یه شلوار قرمز خط دار و یه کتونی سفید و مشکی رو بی حوصله چپوند تو یه کیسه مشکی. همونطور که چشماشو با پشت دست میمالید کسل راه افتاد به طرف مدرسه. تمام راه مدرسه رو خمیازه میکشید. اما به مدرسه که رسید با دیدن بچهها تو حیاط و شنیدن همهمه آشناشون حال و هوای رختخواب گرم و نرم از سرش پرید. چه اهمیتی داشت تا چند دقیقه قبل حسش نسبت به مدرسه چی بوده، مهماینه که امروز ورزش داشتند.
دیر رسیده بود به مدرسه، از لای در حیاط که دور از چشم مش رحیم باز مونده بود لغزید تو.
زنگ اول ورزش داشتند و بچههای کلاس تو حیاط مشغول بودند. سریع یه گوشه خلوت پیدا کرد و شلوار ورزشی اش رو پوشید و در حالی که سعی میکرد در حال دویدن بند کتونی اش رو ببنده خودش رو به بچهها رسوند که داشتند در جا خودشون رو برای ورزش گرم میکردند. آقا معلم هم با لباس ورزشی و سوت به گردن رو به روی صف بچهها ایستاده بود. چه اهمیتی داشت که دیر کرده، مهماین بود که الان ورزش داشتند. گرم بازی بود که زنگ مدرسه به صدا درآمد. همانطور که عرق از شقیقه اش جاری بود و نفس نفس میزد روی زمین نشسته و دستهای کوچکش رو حائل بدنش کرده بود. عجب زنگ تفریح بیموقعی بود، بساط گل کوچیکشون رو بدجوری به هم زده بود.
چرخ ورزش دانش آموزی کشور با سرانه اعتباری معادل 500 تومان و میانگین سرانه فضای ورزشی حدود 30 سانتی متر مربع در حال چرخش است.
82 سال پیش در سال 1306 هجری شمسی بر اساس قانون مصوب مجلس شورای ملی درستربیت بدنی و ورزش به صورت اجباری جزو برنامههای درسی تمام دورههای تحصیلی قرار گرفت. به موجباین قانون هر روز یک ساعت از برنامه های دانشآموزان به درستربیتبدنی اختصاص یافت. اما اجرایاین قانون به علت کمبود نیروی انسانی متخصص و امکانات اجرایی عملاً با مشکل مواجه شد. به طوری که در سال 1314 به منظور تامین معلمتربیت بدنی مورد نیاز آموزش و پرورش مقرر شد تا اجرای درستربیت بدنی در تمام پایه های تحصیلی از ابتدایی تا پایان دوره متوسطه توسط معلم متخصصتربیت بدنی تدریس شود،امااین امر در سال 1363 طی بخشنامهای برای پایه های اول تا سوم دوره ابتدایی حذف و تدریستربیت بدنی به معلمان همان پایه محول شد.
ورزش معلم کم دارد
بر اساس دستورالعمل ساماندهی نیروی انسانی که امسال به مدارس و مناطق آموزش و پرورش ابلاغ شد، اگرچه معلم ورزش برای پایه های چهارم و پنجم ابتدایی حذف نشده است، اما حضور او مشروط به مازاد بودن نیرو بعد از تامین معلم مورد نیاز دبیرستان ها و راهنمایی ها شده است و این مسأله عملاً باعث شده است دانشآموزان پایه چهارم و پنجم ابتدایی بدون معلم ورزش بمانند که این جای خالی در مدارس پسرانه بیش از مدارس دخترانه احساس میشود.
اکنون بالغ بر دو هزار و پانصد نفر از معلمان متخصصتربیت بدنی در مدارس ابتدایی مشغول خدمت هستند، با این وجود کمبود نیروی انسانی همچنان دراین بخش، خصوصاً در دبستان ها مشهودتر است.
دقیقاً دراین سنین است که کودک میتواند و باید ورزش های پایه مثل ژیمناستیک و شنا را بیاموزد، چالاکی و چابکی او بالا برود و ناهنجاریهای جسمی و حرکتی او اصلاح شود.
طبق برنامه تعریف شده هر دانش آموز در طول هفته باید به مدت 2 ساعت بهتربیت بدنی بپردازد. در حال حاضراین مدت در مقطع ابتدایی بین 45 تا 50 دقیقه و در سایر مقاطع 70 تا 90 دقیقه است.
رضا رفعیانی سرپرست اداره کلتربیت بدنی مدارس کشور در رابطه با جبران کمبود نیروی انسانی مورد نیاز بخشتربیت بدنی آموزش و پرورش میگوید: «تا کنون سعی براین بوده است که نیروی متخصص برای دبستان ها از میان معلمانی که کسری ساعت موظف داشتند انتخاب شوند. در سال جاری نیز با توجه بهاینکه طبق دستورالعمل ساماندهی نیروی انسانی امکان استخدام نیروی رسمیدر سیستم وجود ندارد علاوه بر پیگیری روند گذشته با هماهنگی معاونتهای مختلف وزارت آموزش و پرورش کلیه آموزگاران پایه اول تا پنجم ابتدایی دوره آموزشی 40 ساعتهای را که در سیستم MST تعریف شده است میگذرانند که 10 تا 12 ساعت آن نظری و مابقی عملی است.این کار باعث میشود پیامدهای ناشی از کمبودهای نیروی انسانی دراین دوره کمتر شود. پس از گذراندناین دورهها، معلمان ملزم میشوند ساعتتربیت بدنی را صرف ورزش کنند و مدیران مدارس و مسؤولان محترمتربیت بدنی نواحی و مناطق سراسر کشور بر اجرای ساعت درستربیت بدنی نظارت میکنند.»
مـــهرنــوشایـــلــیاتــی کارشناستربیت بدنی آموزش و پرورش در همین باره معتقد است:«در اجرای طرح ساماندهی نیروی انسانی، معلم ورزش اولین معلمیاست که مشمول طرح میشود و آخرین معلمیاست که بعد از معلمان ریاضی،فیزیک،شیمیو ... انتخاب میشود. همچنین ساعت های خالی و باقی مانده را برای ورزش در نظر میگیرند .این کم توجهی بازخوردهای مستقیمیبر ورزش در مدارس کشور دارد».
به طور کل متخصصان امرتربیت بدنی معتقدند ضعف در بخش ورزش دانش آموزی بیش از هر چیز به کمبود نیروی انسانی متخصص و کارآمد باز میگردد در حالی که سنین کودکی و نوجوانی بهترین و پر بازدهترین دوران برای عادت دادن کودکان به ورزش است.
اخیراً طرحی در آموزش و پرورش به تصویب رسیده است که طی آن ساعت درستربیت بدنی در مدارس راهنمایی از 2 به 3 ساعت ارتقا پیدا کند. امااین مصوبه در سال تحصیلی گذشته برای بسیاری از مناطق کشور به دلیل کمبود نیروی انسانی قابل اجرا نبوده است.
ایلیاتی بیان میکند :« در حال حاضر نیروهای باوجدانی هستند که تحت هر شرایطی کار میکنند و پا به پای دانشآموزان ورزش میکنند. بعداز چند سال با مشکل جسمانی رو به رو میشوند و وقتی تقاضای بازنشستگی میکنند به دلیل کمبود نیرو با درخواست آنان موافقت نمیشود.»
به ورزش بود بچه را راستی
رها کردن ورزش و نپرداختن به آن به اندازه کافی در دوران ابتدایی که بچه ها مسائل را در قالب بازی میآموزند،اجحاف بزرگی است. بر اساس آمار، سال گذشته حدود 70 درصد مدارس ابتدایی از داشتن مربی ورزش محروم بوده اند.
ایلیاتی دراین زمینه میگوید:« وقتی در ابتدایی معلم ورزش وجود نداشته باشد،طبیعتاً صورت مسأله تشخیص و اصلاح به موقع، پاک میشود. بچهای که ناهنجاری حرکتی دارد و با آن رشد میکند، 100 در صد در مسائل دیگر زندگی خود دچار مشکل میشود.»
تشخیص مشکلات ساختار قامتی و ناهنجاریهای حرکتی و رفع آن در کودکان مهم و البته لازم است. کودکی که قوز و یا انحراف ستون فقرات دارد چنانچه در کودکی و در دوران ابتدایی تشخیص داده نشود، به سن بلوغ و رشد که میرسد و استخوان بندی اش سفت میشود، حرکات اصلاحی در مورد او بسیار سختتر میشود و دیرتر جواب میدهد. مجید پروین کارشناس کهنه کارتربیت بدنی آموزش و پرورش میگوید:« دانشآموزان در مقطع ابتدایی باید حرکتهای بنیادی و پایه و همچنین مهارتهای اولیه مانند صحیح راه رفتن و صحیح دویدن را فرابگیرند در غیراین صورت در مقاطع بعدی مثل دبیرستان در طول یک جلسه، کاری نمیتوان انجام داد.»
وی میافزاید: «معلمتربیت بدنی در مقطع ابتدایی حتماً باید متخصص و آموزش دیده باشد. معلم غیر ماهر درتربیت بدنی ممکن است به افزایش ناهنجاریهای جسمیکودکان بینجامد. معلم متخصص میداند چگونه آموزش موثری داشته باشد و دانشآموزان را هدایت کند که در صورت عدم وجود فضای مناسب در مدرسه، دانش آموز بتواند تمرینات خود را در منزل و یا فضاهای ورزشی خارج از مدرسه انجام دهد».
سخت افزار و نرم افزار ورزش دانشآموزی
بر اساس برنامه چهارم توسعه مجموع سرانه فضای ورزشی سرپوشیده و رو باز برای هر نفر باید به یک متر مربع میرسید، در حالی که میانگین استاندارد بین المللی آن 25 متر مربع به ازای هر نفر است و منابع اعتباریتربیت بدنی نیز از محل یک درصد اعتبارات اجرایی استانها قابل ارتقا است.
این فضاها شامل حیاط یا نمازخانه یا سالن اجتماعات مدرسه نمیشود،هر چند وسایل ورزشی در آنها تعبیه شده باشد یا در مواقع اضطراری به عنوان محلی برای گذراندن ساعتتربیت بدنی استفاده شوند.
همچنین بر اساس بخشنامه سال 82 آموزش و پرورش تمام مدارس جدید الاحداث خصوصاً فضاهای آموزشی با 10 کلاس به بالا باید از یک سالن ورزشی سرپوشیده برخوردار باشند واین سالن بنا به شرایط و مقتضیات زمین مدرسه به سه تیپ 1 و 2و 3 رتبه بندی میشوند.
از سال 83 تا کنون بیش از 500 مدرسه در سراسر کشور تحت پوششاین طرح قرار گرفتهاند. تأکید این مصوبه در مورد مدارس دخترانه بیشتر است. پروژه محرم سازی مدارس دخترانه نیزدر زمینه ارتقای سطح ورزش دراین مدارس گام موثری است که تمام فعالیتهای صورت گرفته دراین رابطه ابتکاری هستند.
رفیعانی معتقد است حل مسائل گریبانگیر ورزش دانش آموزی 100 درصد به مشکلات سخت افزاری مربوط میشود و توسعه منابع مالی و تسهیلاتی در ارتباط مستقیم با توسعه ورزش دانش آموزی است.
محمد آخوندی، سخنگوی سازمانتربیت بدنی کشور دراین باره با رفیعانی هم عقیده نیست . وی میگوید:" اگرچه توسعه فضاهای ورزشی و سخت افزاری یکی از مقدمات اصلی توسعه ورزش است اما همه مشکلات ورزش در سیستم آموزش و پرورش مشکلات سخت افزاری نیستند. ضمناینکه در سال های اخیر شاهدیم کهاین مسائل نیز رو به کاهش هستند و همکاری سازمانتربیت بدنی با وزارت آموزش و پرورش به همین منظور صورت میگیرد."
در حال حاضر در بسیاری از مدارس کشور به علت بافت قدیمیو مساحت اندکی که دارند فضا و امکانات مناسب برای ورزش دانشآموزان وجود ندارد.
اما طرح درس برای ساعاتتربیت بدنی مدارس از جمله کارهایی است که برای ورزش دانش آموزی کشور انجام گرفته؛این برنامه مشخص میکند چه تست ها و مهارت هایی،در چه پایه و مقطعی باید آموزش داده شود.
ورزش رستگار میشود؟
محمد بنیادی معاون پرورشی و تربیت بدنی سازمان آموزش و پرورش شهر تهران میگوید: «تنها راه نجات ورزش کشور از وضع اسفناک موجود، سرمایهگذاری متولیان ورزش کشور بر روی دانشآموزان است.»
وظیفه آموزش و پرورش بر اساس برنامه جامع ورزش کشور پرداختن به ورزش آموزشی وتربیتی است. ورزشی که علاوه بر حفظ تندرستی دانشآموزان، آمادگی جسمانی آنها را بالا ببرد و به استعدادیابی منجر شود.
صاحب نظران از ورزش بهتربیت غیر کلامیتعبیر میکنند که تاثیرش به مراتب بیشتر است. معلمیمیتواند دانشآموزان را به ورزش تشویق کند که خود از اندام ورزشی و فیزیک مناسب بدنی برخوردار باشد. با توجه به جاذبه هایی که درستربیت بدنی و معلمتربیت بدنی دارند میتوانند تاثیر بسزایی در زمینه های مختلف فرهنگی – سیاسی و اعتقادی بر دانشآموزان داشته باشند.
