل امكان طرح مشكلات و يافتن راهكار مناسب وجود دارد، ادامه داد: «دولت خواهان بهبود وضعيت بافت فرسوده است و ضوابط در حال اتمام است و با ابلاغ آن امكان ساخت و ساز فراهم ميشود.» وي تصريح كرد: «بافت تاريخي يكي از دغدغههاي استاندار آذربايجانغربي است و بنا داريم سطح بافت تاريخي شهر را كاهش دهيم و نقد جدي بر مساحت بافت تاريخي شهر داريم و ميراث فرهنگي بدون هماهنگي با ساير دستگاهها، شهرهاي كشور را دچار مشكل كرده است.» هم اكنون بافت تاريخي اروميه درگير مشكلات و معضلاتي از جمله نبود امكان ارائه خدمات شهري، بيتوجهي به سرمايهگذاري، فرسوده بودن قلب اقتصادي شهر، تبديل شدن برخي بناهاي نيمه تخريب شده به محل انباشت زباله و تجمع معتادان است.
البته در كنار اينها وجود مشكلات فرهنگي، بهداشتي و اجتماعي براي ساكنان و اصناف نيز محلات اين بافت را دچار چالش كرده است.
نبايد فراموش كنيم وقتي شهرها خودشان دچار مشكلات عديدهاي مثل ترافيك و آلودگي هوا و تراكم و حمل ونقل و مباحث ديگر، هستند، ديگر فرصتي نميماند تا مسئولان شهري به فكر حفظ تاريخ و مراقبت از بناها و محلات قديمي بيفتند. درست مثل اروميه كه معاون عمراني استاندار آذربايجانغربي با بيان اينكه كمبود فضاهاي عمومي يكي از مشكلات اين شهر است، گفته: «آمادگي كامل داريم از ظرفيت كميسيون ماده پنج براي ايجاد ظرفيت براي شهرداري ارزش افزوده كنيم تا در محلات مورد نياز مورد استفاده قرار گيرد.» رحماني در خصوص حمل ونقل عمومي هم اظهار كرد: «سرانه تراكم جمعيتي استفاده كنندگان در هر سفر بيش از ۵۰ درصد كاهش يافته است و در سطح شهر حمل ونقل عمومي به سمتي ميرود كه شهروندان استفاده نميكنند. در كميسيون ماده پنج براي حل و فصل مشكلات شهر تلاش ميكنيم و ضوابط طرح تفصيلي با نظر شهرداري به طور عمدهاي اصلاح شد و اميدواريم پس از تصويب و ابلاغ مشكلات عمده و اساسي شهر حل شده و رونق در ساخت و ساز را شاهد خواهيم بود.»
قانون خاك ميخورد و بافتها فرسوده ميشوند
مدتهاست كه قانون ويژه حفاظت از بافت تاريخي ابلاغ شده اما هنوز هم ۵۰۰ هكتار بافت تاريخي اروميه در بلاتكليفي به سر ميبرد.
حالا بافت تاريخي اروميه درگير و دارهاي اداري پير و فرسوده شده و در ناهماهنگي بين سازمان ميراث فرهنگي و اداره راه و شهرسازي و شهرداري، محلات اين منطقه در حال تخريب و تخليه هستند. متأسفانه وقتي صحبت از كم كاريها و سوءمديريتها پيش ميآيد، مسئولان ترجيح ميدهند با خلط كردن بحث و عمومي كردن موضوع، كاري كنند كه اصلاً معلوم نشود چه كسي متولي و پاسخگوي اين همه معضلات پيش آمده است. در اروميه هم متوليان امر ترجيح ميدهند به جاي اقدامي عملي براي ترميم و حفظ بافت تاريخي، توپ اجراي قانون را به زمين يكديگر بيندازند.
درست مثل مديركل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجانغربي كه در مورد بافت تاريخي اروميه گفته: «حفاظت و حراست از بافت تاريخي وظيفهاي همگاني و عمومي است كه براي نيل به اين هدف بايد تمام دستگاهها در كنار هم و با همدلي وارد كار شوند.» جليل جباري ادامه داد: «طي چند سال اخير، ميراث فرهنگي با مشاركت شهرداري اروميه اقدامات خوبي در راستاي احيا و حفظ بافت تاريخي شهر داشته كه اميدواريم در راستاي اجراي كامل طرح ساير نهادها و سازمانها نيز همكاري داشته باشند.» به گفته اين مسئول، برخي مصوبات ستاد بازآفريني شهري نظير مرمت جدارههاي تاريخي در خيابان امام(ره) به مرحله اجرا نرسيده كه عملياتي كردن آن نيازمند توجه و ورود جدي مسئولان مربوطه است. مديركل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجانغربي، تأكيد كرد: «براساس قانون، ميراث فرهنگي وظيفه تدوين ضوابط اختصاصي بافت تاريخي و وظيفه اداره كل راه و شهرسازي نيز تهيه طرح حفاظت از بافت تاريخي است، متأسفانه در اين زمينه هيچ همكاري از سوي اداره راه و شهرسازي نشده و به همين دليل اقدام خاصي را نيز شاهد نبودهايم.»
