سرویس ایران جوان آنلاین: برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی به ویژه همزمان شدن آن با دورههای خشکسالی در ایران سبب فرونشست زمین در استانهای مختلف شده است. با اینکه برخی استانها با وضعیت نگران کننده فرونشست زمین مواجه هستند، اما اتفاقات و حوادث ناشی از این پدیده نشان میدهد این وضعیت سالانه رو به گسترش است. اصفهان از جمله همین استانهاست که حالا شعلههای فرونشست زمین به داخل آن کشیده شده و در کنار آسیب رسیدن به برخی زیرساختهای شهری، تعدادی از شهرکهایش هم تخلیه شدهاند. بحرانی که به گفته کارشناسان اگر چارهای برای آن اندیشیده نشود تا ۱۵ سال آینده میتواند تمام این استان را در بر بگیرد.
فرونشست باعث ایجاد شکاف در سطح زمین، از بین رفتن لولههای چاه، خرابی ساختمانها و خسارت به تأسیسات زیربنایی میشود. توسعه کشاورزی و برداشت بیرویه از هزاران حلقه چاه مجاز و غیرمجاز سبب میشود تا شرایط فرونشست زمین در کشور تشدید شود. در این حالت خروج آب از ذرات خاک موجب تراکم لایه آبرفت و سبب حرکت تدریجی و روبه پایین زمین میشود. آخرین مطالعات نشان میدهد که حدود ۱۰ هزار کیلومتر مربع از استان اصفهان یعنی ۱۰ درصد آن به صورت بسیار جدی درگیر فرونشست شده است. از ۳۵ دشت این استان ۲۷ دشت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی هستند و وضعیت دشتهای گلپایگان، نجفآباد، مهیار شمالی، مهیار جنوبی- دشت آسمان، اردستان، اصفهان - برخوار، بادرود - خالدآباد، مورچهخورت و دامنه - داران در زمینه فرونشست زمین از بحران فراتر رفته است.
شهرکها در حال تخلیه شدن
حدود ۵ سال پیش بود که اعلام شد شهرک نیروی هوایی اصفهان وضعیت خوبی ندارد و این منطقه در خطر فرونشست قرار دارد. از همان زمان گروهی از ساکنان این شهر به فکر تخلیه خانههای خود افتادند، اما به وجود آمدن ترکهایی برروی دیوار و سقف آپارتمانها جمع بیشتری را مجاب کرد تا به فکر سرپناه دیگری باشند. سال ۹۶ جابهجاییها آغاز شد و در سال ۹۷ تقریباً این شهرک خالی از سکنه شد. موضوعی که مدیرکل زمین شناسی و اکتشافات معدنی استان اصفهان در مورد آن میگوید: «شهرک نیرو هوایی واقع در منطقه خانه اصفهان در زمان قبل از انقلاب ساخته شد و افسران و خلبانان در آن زندگی میکردند. اما سال ۱۳۹۶- ۱۳۹۷ به علت فرونشست زمین از سکنه خالی شده و هم اکنون تعداد انگشت شماری در این شهرک زندگی میکنند.» رضا اسلامی با اشاره به اینکه نرخ فرونشست در این شهرک تاکنون اندازهگیری نشده است، ادامه میدهد: «نشست زمین در این منطقه به حدی است که ساکنان آن را ترک کردند و قابل سکونت نیست. منطقه «خانه اصفهان» از بلوار میخک گرفته تا خیابانهای بنفشه جنوبی و شمالی تحت تأثیر فرونشست است و حتی خانههای نوساز و مسجدی که اخیراً ساخته شده یا اداره پست در همین خیابان آثار ترکهای فرونشستی در آنها دیده میشود. اگر شما به پایانه حمل نقل امیرکبیر در شاپور جدید بروید همین ترکها را خواهید دید. این ترکها به حدی است که دفتر پست این پایانه تخلیه شده است.» به گفته این مسئول، پیشروی این فاجعه در اصفهان شوخیبردار نیست و براساس مطالعات صورت گرفته اگر با همین رویه که از آبخوان برداشت میشود، بدون آنکه تغذیهای در آن صورت گیرد، زایندهرود نیز به صورت دائمی جاری نشود نهایتاً در بدبینانهترین حالت تا سال ۱۴۰۹ و در خوشبینانهترین حالت تا سال ۱۴۱۸ به کف آبخوان خواهیم رسید و این فاجعهای که هم اکنون نمونه کوچکی از آن را در این منطقه میبینیم در جایجای اصفهان رخ خواهد داد. وضعیتی که در منازل مسکونی فرودگاه اصفهان و منازل پایگاه هوایی هشتم شکاری هم مشاهده شده و اینها جلوههای شهرهایی است که یکییکی در حال نابود شدن هستند.
فرونشست زمینهای اصفهان را میخورد
هماکنون بیشتر دشتهای استان اصفهان با پدیده فرونشست درگیر است و به گفته کارشناسان، برداشت بیرویه آب از منابع زیرزمینی و تأمین و جایگزین نشدن دوباره آنها علت تشدید این پدیده است. خوب است بدانیم متولی پایش سطح آبهای زیرزمینی وزارت نیرو معرفی شده و متولی پایش فرونشست در کشور سازمان نقشهبرداری است. ضمن اینکه در اصفهان جلسات متعددی با سازمان زمینشناسی برگزار شده تا این سازمان پایش دشتها را به صورت ویژه در دستور کار داشته باشد. با این اوصاف و در شرایطی که زبانههای فرونشست زمین به داخل شهر اصفهان کشیده شده و بحث آسیب رسیدن به زیرساختهای آن به شدت جدی شده، اما هنوز مسئولان ترجیح میدهند فقط آمارها و اطلاعاتشان را به رخ کشیده و بدون اینکه کاری کنند، فقط حرف بزنند. رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی با بیان اینکه در حال حاضر از مجموع ۶۰۵ دشت کشور ۳۰۰ دشت دچار بحران فرونشست هستند، میگوید: «موضوع فرونشست زمین در اصفهان به حادترین وضع ممکن رسیده و فرونشست در این منطقه به ۱۶/۵سانتیمتر در سال رسیده و این امر آسیب جدی به زیرساختهای شهری اصفهان وارد میکند.» به گفته مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان هم در دشتهای دامنه، داران، کاشان، اصفهان، مهیار، گلپایگان، برخوار، اردستان و فلاورجان پدیده فرونشست زمین به شدت به چشم میخورد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای اصفهان نیز از قافله عقب نمانده و با تأکید بر اینکه برخی از دشتهای ممنوعه این استان سالانه حدود یک متر کاهش سطح آبخوان دارد و افت سطح آبهای زیرزمینی در دشتهای اصفهان- برخوار، رهنان، مهیار، فرودگاه شهید بهشتی، کوهپایه- سجزی، دامنه، خوراسگان و ناحیه مرکزی به نشست زمین منجر شده است، معتقد است: «دشت مهیار در چهل سال اخیر ۴۷ متر و دشت دامنه ۴۰ متر افت سطح آب زیرزمینی و نزدیک به سه تا چهار متر فرونشست داشته است. در خوراسگان، شهرضا، فلاورجان و قهدریجان نیز سالانه بین ۸ تا ۱۳ سانتیمتر فرونشست زمین رخ میدهد.» با اینکه مدیرکل راه و شهرسازی استان اصفهان گفته: «فرونشست در کنار سایر شاخصهای فنی مانند گُسل و مسیل برای تأمین زمین بهمنظور اجرای طرحهای مسکنسازی مورد توجه قرار میگیرد و تاکنون تلاش کردیم که زمین مشکل ساز برای این کار انتخاب نشود.»، اما نگفته اگر جلوی شعلههای آتش فرونشست گرفته نشود، روزی زبانههایش تمام مناطق را در برمیگیرد. همانطور که شهرکهای بحرانی امروز، ۴۰ سال پیش منطقه امن بودند، شاید شهرکهای در دست ساخت کنونی هم چند سال بعد به منطقه بحرانی تبدیل شوند. به گفته کارشناسان بیشترین کسری مخازن آب و فرونشست زمین در استان اصفهان در امتداد رودخانه زایندهرود و باغات است و با تداوم این روند، فرونشست تا ۱۵ سال آینده همه استان را در بر خواهد گرفت. از همهگیر شدن فرونشست زمین در اکثر مناطق اصفهان همین بس که بدانیم، اگر حساسیت درباره شاخصهای فنی از جمله فرونشست در تأمین زمین وجود نداشت اکنون ظرفیت بالایی برای احداث مسکن در طرحهایی مانند اقدام ملی در این استان مطرح بود و به جای ۴۳هزار واحد مسکونی تأمین زمین شده، میشد برای حدود ۲۰۰ هزار واحد آمار داد. اما زمینها دچار مشکلات متعدد از جمله بحران فرونشست هستند.
هزاران سال طول کشید تا اصفهان ساخته شود آقایان با مدریت غلط فقط در مدت بیست سال اصفهان رانابودکردند 
